Postanowienie NSA z 26 lutego 2009 r., I OZ 92/09

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 26 lutego 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia uczestnika postępowania [...] Społem w S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 4 grudnia 2008 r., sygn. akt II SA/Bk 302/08 oddalające wniosek o wyłączenie sędziego S. P. od udziału

Sprawa

w sprawie w sprawie ze skargi A. O., T. O., J. O., M. O. i M. R. na decyzję Wojewody Podlaskiego z dnia [...] marca 2007 r., nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości postanawia: oddalić zażalenie

Skład

Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek przewodniczący

Uzasadnienie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku postanowieniem z dnia 4 grudnia 2008 r., sygn. akt II SA/Bk 302/08 oddalił wniosek uczestnika postępowania [...] Społem w S. o wyłączenie sędziego S. P. od udziału w sprawie ze skargi A. O., T. O., J. O., M. O. i M. R. na decyzję Wojewody Podlaskiego z dnia [...] marca 2007 r. w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.

W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że pismem z dnia 20 listopada 2008 r. uczestnik postępowania [...] Społem w S. wniósł ponownie o wyłączenie sędziego S. P. orzekającego w sprawie powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 grudnia 2005 r., (opubl. Zeszyty Naukowe NSA 2006 r., II, nr 3 (6).). Wnioskodawca nie podał żadnych argumentów uzasadniających powyższy wniosek, a przytoczył tylko cytaty z uzasadnienia wskazanego orzeczenia Trybunału. Treść wniosku wskazywała, że wątpliwości co do bezstronności sędziego S. P. zostały wyartykułowane w poprzednim wniosku o wyłączenie sędziego z dnia 18 czerwca 2008 r. i w zażaleniu z dnia 4 lipca 2008 r. Poprzedni wniosek o wyłączenie sędziego S. P. został prawomocnie oddalony postanowieniem NSA z dnia 5 września 2008 r., sygn. akt I OZ 665/08. Uczestnik postępowania w końcowej części pisma, wniósł o wyłączenie wskazanego sędziego uzasadniając powyższe, że "trwanie w uporze w udziale w rozpoznawanej sprawie stanowiłoby jeszcze jedną przesłankę wyłączenia sędziego, wątpliwości, co do jego bezstronności". Sąd pierwszej instancji podniósł, że wyłącznie sędziego z mocy prawa (iudex inhabilis) reguluje art. 18 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej P.p.s.a.), zaś o wyłączeniu na żądanie lub na wniosek (iudex suspectus) traktuje art. 19 P.p.s.a., stanowiąc, że niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Składając wniosek o wyłączenie sędziego strona winna uprawdopodobnić przyczyny tego wyłączenia (art. 20 P.p.s.a). Sędzia zaś powinien zawiadomić sąd o zachodzącej podstawie swojego wyłączenia i wstrzymać się od udziału w sprawie (art. 21 P.p.s.a.).

W ocenie Sądu Wojewódzkiego wnioskodawca nie wykazał w żaden sposób, by w sprawie mogły zachodzić jakiekolwiek wątpliwości co do bezstronności sędziego sprawozdawcy. Samo przypuszczenie o braku bezstronności sędziego orzekającego w sprawie, bez żadnego nawet uprawdopodobnienia w tym zakresie, musi skutkować oddaleniem wniosku. Na uwagę zasługuje bowiem fakt, że sędzia S. P. ustosunkowując się do wniosku o wyłączenie jego osoby od udziału w orzekaniu, złożył do akt sprawy oświadczenie, z którego wynika, iż nie łączą go z uczestnikiem postępowania żadne stosunki mogące mieć wpływ na orzekanie w sprawie (k. 225). Ponadto samo przytoczenie treści uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego w zakresie instytucji wyłączenia sędziego nie uzasadnia przedmiotowego wniosku, bowiem wniosek o wyłączenie sędziego winien być uzasadniony stosownie do okoliczności danej sprawy, o ile występują ku temu przesłanki. Ocena pracy sędziego czy niezadowolenie z wyników postępowania, nie może stanowić samoistnej przesłanki do wyłączenia sędziego.

