Postanowienie NSA z 27 czerwca 2017 r., I OZ 925/17

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 27 czerwca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Stowarzyszenia [...] na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 kwietnia 2017 r. sygn. akt II SA/Wa 2092/16 o wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi

Sprawa

w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] na decyzję Komisji Nadzoru Finansowego z dnia [...] października 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji publicznej postanawia: oddalić zażalenie

Skład

Sędzia NSA Jolanta Rajewska przewodniczący

Uzasadnienie

Zarządzeniem z dnia 10 kwietnia 2017 r. sygn. akt II SA/Wa 2092/16 Przewodniczący Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wezwał Stowarzyszenie [...] do uiszczenia wpisu sądowego od skargi na decyzję Komisji Nadzoru Finansowego z dnia [...] października 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji publicznej. Stosownie do § 2 ust. 6 rozporządzenia Rady Ministrów dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.) wysokość wpisu określono na kwotę 200 zł. W zarządzeniu wskazano ponadto, że wpis należy uiścić w terminie 7 dni od daty doręczenia odpisu zarządzenia, pod rygorem odrzucenia skargi.

Zażalenie na powyższe zarządzenie wniosło Stowarzyszenie [...] zarzucając naruszenie art. 239 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. - dalej jako "P.p.s.a.") w zakresie, w jakim przepis ten stanowi, że nie mają obowiązku uiszczania opłat sądowych organizacje pożytku, działające na podstawie przepisów o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, w sprawach własnych, z wyjątkiem spraw dotyczących prowadzonej przez te organizacje działalności gospodarczej, a także organizacje pozarządowe oraz podmioty wymienione w art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz. U. z 2016 r., poz. 239 i 395) w sprawach własnych dotyczących realizacji zleconego zadania publicznego na podstawie przepisów o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. Zdaniem Stowarzyszenia naruszenie powołanego przepisu polegało na braku jego zastosowania, pomimo że przepis ten powinien być zastosowany w niniejszej sprawie.

W uzasadnieniu zażalenia Stowarzyszenie wskazało, że sprawa zawisła przed Sądem jest sprawą własną, gdyż jest związana z realizacją misji i celów Stowarzyszenia. Misją Stowarzyszenia jest prowadzenie działań na rzecz upowszechniania i realizacji idei dobrego rządzenia. Z kolei celem Stowarzyszenia jest upowszechnianie i ochrona wolności oraz praw człowieka, swobód obywatelskich, a także działań wspomagających rozwój demokracji oraz wspieranie działań monitorujących i edukacyjnych, w szczególności podejmowanych (...) na rzecz zwiększenia przejrzystości i uczciwości życia publicznego, w tym działanie na rzecz swobodnego dostępu do informacji publicznej. W związku z tym Stowarzyszenie jako organizacja pozarządowa, będąca organizacją pożytku publicznego jest zwolniona z obowiązku uiszczania opłat sądowych.

Zdaniem Stowarzyszenia pojęcie "sprawy własnej" nie może być utożsamiane z realizacją celów statutowych Stowarzyszenia, ale z ustaleniem, że sprawa dotyczy praw i obowiązków Stowarzyszenia oraz związana jest z sytuacją prawną organizacji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 239 § 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, obowiązku uiszczania opłat sądowych nie mają organizacje pożytku publicznego, działające na podstawie przepisów o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, w sprawach własnych, z wyjątkiem spraw dotyczących prowadzonej przez te organizacje działalności gospodarczej, a także organizacje pozarządowe oraz podmioty wymienione w art. 3 ust. 3 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie w sprawach własnych dotyczących realizacji zleconego zadania publicznego na podstawie przepisów o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie.

Nie ulega wątpliwości, że Stowarzyszenie [...] posiada status organizacji pożytku publicznego, co potwierdza dołączony do zażalenia wydruk z Krajowego Rejestru Sądowego. W związku z tym oraz z uwagi na treść art. 239 § 2 P.p.s.a. rozstrzygnięcia wymaga kwestia, czy Stowarzyszenie działa we własnej sprawie i czy w niniejszej sprawie korzysta z wyłączenia podmiotowego, o jakim mowa w powołanym przepisie.

