Postanowienie NSA z 30 października 2014 r., I OZ 917/14

Wydany

30 października 2014 r.

Sąd

r. Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 30 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. A. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 1 września 2014 r., sygn. akt IV SA/Gl 170/14 o odmowie przyznania prawa pomocy

Skład

Sędzia NSA Paweł Miładowski przewodniczący

Sprawa

w sprawie ze skargi A. A. na orzeczenie Odwoławczej Komisji Dyscyplinarnej dla Studentów Uniwersytetu [...] z dnia [...] października 2013 r. w przedmiocie popełnienia czynów uchybiających godności studenta postanawia: oddalić zażalenie.

Uzasadnienie

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 14 września 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił A. A. przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.".

W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji wskazał, że wnioskodawca w formularzu PPF wskazał, że nie posiada żadnego majątku oraz nie uzyskuje dochodów. Oświadczył przy tym, że jest studentem pozostającym na utrzymaniu rodziców, jednak nie prowadzi z nimi wspólnego gospodarstwa domowego.

W związku z tym, że wnioskodawca nie wskazał w formularzu żadnych innych informacji, w trakcie postępowania wywołanego wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, został wezwany do uzupełnienia i uprawdopodobnienia okoliczności dotyczących jego sytuacji materialnej, tj. podanie miesięcznych kosztów utrzymania, wskazanie dochodu osób pozostających we wspólnych gospodarstwie domowym.

W odpowiedzi na to wezwanie wnioskodawca wskazał, że zamieszkuje wspólnie z rodzicami i to oni pokrywają "wszystkie związane z tym koszty oraz całe jego utrzymanie". Jednocześnie wnioskodawca nie podał jakichkolwiek danych dotyczących stanu majątkowego i sytuacji dochodowej swoich rodziców. W tym zakresie stwierdził, że żądanie od niego tych informacji "stanowi nadużycie prawa i rażące przekroczenie (...) uprawnień, albowiem rodzice nie byli i nie są stroną przedmiotowego postępowania a ww. żądania podważają wizerunek sądu i jego majestat".

Postanowieniem z dnia 2 lipca 2014 r. referendarz sądowy odmówił przyznania stronie prawa pomocy.

W zakreślonym terminie skarżący wniósł sprzeciw na ww. postanowienie referendarza sądowego.

Sąd I instancji, rozpoznając ww. sprzeciw, powołał się na treść art. 199, art. 246 § 1, art. 245 § 3 p.p.s.a. i odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy.

Jako przyczynę odmowy przyznania prawa pomocy Sąd wskazał brak informacji do sytuacji majątkowej rodziców wnioskodawcy, którzy pozostają razem z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym. Sąd wskazał na istotę pojęcie "sytuacji majątkowej", która obejmuje również dochody i majątek osób prowadzących z wnioskodawcą wspólne gospodarstwo domowe, czy też w inny sposób wpływających na jego możliwości płatnicze (por. postanowienie NSA z 29 listopada 2012 r., sygn. akt II GZ 442/12).

Sąd wyjaśnił, że rodzice skarżącego tworzą z nim gospodarstwo domowe, a przez to ich łączne wydatki i zdolności finansowe bezsprzecznie kształtują status majątkowy wnioskodawcy, co koresponduje choćby z art. 87 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788 ze zm.), zwanej dalej "K.r.o.", zgodnie z którym rodzice i dzieci są obowiązani do wzajemnego szacunku i wspierania się, jak również art. 128 K.r.o. – w jego myśl obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Do obowiązków tych zalicza się również pomoc w opłaceniu kosztów postępowania, toczonego przez osobę uprawnioną do alimentacji. Z tego wynika jednoznacznie, że pomimo iż rodzice skarżącego nie są stroną niniejszego postępowania, to jednak ich wydatki i zdolności finansowe wpływają na status majątkowy wnioskodawcy i te dane są niezbędne dla oceny przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy.

W ocenie Sądu, wnioskodawca został zasadnie wezwany do uzupełnienia złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy, przez złożenie oświadczenia o stanie majątkowym i dochodach rodziców. Pomimo wezwania z dnia 3 czerwca 2014 r. skarżący nie udzielił odpowiedzi w sposób, który zobrazowałby sytuację majątkową i dochody zamieszkujących z nim rodziców. Nie podał tych danych również w sprzeciwie od postanowienia z dnia 2 lipca 2014 r.

