Postanowienie NSA z 19 maja 2017 r., I OZ 903/17

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny,

Rozpoznanie

w dniu 19 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. M. reprezentowanego przez kuratora J. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 10 marca 2017 r. sygn. akt II SA/Op 627/16 odmawiające przywrócenia terminu do wniesienia skargi

Sprawa

w sprawie ze skargi M. M. reprezentowanego przez kuratora J. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego postanawia: oddalić zażalenie

Skład

Sędzia NSA Olga Żurawska-Matusiak przewodniczący

Uzasadnienie

W dniu 2 listopada 2016 r. (data nadania przesyłki w placówce pocztowej) pełnomocnik z urzędu - radca prawny J. M., działając w imieniu M. M., wniósł za pośrednictwem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. skargę na decyzję tego organu z dnia [...].

Postanowieniem z dnia 16 grudnia 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu odrzucił skargę, gdyż wywiedziona została ona po terminie, a w skardze nie został zawarty wniosek o przywrócenie terminu do jej wniesienia. Odpis postanowienia doręczony został pełnomocnikowi skarżącego w dniu 2 stycznia 2017 r.

W dniu 11 stycznia 2017 r. do Sądu wpłynął wniosek pełnomocnika skarżącego, o przywrócenie terminu do wniesienia skargi na ww. decyzję. Uzasadniając żądanie pełnomocnik podniósł, że J. M., działając jako kurator swojego syna, złożyła w jego imieniu wniosek o przyznanie prawa pomocy, a w nim zawarła prośbę: "o wstrzymanie biegu terminu do wniesienia stosownego środka odwoławczego". Sąd w żaden sposób nie odniósł się jednak do wniosku o przywrócenie terminu, ograniczając się wyłącznie do wydania orzeczenia co do prawa pomocy. Zdaniem skarżącego, w opisanej sytuacji Sąd powinien odnieść się do tego wniosku i nawet uznając go za niedopuszczalny powinien o nim rozstrzygnąć i go odrzucić. Brak reakcji Sądu spowodował, że skarżący uznał, iż nie nastąpił jeszcze upływ terminu do wniesienia skargi i nie złożył wniosku o przywrócenie tego terminu. Pełnomocnik argumentując wniosek o przywrócenie terminu, podniósł także, że skarga została wniesiona w terminie 30 dni od dnia powiadomienia pełnomocnika skarżącego o ustanowieniu go pełnomocnikiem w sprawie i przed upływem 7 dni od zapoznania się z aktami sprawy. Wskazał, że sprawa niniejsza jest specyficzna, bowiem miał utrudniony kontakt ze skarżącym, który przebywa poza siedzibą Kancelarii pełnomocnika, a wszelkie informacje pełnomocnik czerpał z akt sprawy. Akta sprawy znajdujące się w Sądzie ograniczały się z kolei wyłącznie do odpisu zaskarżonej decyzji, bowiem całość akt administracyjnych znajdowała się w Samorządowym Kolegium Odwoławczym w O. jako zaskarżonym organie. Brak w nich było natomiast informacji na temat doręczeń w sprawie i pełnomocnik nie znał terminów doręczeń pism stronie, a w czasie zapoznawania się z aktami sprawy, kurator skarżącego nie skontaktował się z pełnomocnikiem.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu postanowieniem z dnia 10 marca 2017 r., na podstawie art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", odmówił przywrócenia terminu do wniesienia skargi.