Sąd podkreślił, że poprzednio złożony wniosek o wyłączenie sędziego S. P. nie został uwzględniony ani przez WSA w Białymstoku, ani też przez Naczelny Sąd Administracyjny rozpatrujący zażalenie na postanowienie z dnia 26 czerwca 2008 r. Ponowny wniosek uczestnika postępowania nie wskazuje na żadne nowe przesłanki mogące świadczyć o jakiejkolwiek wątpliwości co do bezstronności sędziego orzekającego w sprawie. Skoro przedmiotowy wniosek nie wniósł żadnych nowych okoliczności mogących stanowić podstawę do wyłączenia sędziego, na podstawie art. 22 § 1 P.p.s.a. podlegał oddaleniu.

Na powyższe postanowienie uczestnik postępowania [...] Społem w S. złożył do Naczelnego Sądu Administracyjnego zażalenie, zaskarżając je w całości. Uczestnik postępowania zarzucił postanowieniu naruszenie:

1. art. 22 § 2 P.p.s.a. w zw. z art. 4 i art. 10 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych przez orzekanie asesora w sprawie,
2. art. 190 ust. 1 Konstytucji RP przez nieuwzględnienie stanowiska Trybunału Konstytucyjnego określonego w jego orzeczeniach, tj. z dnia 13 grudnia 2005 r., sygn. akt Sk 53/04 oraz z dnia 24 czerwca 2008 r., sygn. akt P 8/07.

W uzasadnieniu zażalenia uczestnik postępowania podniósł, że w składzie sądu orzekającego brało udział 2 sędziów i 1 asesor. Asesor zaś nie jest sędzią, gdyż jest tylko pracownikiem sądu administracyjnego. Jest osobą zależną, podlegającą ocenie organu sądowego. Nie jest on niezawisły ani niezależny. Mając powyższe na względzie uczestnik postępowania wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia i wydania orzeczenia wyłączającego sędziego S. P. oraz zasądzenie kosztów postępowania zażaleniowego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na zażalenie A. O. wniósł o jego oddalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności nie może zostać uwzględniony zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji przepisów postępowania dotyczących składu orzekającego. Z treści art. 16 § 1 P.p.s.a. wynika, że "Sąd administracyjny orzeka w składzie trzech sędziów, z zastrzeżeniem § 2 i 3, chyba że ustawa stanowi inaczej." Z punktu widzenia takiej treści przytoczonego przepisu kwestionowane postanowienie Sądu pierwszej instancji nie budzi zastrzeżeń, gdyż wbrew poglądowi uczestnika postępowania, został wydany we właściwym składzie trzech sędziów. Dwóch z członków tego składu było sędziami zawodowymi, jeden natomiast – asesorem sądowym. Przepisem uprawniającym Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego do powierzenia asesorowi pełnienia czynności sędziowskich jest art. 26 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych. Zezwala on Prezesowi Naczelnego Sądu Administracyjnego, za zgodą Kolegium Sądu, powierzyć asesorowi pełnienie czynności sędziowskich w tym Sądzie, na czas określony, nieprzekraczający 5 lat. Powierzenie asesorowi pełnienia czynności sędziowskich uprawnia go do orzekania. Asesor w zakresie orzekania jest niezawisły i podlega jedynie Konstytucji i ustawom. Tak więc w kwestii orzekania ustawodawca zrównał status obu tych funkcji.

Wyrokiem z dnia 24 października 2007 r., sygn. akt SK 7/06 Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności art. 135 § 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz.U. Nr 98, poz. 1070 ze zm.) z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Wskazał jednak ponadto, że przepis ten traci moc z upływem 18 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw a czynności asesorów sądowych, o których mowa w zakwestionowanym przepisie nie podlegają wzruszeniu na podstawie art. 190 ust. 4 Konstytucji, tj. w trybie wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania. W uzasadnieniu tegoż wyroku, Trybunał wskazał, iż dopiero po upływie osiemnastomiesięcznego terminu odroczenia, w wypadku braku zmiany przez ustawodawcę zakwestionowanej normy - niniejsze orzeczenie doprowadzi do eliminacji niekonstytucyjnego przepisu z systemu prawa. Do tego jednak czasu rozstrzygnięcia wydawane przez asesorów są - z konstytucyjnego punktu widzenia - dopuszczalne.