Odnosząc się do zarzutu błędnej oceny dowodów przedstawionych przez stronę Sąd wskazał, że to wnioskodawca powinien uprawdopodobnić, w sposób bardzo dokładny i rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem złożonego wniosku. Przytoczone we wniosku okoliczności oraz dokumenty powinny wykazać, że znajduje się on w sytuacji materialnej kwalifikującej go do przyznania praw pomocy. Brak jest podstaw prawnych do prowadzenia przez Sąd z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej strony, jeżeli ona sama nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie swojego żądania. Dlatego też brak wykonania lub nienależyte wykonanie przez stronę obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym uniemożliwia przyznanie jej takiego dobrodziejstwa procesowego w żądanym zakresie (por. postanowienia NSA: z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05).

Zażalenie na powyższe postanowienie złożył A. A., wnosząc o jego uchylenie i orzeczenie zgodnie z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. W ocenie wnoszącego zażalenie Sąd I instancji w sposób nieuprawniony żąda oświadczeń majątkowych od osób trzecich, nie będących stroną postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z powyższego wynika więc, że instytucja zwolnienia od kosztów ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są jakichkolwiek środków do życia, lub środki te są tak bardzo ograniczone, że wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych.

Instytucja pomocy prawnej jest, więc wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony. Przyznanie prawa pomocy ma na celu zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść, między innymi kosztów niezbędnych do uiszczenia wpisu sądowego od skargi. Dlatego też prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionym (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. W literaturze przedmiotu zwrócono uwagę, że prawo pomocy ma służyć najuboższym, to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub wręcz pozbawienie prawa do sądu (zob. H.Knysiak-Molczyk, Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Prawa Publicznego 2007, nr 4, s. 36-39).

W rozpoznawanej sprawie zgodzić się należy z Sądem I instancji, że wnioskodawca nie wykazał, że spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Ze wskazanych przez wnioskodawcę oświadczeń jednoznacznie wynika, że pozostaje on we wspólnym gospodarstwie domowym ze swoimi rodzicami, tym bardziej, że jest na ich utrzymaniu.

Jak wynika z formularza PPF wnioskodawca powinien wskazać m.in. stan rodziny, tj. osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym, a także dochody takich osób. Są to informacje, które wprost korespondują z treścią art. 252 p.p.s.a. odnoszącego się nie tylko do stanu majątkowego wnioskującej osoby fizycznej lecz także dokładne dane o jej stanie rodzinnym (§ 1). Poza tym wniosek składa się na urzędowym formularzu wg ustalonego wzoru (§ 2). W tym zakresie ustawodawca nie pozostawia zatem wnioskodawcy żadnej dowolności co do zakresu udzielanych informacji. W niniejszej sprawie wnioskodawca pomimo określonych prawem wymogów oraz stosownego wezwania nie złożył oświadczenia o stanie dochodów osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. W tym miejscu wyjaśnienia wnioskodawcy wymaga, że dla powyższej oceny bez znaczenia jest to, że osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym nie są stroną postępowania w sprawie wywołanej jego skargą na orzeczenie Odwoławczej Komisji Dyscyplinarnej dla Studentów Uniwersytetu [...] z dnia [...] października 2013 r. w przedmiocie popełnienia czynów uchybiających godności studenta. W sprawie wywołanej bowiem zażaleniem mamy do czynienia z postępowaniem tzw. wpadkowym, które dotyczy wyłącznie kwestii przyznania prawa pomocy, a zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa, celem przyznania skarżącemu prawa pomocy, wymagane było wskazanie kto dokładnie znajduje się i jakie osiąga dochody we wspólnym gospodarstwie domowym. Pomimo takiego obowiązku wnioskodawca (nawet po stosownym wezwaniu) takich informacji nie przedstawił Sądowi I instancji, co uzasadniało odmowne załatwienie jego wniosku o przyznanie prawa pomocy.

Z tych względów, nie można dopatrzeć się by zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem prawa.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. postanowił zażalenie oddalić.