Postanowienie NSA z 13 lutego 2013 r., I OZ 92/13

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 13 lutego 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 14 stycznia 2013 r. sygn. akt II SA/Rz 372/12 o odmowie zmiany postanowienia referendarza sądowego z dnia 10 kwietnia 2012 r. odmawiającego skarżącej ustanowienia adwokata z urzędu

Sprawa

w sprawie ze skargi A. M. na niewykonanie przez Samorządowe Kolegium Odwoławczego w Krośnie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 26 stycznia 2011 r., sygn. akt II SA/Rz 1181/10 postanawia: oddalić zażalenie.

Skład

Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek przewodniczący

Uzasadnienie

Zaskarżonym postanowieniem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie odmówił zmiany postanowienia referendarza sądowego z dnia 10 kwietnia 2012 r., którym odmówiono A. M. przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata z urzędu.

Z uzasadnienia orzeczenia wynika, że postanowieniem z dnia 10 kwietnia 2012 r., sygn. akt II SO/Rz 4/12, wydanym przez referendarza sądowego, odmówiono przyznania A. M. prawa pomocy obejmującego ustanowienie adwokata.

Następnie wyrokiem z dnia 11 października 2012 r., sygn. akt II SA/Rz 372/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił skargę A. M. na niewykonanie przez Samorządowe Kolegium Odwoławczego w Krośnie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 26 stycznia 2011 r., sygn. akt II SA/Rz 1181/10.

W dniu 19 listopada 2012 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) A. M. ponownie zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata.

Postanowieniem z dnia 18 grudnia 2012 r., sygn. akt II SA/Rz 372/12 referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie odmówił zmiany postanowienia z dnia 11 października 2012 r., sygn. akt II SO/Rz 4/12 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata.

A. M. wniosła sprzeciw od ww. postanowienia. W jego uzasadnieniu podniosła, że stosownie do art. 81 Konstytucji RP, Państwo nie może uchylać się od wypełniania zobowiązań wobec obywateli, nawet z uwagi na przewidziany ustawą brak środków finansowych w celu obrony rodziny, żyjącej poniżej minimum socjalnego, a którą to dotknęła klęska żywiołowa. Wnioskodawczyni podniosła, że to Państwo ponosi odpowiedzialność za szkody wyrządzone przez żywioł. Wskazała, że urzędnicy w wyniku nieprzestrzegania ustaw i innych aktów prawnych, wydanych przez rząd po powodzi w 2010 r., wyrządzili jej niepowetowaną szkodę

Sąd I instancji wyjaśnił, iż stosownie do art. 165 P.p.s.a. postanowienia niekończące postępowanie w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Zmiana takiego postanowienia może nastąpić wyłącznie w sytuacji, gdy nastąpiła zmiana okoliczności sprawy, które to są relewantne dla oceny przesłanek umożliwiających ewentualne przyznanie prawa pomocy.

WSA w Rzeszowie uznał, że wniosek A. M. o przyznanie prawa pomocy należy traktować jako wniosek o zmianę wcześniej wydanego orzeczenia w tym przedmiocie tj. postanowienia z dnia 10 kwietnia 2012 r., sygn. akt II SO/Rz 4/12, którym odmówiono ustanowienia dla skarżącej adwokata.

W uzasadnieniu podał, że na podstawie uzasadnienia wniosku i zawartego w nim oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach ustalono, że wnioskodawczyni prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem oraz 2 uczących się dzieci (13 i 18 lat). Zamieszkują w domu o pow. ok. 100 m², nie posiadają żadnych innych wartościowych składników majątkowych. Źródłem ich utrzymania jest praca skarżącej i męża z wynagrodzeniem odpowiednio 1970 i 1745 zł brutto (1241 i 1368 zł netto). A. M. zawnioskowała o przyjęcie jako wiarygodnych wydatków swojej rodziny "umieszczonych w załączeniu do poprzedniego wniosku" i podniosła, że przy tych samych zarobkach koszty utrzymania są znacząco wyższe od roku ubiegłego. Wzrosły ceny publicznych środków lokomocji, żywności, opału, pobytu starszego syna w internacie, a aktualnie należy uwzględnić wydatki na dojazdy do szkoły młodszego syna.