W postępowaniu sądowadministracyjnym regułą jest ponoszenie przez strony kosztów związanych z ich udziałem w sprawie (art. 199 P.p.s.a.). Ustawowe zwolnienie od kosztów sądowych jest natomiast wyjątkiem od tej ogólnej zasady. Wszystkie zatem odstępstwa od zasady ponoszenia kosztów postępowania, wynikające z regulacji szczególnych, w tym art. 239 P.p.s.a., muszą być traktowane jako wyjątki podlegające wykładni ścisłej, a niekiedy wręcz zawężającej (por. M. Jagielska, J. Jagielski, P. Gołaszewski, Komentarz do art. 240, w: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Warszawa 2015, s. 907). Reguły te są pomocne także przy odkodowaniu pojęcia "sprawy własnej", o której mowa w art. 239 § 2 P.p.s.a. W związku z tym pojęcie to należy odnosić nie do wykonywanej przez organizacje pożytku publicznego działalności statutowej, lecz do pojęcia sprawy administracyjnej, w której skarga została wniesiona, ale w ramach indywidualnego interesu prawnego takiej organizacji. Sformułowanie "sprawa własna" dotyczy zatem postępowania, w którym w drodze indywidualnego aktu administracyjnego organ władzy publicznej przyznaje lub nakłada określone prawa lub obowiązki wynikające z norm materialnoprawnych.

W myśl art. 3 ust. 1 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, działalnością pożytku publicznego jest działalność społecznie użyteczna, prowadzona przez organizacje pozarządowe w sferze zadań publicznych określonych w ustawie. Sferę tę precyzuje art. 4 powołanej ustawy. Zatem działalność organizacji pożytku publicznego z założenia nie jest prowadzona w sprawie własnej, lecz w sprawie społecznej, mieszczącej się w sferze zadań publicznych.

Rozpoznawana sprawa została zainicjowana nie we własnym interesie Stowarzyszenia, ile w celu realizacji założeń statutowych łączących się ze sprawą społeczną, objętą działalnością pożytku publicznego. Sprawa niniejsza dotyczy dostępu do informacji publicznej, a zatem informacji – stosownie do art. 1 ust. 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej – o sprawie publicznej. Tym samym założyć należy, że wniosek o udzielenie informacji publicznej został złożony w odniesieniu do sprawy publicznej, a nie sprawy własnej Stowarzyszenia. Prawo do informacji publicznej przysługuje każdemu. Z prawa tego Stowarzyszenie korzysta nie "w sprawie własnej", lecz w sprawie społecznej, mającej społeczną użyteczność. Skoro sprawa została zainicjowana z uwagi na jej wymiar społecznej użyteczności związanej z realizacją zadań publicznych, to sprawa ta nie posiada charakteru "sprawy własnej" Stowarzyszenia. Jak podkreślił to Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 17 maja 2017 r., sygn. akt I OZ 839/17, nie można utożsamiać "spraw własnych" z działalnością statutową, tj. sferą działalności zewnętrznej Stowarzyszenia, gdyż działalność ta nie wpływa bezpośrednio prawa i obowiązki oraz nie zmienia sytuacji prawnej Stowarzyszenia. W takim przypadku zwolnienie od kosztów sądowych przysługiwałoby bowiem stronie automatycznie w każdej sprawie dotyczącej udostępnienia informacji publicznej.

W związku z powyższym uznać należy, że Stowarzyszenie w niniejszej sprawie nie korzysta ze zwolnienia zawartego w art. 239 § 2 P.p.s.a., tj. zwolnienia z obowiązku uiszczania opłat sądowych. Zasadne zatem było wydanie zarządzenia o wezwaniu Stowarzyszenia do uiszczenia wpisu od wniesionej skargi kasacyjnej. W tym przypadku podstawę prawną określenia wysokości wpisu stanowi § 2 ust. 6 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zgodnie z tym przepisem wpis stały bez względu na przedmiot zaskarżonego aktu lub czynności w sprawach skarg niewymienionych w ust. 1 – 5 wynosi 200 zł. Przewodniczący Wydziału prawidłowo zatem ustalił wysokość wpisu należnego od skargi wniesionej przez Stowarzyszenie. Tym samym zaskarżone zarządzenie odpowiada prawu.

Z powyższych względów, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 i art. 198 P.p.s.a. orzekł jak w postanowieniu.