Postanowienie NSA z 14 września 2016 r., I OZ 939/16

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 14 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. N. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 13 maja 2016 r., sygn. akt IV SA/Wr 174/16 odmawiające przywrócenia terminu do wniesienia skargi

Sprawa

w sprawie ze skargi A. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Wałbrzychu z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...] w przedmiocie przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego postanawia oddalić zażalenie

Skład

Sędzia NSA Maciej Dybowski przewodniczący

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 13 maja 2016 r. sygn. akt IV SA/Wr 174/16 (dalej postanowienie z 13 maja 2016 r.) Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił przywrócenia terminu do wniesienia skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Wałbrzychu z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...] w przedmiocie przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego (dalej decyzja z [...] stycznia 2016 r.).

Decyzję z [...] stycznia 2016 r. doręczono A. N. (dalej skarżąca) dnia 18 stycznia 2016 r. do rąk osoby określonej przez doręczyciela jako dorosły domownik. Fakt odbioru korespondencji przez babcię skarżącej - S. P. nie jest kwestionowany. Dokonane w tych okolicznościach doręczenie, oparte jest na domniemaniu, że pismo dotarło do rąk adresata i wyznacza początek biegu terminu do podjęcia czynności prawnej. Adresat przesyłki może obalić to domniemanie wykazując, że doręczenie zastępcze było wadliwe, albo że pismo w ogóle nie dotarło do rąk adresata.

Skarżąca wskazała, że zaskarżona decyzja została doręczona jej babci, która jest osobą w podeszłym wieku i ma wykształcenie podstawowe. Jednocześnie skarżąca podkreśliła, że studiuje we Wrocławiu i często przebywa poza miejscem zamieszkania. W niniejszej sprawie babcia nie przekazała skarżącej korespondencji którą odebrała, odłożyła ją do swoich dokumentów bez otwierania. Dopiero na wezwanie skarżącej, w dniu 9 marca 2016 r., po otrzymaniu decyzji o uznaniu pobranych świadczeń za nienależne, przekazała ją skarżącej.

W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że odebranie przesyłki przez dorosłego domownika jest uważane za skuteczne doręczenie przesyłki samemu adresatowi, a zatem ewentualne zaniedbania, nieuwaga, przeoczenie takiej osoby (dorosłego domownika), czy też popełnienie przez nią oczywistej omyłki, spowodowane czynnikami subiektywnymi, nie mogą być kwalifikowane jako brak winy adresata (k. 17, 19-21 akt sądowych).

Zaskarżonemu postanowieniu skarżąca, reprezentowana przez r. pr. M. G., zarzuciła naruszenie: 1. przepisów postępowania - art. 86 § 1 ppsa, polegające na niewłaściwym zastosowaniu przez nie przywrócenie terminu do wniesienia skargi i ustalenie, że skarżąca niewyniosła skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu w terminie bez swojej winy; naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy, ponieważ doprowadziło do odmowy przywrócenia terminu do wniesienia skargi;

2. art. 45 [ust.] 1 oraz art. 78 [w uzasadnieniu autorka zażalenia wskazała "art. 77"] Konstytucji RP ograniczając skarżącej prawo do zaskarżenia niekorzystnego rozstrzygnięcia i merytorycznego rozpoznania sprawy przez Sąd.

W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca podniosła, że nie mogła przewidzieć, że babcia nie przekaże adresowanej do niej korespondencji. W ocenie skarżącej nie powinna ona ponosić negatywnych skutków postępowania babci, która z uwagi na wiek oraz nieznajomość wagi korespondencji przekazała ją z opóźnieniem. Po przekazaniu korespondencji skarżąca podjęła niezbędne kroki do nadania biegu sprawie, w tym złożyła wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. Termin do wniesienia skargi został uchybiony w niewielkim zakresie ok. 30 dni (k. 28-29 akt sądowych).

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu (art. 86 § 1 zd. 1 ppsa). Pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu 7 dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu.

W postępowaniu sądowym czynność podjęta przez stronę po upływie terminu jest bezskuteczna.

Zarzut naruszenia art. 86 § 1 ppsa okazał się nieusprawiedliwiony. Sąd I instancji trafnie ocenił, że skarżąca nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi

Jeżeli doręczający nie zastanie adresata w mieszkaniu, może doręczyć pismo dorosłemu domownikowi, a gdyby go nie było – zarządcy domu lub dozorcy, jeżeli nie mają oni sprzecznych interesów w sprawie i podjęli się oddania mu pisma (art. 72 § 1 ppsa). Powołany przepis wskazuje na jedną z form tzw. doręczenia zastępczego, kiedy to przesyłka nie zostaje doręczona bezpośrednio do rąk adresata, lecz przyjmuje się fikcję prawną, że takie doręczenie nastąpiło. Przepisy regulujące doręczenia zastępcze mają na celu umożliwienie prawidłowego przebiegu postępowania zwłaszcza w przypadkach, gdy dokonanie doręczenia samemu adresatowi jest utrudnione np. z uwagi na jego nieobecność pod wskazanym adresem. Doręczenie dokonane w takim trybie, uznaje się za równoznaczne z doręczeniem korespondencji samemu adresatowi.