Zgodnie z art. 165 P.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Jak przyjęto w judykaturze, po wydaniu postanowienia niekończącego postępowania w sprawie zgłoszony ponownie wniosek dotyczący tej samej kwestii, podlega rozpoznaniu, jednak w razie niestwierdzenia zmiany okoliczności - podlega oddaleniu. Postanowienie wydane w zakresie wniosku o wyłączenie sędziego jest właśnie takim orzeczeniem nie kończącym postępowania, zatem jego ewentualna zmiana mogłaby nastąpić tylko w wypadku zmiany okoliczności sprawy.

Instytucja wyłączenia sędziego zarówno z mocy prawa, jak i na wniosek strony jest istotną gwarancją procesową, która ma zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd w takim składzie orzekającym, którego sędziowie nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami oraz nie mieli określonych wcześniej związków z rozpoznawaną sprawą. Ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego, we wszystkich procedurach sądowych sprowadza się do eliminowania przyczyn, które mogą skutkować wątpliwościami, co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznaniu określonej sprawy. Poza wypadkami wyłączenia z mocy samego prawa (art. 18 § 1 P.p.s.a.), wyłączenie sędziego następuje na wniosek wówczas, jeżeli zachodzą takie okoliczności, które mogłyby wywołać wątpliwości co do bezstronności sędziego (art. 19 P.p.s.a.).

Należy podkreślić, że wniosek o wyłączenie Sędziego S. P. orzekającego w sprawie został prawomocnie rozpoznany postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 września 2008 r., sygn. akt I OZ 665/08, który oddalił zażalenie uczestnika postępowania wniesione na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 26 czerwca 2008 r. W postanowieniu tym szczegółowo odniesiono się do wskazanych przez uczestnika postępowania argumentów, wskazano na znajdujące się w aktach sprawy oświadczenie sędziego z którego wynika, że nie zachodzą takie okoliczności, które budziłyby wątpliwości co do jego bezstronności i które uzasadniałyby wyłączenie go od rozpoznania sprawy.

W sprawie uczestnik postępowania w ponownym wniosku o wyłączenie sędziego nie powołał żadnych nowych okoliczności, które nie zostały wymienione w poprzednio złożonym wniosku i mogłyby wywołać wątpliwość co do bezstronności sędziego. Taką okolicznością nie może być, okoliczność "nieogłoszenia, mimo zapowiedzi, wyroku i bez wznowienia postępowania, ogłoszenie o zawieszeniu postępowania, bez podania kiedy w jakiej formie zostało podjęte postępowanie". Sąd Wojewódzki zasadnie wskazał, że niezadowolenie uczestnika postępowania odnośnie sposobu prowadzenia postępowania sądowego nie stanowi podstawy do wyłączenia sędziego, bowiem zarzuty te mogą zostać podniesione w środkach odwoławczych od orzeczeń Sądu pierwszej instancji.

Ponadto wbrew zarzutom uczestnika postępowania, brak było przeszkód do udziału w składzie Sądu, który wydał zaskarżone postanowienie, sędziego wchodzącego w skład Sądu – E. T., który wydał postanowienie z dnia 26 czerwca 2008 r. Dopiero bowiem w razie uwzględnienia zażalenia uczestnika postępowania na postanowienie z dnia 26 czerwca 2008 r. i przekazania przez Naczelny Sąd Administracyjny sprawy do ponownego rozpoznania, wojewódzki sąd administracyjny byłby zobowiązany do rozpoznania jej w innym składzie (art. 185 § 2 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a.).

W świetle tych okoliczności należało przyjąć, że zaskarżone postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku jest prawidłowe i odpowiada prawu.

W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. postanowił, jak w sentencji.