W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że wystąpienie z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w postaci ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika złożonym w terminie otwartym do wniesienia skargi, nie wpływa na bieg tego terminu. Złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy wszczyna postępowanie incydentalne, o charakterze pomocniczym (wpadkowym), mające na celu wydanie orzeczenia co do udzielenia, bądź odmowy udzielenia stronie pomocy od Skarbu Państwa w dochodzeniu swoich praw przed sądem. O odrębności postępowania wszczętego na skutek wniosku o prawo pomocy złożonego przed wpłynięciem skargi do Sądu, świadczy § 72 ust. 1 Zarządzenia Nr 11 Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 listopada 2003 r. w sprawie zasad biurowości w sądach administracyjnych, który nakazuje prowadzenie w każdym wydziale wojewódzkich sądów administracyjnych odrębnych repertoriów o symbolu "SO" – dla m.in. wpisywania wniosków o przyznanie prawa pomocy, składanych przed wpłynięciem skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego. Rozstrzygnięcie wydane w wyniku rozpoznania tego wniosku zapada po rozpatrzeniu przesłanek materialnych, określonych w przywoływanym art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., na podstawie materiału dowodowego zebranego w sprawie, w tym na podstawie informacji zawartych w formularzu wniosku i jego uzasadnieniu. Sąd (referendarz sądowy) rozpoznając tego typu wniosek, jest zobowiązany ograniczyć się merytorycznie do zakresu wniosku, nie wykraczając poza ramy przedmiotowe tego postępowania incydentalnego i rozpoznawać kwestie przynależne do innego typu postępowania wpadkowego lub do postępowania głównego. Wyrażona zatem przez kuratora skarżącego – J. M., w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy prośba o "wstrzymanie biegu terminu", uznana została jako nie wpływająca na rozstrzygnięcie w zakresie prawa pomocy, albowiem jedynymi przesłankami warunkującymi przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, bądź całkowitym były przesłanki materialne, określone w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. Z tych względów nie zasługuje na akceptację argument wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi, że kurator skarżącego zwróciła się wcześniej (w formularzu wniosku o prawo pomocy) o "wstrzymanie biegu terminu" rozumianego jako przywrócenie terminu, a Sąd nie odniósł się do tej kwestii.

Dodatkowo Sąd podkreślił, że nie można uznać za przyczynę uzasadniającą uchybienie terminu podawaną przez pełnomocnika skarżącego okoliczność, że pełnomocnik ten został wyznaczony po upływie terminu do wniesienia skargi. Wyznaczenie pełnomocnika z urzędu nie oznacza bowiem możliwości podjęcia przez niego natychmiastowego działania w imieniu strony. Dlatego przy ocenie, czy wniosek o przywrócenie terminu został złożony w terminie, istotne jest ustalenie, kiedy pełnomocnik miał realną możliwość jego sporządzenia. Możliwość ta wyznacza bowiem czas ustania przyczyny uchybienia terminowi. W konsekwencji uznaje się, że w wypadku ustanowienia pełnomocnika w trybie art. 244 p.p.s.a dniem, w którym ustała przyczyna uchybienia terminu do wniesienia skargi jest dzień, w którym pełnomocnik z urzędu miał rzeczywistą możliwość wniesienia skargi po zapoznaniu się z aktami sprawy, jednak nie później niż dzień upływu trzydziestu dni od dnia zawiadomienia go o wyznaczeniu do występowania w sprawie.

W niniejszej sprawie, pełnomocnikiem z urzędu wyznaczono radcę prawnego J. M., który wiadomość o powyższym fakcie powziął w dniu 4 października 2016 r. Termin do złożenia skargi w sprawie, upłynął natomiast w dniu 23 sierpnia 2016 r. Z uwagi na fakt, że w sprawie wyznaczono pełnomocnika z urzędu, to należy podkreślić, iż był on upoważniony do działania w imieniu mandanta od momentu zawiadomienia go o wyznaczeniu. Oznacza to, że wyznaczony radca prawny jest obowiązany do podejmowania, z zachowaniem należytej staranności, wszelkich działań mających na celu obronę interesu strony w postępowaniu, nawet jeżeli uprzednio się z nią nie kontaktował. W ocenie Sądu z tych względów nie można uznać za zasadnych twierdzeń pełnomocnika, że z uwagi na brak w Sądzie pełnych akt sprawy nie mógł dokonać właściwych czynności w sprawie. W tym zakresie stwierdzić należy, iż Sąd nie dysponuje aktami administracyjnymi sprawy do chwili przekazania mu przez organ administracji wniesionej skargi wraz z odpowiedzią na nią i aktami administracyjnymi. Tym samym przed sporządzeniem skargi na decyzję SKO w O. z dnia [...], pełnomocnik skarżącego winien zapoznać się z tymi aktami w siedzibie organu.

