Postanowienie NSA z 9 października 2018 r., I OZ 907/18

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 9 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich na zarządzenie Przewodniczącej Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 czerwca 2018 r., sygn. akt I SA/Wa 74/18 wzywające do uiszczenia wpisu sądowego od zażalenia na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 czerwca 2018 r., sygn. akt I SA/Wa 74/18 oddalające wniosek o wyłączenie sędziego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Małgorzaty Bonieckiej – Płaczkowskiej od udziału

Sprawa

w sprawie ze skarg A. D., Z. Ś., B. R., T. R., E. R. i Miasta Stołecznego Warszawy na decyzję Komisji do spraw usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości warszawskich, wydanych z naruszeniem prawa z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego postanawia: oddalić zażalenie.

Skład

Sędzia NSA Jolanta Rudnicka przewodniczący

Uzasadnienie

W wykonaniu zarządzenia Przewodniczącej Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 czerwca 2018 r., wezwano Komisję do spraw usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości warszawskich, do uiszczenia wpisu sądowego od zażalenia na postanowienie tegoż Sądu z dnia 7 czerwca 2018 r., sygn. akt I SA/Wa 74/18, oddalające wniosek o wyłączenie sędziego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Małgorzaty Bonieckiej – Płaczkowskiej od udziału w sprawie ze skarg A. D., Z. Ś., B. R., T. R., E. R. i Miasta Stołecznego Warszawy na decyzję Komisji do spraw usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości warszawskich, wydanych z naruszeniem prawa z dnia [...] listopada 2017 r., nr [...], w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego.

Na zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia wpisu, Komisja do spraw usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości warszawskich złożyła zażalenie zarzucając naruszenie art. 3 ust. 4 ustawy z dnia 9 marca 2017 r. o szczególnych zasadach usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości warszawskich, wydanych z naruszeniem prawa (Dz. U. z 2017 r., poz. 718 ze zm.) w zw. z art. 239 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 – dalej "p.p.s.a.")

W uzasadnieniu wskazano, że Komisja, z uwagi na przysługujące jej z ustawy uprawnienia prokuratora, jest zwolniona z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zgodnie z generalną zasadą odpłatności wymiaru sprawiedliwości, strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (art. 199 p.p.s.a.). Zaznaczyć należy, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, że opłaty sądowe stanowią rodzaj daniny publicznej, a zwolnienie od ich ponoszenia stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli.

Od zasady wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. ustawodawca w art. 239 p.p.s.a. wprowadził wyjątek zwolnienia z ustawy od ponoszenia kosztów sądowych. W art. 239 § 1 pkt 2 p.p.s.a. zawarto zwolnienia podmiotowe. W myśl tego przepisu, nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich i Rzecznik Praw Dziecka oraz kurator strony wyznaczony przez sąd orzekający lub sąd opiekuńczy dla danej sprawy. Podkreślić należy, że zwolnienia podmiotowe dotyczące prokuratora, Rzecznika Praw Obywatelskich i Rzecznika Praw Dziecka wynikają z funkcji tych organów w demokratycznym państwie prawnym związanych z ochroną praworządności lub praw człowieka i obywatela albo ochroną praw dziecka.

Zaznaczyć należy, że niezależnie od katalogu zwolnień zawartych w w/w art. 239 p.p.s.a. przepisy ustaw szczególnych także mogą – w odniesieniu do określonych podmiotów, czy kategorii spraw – przewidywać tego rodzaju zwolnienia, przy czym w orzecznictwie sądowym podkreśla się, że te inne przepisy mają zawierać wprost zwolnienie od obowiązku uiszczania kosztów sądowych w ogóle, bądź ich części w postaci opłat sądowych. Jednak za taki przepis szczególny nie może zostać uznany powołany w niniejszym zażaleniu art. 3 ust. 4 ustawy z dnia 9 marca 2017 r. o szczególnych zasadach usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości warszawskich, wydanych z naruszeniem prawa. Zgodnie z jego treścią, w celu realizacji zadań wynikających z ustawy, Komisji przysługują uprawnienia prokuratora określone w Kodeksie postępowania administracyjnego, Kodeksie postępowania cywilnego oraz art. 5, art. 66, art. 69, art. 70, art. 71 § 1 ustawy z dnia 28 stycznia 2016 r. Prawo o prokuraturze (Dz. U. z 2017 r. poz. 1767 oraz z 2018r.). Przepis ten nie mówi jednak wprost o zwolnieniu Komisji od ponoszenia kosztów sądowych. Nie wynika z niego także, że z uwagi na przyznane w określonych sytuacjach procesowych Komisji uprawnienia prokuratora, winna ona być zwolniona z ponoszenia kosztów sądowych na zasadzie art. 239 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Samo przyznanie Komisji tych uprawnień nie zmienia jej statusu, nie staje się ona bowiem prokuratorem w rozumieniu ustawy o prokuraturze.

Uznać zatem należy, że skoro art. 3 ust. 4 powołanej ustawy nie zawiera odesłania do przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, na której art. 239 § 1 pkt 2 p.p.s.a. powołuje się Komisja, to przepis ten nie mógł mieć w sprawie zastosowania.

Wskazać ponadto należy, że zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 28 stycznia 2016 r. Prawo o prokuraturze, prokuratura stoi na straży praworządności. W postępowaniu sądowoadministracyjnym prokurator realizuje zadania w zakresie ochrony praworządności, uczestnicząc w tym postępowaniu na podstawie art. 8 p.p.s.a. i korzystając z uprawnień i instytucji procesowych przewidzianych w tym przepisie.

Natomiast zgodnie z art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 9 marca 2017 r. o szczególnych zasadach usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości warszawskich, wydanych z naruszeniem prawa, Komisja jest organem administracji publicznej stojącym na straży interesu publicznego, w zakresie postępowań w przedmiocie wydania decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości warszawskich. W orzecznictwie zwrócono uwagę, że Komisja jest szczególnym w naszym systemie prawnym organem administracji, i to organem administracji rządowej (zob. post. NSA z dnia 5 października 2017 r., sygn. akt I OW 178/17, sygn. akt I OW 179/17, sygn. akt I OW 191/17, sygn. akt I OW 192/17, z dnia 15 grudnia 2017 r., sygn. akt I OW 236/17, sygn. akt I OW 249/17, sygn. akt I OW 268/17, sygn. akt I OW 208/17).

Wobec tego należy uznać, że w niniejszej sprawie Komisja nie działa jako prokurator, lecz jako organ administracji publicznej. Natomiast ani w art. 239 p.p.s.a, ani w innych przepisach komentowanej ustawy nie wprowadzono zwolnień od kosztów sądowych organów administracji publicznej, w tym wnoszącej zażalenie Komisji.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżone wezwanie do uiszczenia wpisu nie narusza przepisów obowiązującego prawa.

Z tych względów, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny postanowił, jak w sentencji.