Sąd I instancji stwierdził, że wnioskodawczyni nie wykazała okoliczności, które mogłyby świadczyć o zmianie na gorsze jej sytuacji majątkowej w stosunku do okresu, kiedy wydano poprzednie postanowienie w przedmiocie prawa pomocy. Porównanie informacji zawartych w aktualnym wniosku z informacjami zawartymi we wcześniejszym wniosku i oświadczeniach wskazuje, że opierają się one na analogicznych okolicznościach dotyczących sytuacji rodzinnej, majątku i dochodów skarżącej oraz członków jej rodziny.

WSA w Rzeszowie dodał, że podstawowe potrzeby wnioskodawczyni takie jak: potrzeby zaspokojenia głodu, uzyskania lekarstw czy też potrzeby mieszkania, są na bieżąco zaspokajane. Wnioskodawczyni nie wykazała także, że jej sytuacja jest wyjątkowa i uzasadnia ustanowienie profesjonalnej pomocy prawnej.

Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła A. M..

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zażalenie pozbawione jest usprawiedliwionych podstaw.

Art. 165 ustawy P.p.s.a. stanowi, iż postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Zgodnie z tym przepisem postanowienia prawomocne, czyli takie od których nie przysługuje już stronie środek zaskarżenia wydane w toku postępowania i niekończące sprawy, mogą być uchylone lub zmienione jedynie wówczas, gdy zmieniły się okoliczności faktyczne, które stanowiły podstawę wydanego orzeczenia.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w okolicznościach niniejszej sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie prawidłowo zastosował art. 165 P.p.s.a. i wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy potraktował jako wniosek o zmianę postanowienia z dnia 10 kwietnia 2012 r. Omawiany wniosek o przyznanie prawa pomocy stanowił w istocie powtórzenie argumentacji jaką zawierał jej wcześniejszy wniosek złożony w tej sprawie.

Zwracając się z ponownym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy skarżąca nie wykazała, aby jej sytuacja majątkowa, finansowa czy rodzinna uległa zmianie, a tylko w takim przypadku możliwa byłaby zmiana orzeczenia w sprawie przyznania prawa pomocy, bowiem tylko te okoliczności są badane jako przesłanki do przyznania takiego prawa lub odmowy uwzględnienia wniosku. Skoro zatem strona nie wykazała zmiany okoliczności sprawy, to zasadnie Wojewódzki Sąd Administracyjny odmówił zmiany postanowienia z dnia 10 kwietnia 2012 r.

Należy wyjaśnić, iż przez pojęcie,,zmiany okoliczności sprawy" w rozumieniu art. 165 P.p.s.a. należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy będzie to w szczególności pogorszenie sytuacji finansowej wnioskodawcy.

Zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), natomiast w zakresie częściowym, gdy nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Z konstrukcji powołanego przepisu wynika zatem, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zawsze zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Z powyższego wynika więc, że instytucja ta ma charakter szczególnie wyjątkowy i może zostać stosowana jedynie wobec osób o skrajnie trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są jakichkolwiek środków do życia, lub środki te są tak bardzo ograniczone, iż wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Wykazanie, iż sytuacja majątkowa strony jest właśnie tak trudna, że uzasadnia przyznanie jej prawa pomocy spoczywa na niej samej, zaś Sąd nie ma podstaw do podejmowania z urzędu czynności zmierzających do ustalenia rzeczywistych możliwości finansowych i stanu majątkowego wnioskodawcy. W przedmiotowej sprawie Sąd I instancji prawidłowo uznał, iż skarżąca nie wykazała, aby spełniała przesłanki przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie.

Mając na uwadze powyższe i uznając zaskarżone postanowienie za zgodne z prawem, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.