Sąd powołał się na orzecznictwo sądów administracyjnych w którym ugruntowany jest pogląd, że za błędy i zaniechania pełnomocnika odpowiedzialność ponosi jego mocodawca. Jednocześnie podkreślił, że to strona powinna uzgodnić z pełnomocnikiem sposób komunikowania się w sprawie. Powinna także w ramach dbałości o swój interes procesowy, dochować wszelkiej staranności przy ochronie swoich praw i podjąć w tym zakresie niezbędne czynności, w tym m.in. skontaktować się z sądem lub wyznaczonym pełnomocnikiem z urzędu, w celu uzyskania informacji co do stanu postępowania sądowego.

Pismem z dnia 3 kwietnia 2017 r. skarżący wniósł zażalenie na postanowienie Sądu z dnia 10 marca 2017 r. zarzucając naruszenie art. 86 § 1 p.p.s.a. poprzez odmowę przywrócenia terminu w sytuacji, gdy skarżący nie ponosił winy w jego uchybieniu oraz naruszenie art. 87 § 2 p.p.s.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że nie doszło do uprawdopodobnienia okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminowi, podczas gdy skarżący uprawdopodobnił należycie brak winy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Przywrócenie uchybionego terminu ma charakter wyjątkowy i może nastąpić jedynie w przypadku, gdy strona w sposób przekonywujący przytoczy okoliczności, które uprawdopodobniają brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 2 p.p.s.a.). Brak winy należy rozumieć jako dopełnienie przez stronę obowiązku dołożenia należytej staranności wymaganej przy dokonywaniu czynności procesowej. Oceniając wystąpienie przesłanki braku winy strony należy przyjąć obiektywny miernik staranności, której można wymagać od każdego należycie dbającego o swoje interesy.

Przy ocenie winy strony lub jej braku w uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej należy brać pod rozwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły dokonanie tej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub nie podjęciu działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu. Okoliczności przedstawione przez pełnomocnika skarżącego we wniosku nie uprawdopodabniają braku jego winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi i zachowania należytej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej, do czego z racji swojej pozycji procesowej jest szczególnie zobowiązany. W orzecznictwie sądów administracyjnych nie budzi wątpliwości, iż strona ponosi wszelkie skutki działań pełnomocnika, także negatywne skutki uchybień lub czynności wadliwie dokonanych. Istotą pracy profesjonalnego pełnomocnika jest rzetelne dbanie o interesy mocodawcy, między innymi poprzez wypełnianie w terminie wszystkich wymogów proceduralnych umożliwiających stronie pełny udział w postępowaniu. Pełnomocnik ma obowiązek działania w imieniu i na rzecz mocodawcy z równą starannością, jakby działał na własną rzecz, a mocodawca ponosi ryzyko ujemnych skutków niestarannego zachowania się profesjonalnego pełnomocnika. Zatem wniesienie skargi po terminie przez wyznaczonego pełnomocnika z urzędu, stanowi uchybienie pełnomocnika obciążające mocodawcę.

Radca prawny J. M. o fakcie ustanowienia go pełnomocnikiem z urzędu dowiedział się w dniu 4 października 2016 r., natomiast skargę do Sądu wniósł w dniu 2 listopada 2016 r., a wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi dopiero w dniu 9 stycznia 2017 r. Dodatkowo podnosił, że miał utrudniony kontakt z przedstawicielem ustawowym skarżącego. Należy podkreślić, iż nie są to okoliczności uzasadniające przywrócenie terminu do wniesienia skargi, ponieważ nie świadczą o prowadzeniu spraw strony z należytą starannością, jaka powinna cechować pełnomocnika dbającego o interesy mocodawcy.

Mając powyższe na uwadze uznać należy, że Sąd pierwszej instancji trafnie ocenił, iż skarżący nie uprawdopodobnił braku winy w przekroczeniu terminu, a zatem nie ma podstaw do przywrócenia terminu do wniesienia skargi na podstawie art. 86 § 1 p.p.s.a.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.