W niniejszej sprawie decyzja z [...] stycznia 2016 r. została odebrana dnia 18 stycznia 2016 r. przez S. P. - dorosłego domownika, babcię skarżącej. Podjęcie się odbioru korespondencji przez domownika adresata, nakłada na niego obowiązek należytego zadbania o interesy adresata. Niedochowanie należytej staranności przez taką osobę nie stanowi okoliczności mającej wpływ na bieg terminów w postępowaniu. To, że S. P. nie przekazała decyzji w sprawie przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego (skarżąca dowiedziała się o decyzji dopiero dnia 9 marca 2016 r., po otrzymaniu decyzji o uznaniu pobranych świadczeń za nienależne) nie oznacza, że uchybienie terminu nastąpiło bez winy skarżącej, która nie wskazała żadnych obiektywnych okoliczności uniemożliwiających dorosłemu domownikowi zawiadomienie jej o odebranej korespondencji.

Przy ocenie winy strony lub jej braku w uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej należy brać pod rozwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie tej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub nie podjęciu przez stronę działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu (postanowienie Sądu Najwyższego z 6.10.1998 r., II CKN 8/98). Brak winy w uchybieniu terminu należy przyjąć wtedy, gdy zainteresowany nie był w stanie przeszkody pokonać (usunąć) przy użyciu sił i środków normalnie dostępnych, nie ryzykując własnym bądź innych zdrowiem, życiem lub narażając siebie bądź innych na poważne straty majątkowe (wyrok NSA z 14.5.1998 r., IV SA 1153/96).

Stosownie do art. 72 § 1 ppsa, odebranie przesyłki przez dorosłego domownika jest uważane za skuteczne doręczenie przesyłki samemu adresatowi. Warunkiem doręczenia przesyłki osobie nie będącej adresatem jest to, by odbierający pismo zobowiązał się do jego przekazania odbiorcy. Strona będzie ponosić konsekwencje jakie wynikają z doręczenia pisma nawet wówczas, gdy pismo jest doręczane podczas jej nieobecności w miejscu zamieszkania (postanowienie NSA z 10.3.2009 r., I OZ 174/09; 25.2.2011 r., II FZ 60/11; 9.6.2015 r., II FZ 272/15; 1.7.2015 r., II OZ 620/15).

Skoro dorosły domownik niezwłocznie – w dniu odbioru - nie powiadomił adresata korespondencji o odebraniu korespondencji (choćby telefonicznie), to znaczy że dopuścił się zawinionego zaniechania, a to w konsekwencji obciąża adresata pisma. Zaniedbania w tym zakresie wykluczają przyjęcie, że skarżąca uchybiła terminowi bez swej winy. Czyni to zarzut naruszenia art. 86 § 1 ppsa nieskutecznym.

Nieusprawiedliwiony okazał się zarzut naruszenia art. 45 ust. 1 oraz art. 78 Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. z 1997 r. nr 78, poz. 483, sprost. z 2001 r. nr 28, poz. 319, zm. z 2006 r. nr 200, poz. 1471, z 2009 r. nr 114, poz. 946). Nie ogranicza prawa do sądu ani prawa do zaskarżenia decyzji wydanych w pierwszej instancji wprowadzenie w procedurach terminów do skutecznego złożenia odwołania do organu II instancji bądź wywiedzenia skargi do sądu. Są to regulacje konieczne dla prawidłowego przebiegu postępowań regulowanych ustawą. Odmowa przywrócenia terminu do wywiedzenia skargi oparta została na prawidłowej i nie naruszającej zasad konstytucyjnych regulacji zawartej w art. 86 § 1 ppsa. Powołanie w uzasadnieniu zażalenia "art. 77" Konstytucji, stanowi omyłkę pisarską, skoro w zarzucie profesjonalny pełnomocnik powołał art. 78 Konstytucji (s. 2 i 3 zażalenia). Skarżąca w kontrolowanym postępowaniu nie dochodzi szkody (art. 77 ust. 1 Konstytucji), a ustawa nie zamyka nikomu drogi sądowej dochodzenia naruszonych wolności lub praw (art. 77 ust. 2 Konstytucji).

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ppsa postanowił jak w sentencji postanowienia.