Postanowienie NSA z 16 stycznia 2009 r., I OZ 956/08

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie

Rozpoznanie

w dniu 16 stycznia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia P. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 października 2008 r., sygn. akt IV SA/Wa 851/08 o oddaleniu wniosków o wyłączenie sędziów

Sprawa

w sprawie ze skargi Agencji Nieruchomości Rolnych Odział Terenowy w Poznaniu na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2008 r., nr [...] w przedmiocie reformy rolnej postanawia: 1.uchylić zaskarżone postanowienie; 2.wyłączyć sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Jakuba Linkowskiego i Krystynę Napiórkowską od rozpoznawania sprawy ze skargi Agencji Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy w Poznaniu na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2008 r. nr [...].

Skład

Sędzia NSA Marek Stojanowski przewodniczący

Uzasadnienie

Wojewoda Wielkopolski decyzją z dnia [...] czerwca 2004 r. nr [...], stwierdził, że część nieruchomości oznaczonej obecnie działką o nr ewid. [...] o pow. [...] ha należącej przed przejęciem na rzecz Skarbu Państwa do małżonków T. i L. K., nie podpadała pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r., Nr 3, poz. 13 ze zm.).

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] maja 2005 r., nr [...], uchylił powyższą decyzję w całości i umorzył postępowanie pierwszej instancji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 16 listopada 2005 r., sygn. akt IV SA/Wa 1394/05 oddalił skargę P. K. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2005 r. nr [...], w przedmiocie przejęcia zespołu dworsko – parkowego na cele reformy rolnej.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 15 lutego 2007 r., sygn. akt I OSK 643/08, uchylił powyższy wyrok oraz decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2005 r., nr [...].

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] marca 2008 r., nr [...], utrzymał w mocy decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] czerwca 2004 r.

Agencja Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy w Poznaniu złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2008 r., nr [...].

Na rozprawie w dniu 21 października 2008 r. przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym, uczestnik postępowania P. K. złożył wnioski o wyłączenie sędziów: Jakuba Linkowskiego i Krystyny Napiórkowskiej od rozpoznawania sprawy ze skargi Agencji Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy w Poznaniu na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2008 r., wskazując, że powodem powyższych wniosków, jest udział tych sędziów w składzie orzekającym, który wydał wyrok z dnia 16 listopada 2005 r., a który to wyrok został następnie uchylony przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyniku skargi kasacyjnej wraz z decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2005 r.

P. K. podniósł, że zaskarżona decyzja z dnia [...] marca 2008 r. została wydana w postępowaniu administracyjnym toczącym się po wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 lutego 2007 r., w związku z czym istnieje przesłanka do wyłączenia z uwagi na udział, wskazanych sędziów, w tej samej zindywidualizowanej sprawie, gdzie zarówno strony, jak i przedmiot postępowania, a także podstawy prawne i faktyczne są tożsame.

Postanowieniem z dnia 29 października 2008 r., sygn. akt IV SA/Wa 851/08, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił wnioski o wyłączenie sędziów wskazując, że nie zachodzą przesłanki ani z art. 18, ani z art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Sąd wskazał także, że sędziowie, o których wyłączenie wnioskowano, złożyli stosowne oświadczenia, zgodnie z art. 22 § 2 tej ustawy.

Na to postanowienie P. K. złożył zażalenie, wskazując, że w jego uzasadnieniu nie odwołano się do art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz do art. 18 § 1 pkt 6 i art.185 § 1 i § 2 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Podniesiono także, że Sąd, w którego składzie zasiada sędzia, który uczestniczył we wcześniejszej fazie postępowania, może być uznany za stronniczy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

zgodnie z art. 18 § 1 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach:

1. w których jest stroną lub pozostaje z jedną z nich w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziałuje na jego prawa lub obowiązki;
2. swojego małżonka, krewnych lub powinowatych w linii prostej, krewnych bocznych do drugiego stopnia;
3. osób związanych z nim z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli;
4. w których był lub jest jeszcze pełnomocnikiem jednej ze stron;
5. w których świadczył usługi prawne na rzecz jednej ze stron lub jakiekolwiek inne usługi związane ze sprawą;
6. w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator;
7. w których brał udział w rozstrzyganiu sprawy w organach administracji publicznej.

Przepis art. 18 wskazanej ustawy określa bezwzględne przyczyny wyłączenia sędziego (bezwzględne wyłączenie).

Niezależnie jednak od przyczyn wymienionych powyżej, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli między nim a jedną ze stron lub jej przedstawicielem zachodzi stosunek osobisty tego rodzaju, że mógłby wywołać wątpliwości co do bezstronności sędziego, o czym stanowi literalnie art. 19 wskazanej ustawy, który dotyczy tak zwanych względnych przesłanek wyłączenia.

Regulacje obu tych przepisów wzorowane są na analogicznych unormowaniach zawartych w kodeksie postępowania cywilnego. Istota mechanizmu wyłączenia opartego na przyczynach należących do pierwszej z wymienionych grup przejawia się w tym, że wyłączenie następuje z mocy ustawy, podczas gdy w drugiej grupie wypadków – nastąpić to może jedynie na wyraźne żądanie sędziego lub na wniosek strony (uczestnika postępowania).

W postępowaniu sądowoadministracyjnym (w postępowaniu cywilnym) wyłączeniu podlega także ten, kto brał udział w sprawach o ważność aktu prawnego sporządzonego z jego udziałem lub rozpoznanego przez niego oraz w których brał udział w rozstrzyganiu sprawy w organach administracji publicznej, natomiast w postępowaniu administracyjnym – brał udział w niższej instancji w wydaniu zaskarżonej decyzji. Do katalogu przesłanek bezwzględnych należy rozstrzyganie sprawy w niższej instancji (na gruncie k.p.a. – wydanie zaskarżonej decyzji, a w postępowaniu karnym – prowadzenie mediacji). W ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz w Kodeksie postępowania administracyjnego można odnaleźć też przesłanki szczególne, które nie zostały uwzględnione w innych postępowaniach. W ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, jest nią przesłanka udziału w rozstrzyganiu sprawy w organach administracji publicznej, zaś w Kodeksie postępowania administracyjnego – udział w sprawie, z powodu której wszczęto przeciw tej osobie dochodzenie służbowe, postępowanie dyscyplinarne lub karne bądź w której jedną ze stron jest podmiot pozostający wobec niej w stosunku nadrzędności służbowej.

Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 13 grudnia 2005 r., sygn. akt SK 53/04, orzekł, że z porównania odpowiednich przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i Kodeksu postępowania cywilnego z jednej strony oraz k.p.k., ustawy o Trybunale Konstytucyjnym oraz k.p.a. z drugiej wynika, że różnica między przesłankami wyłączenia o charakterze względnym nie sprowadza się jedynie do odmiennego ich sformułowania. W istotnym stopniu może ona bowiem przesądzać w konkretnych okolicznościach o zakresie sytuacji, które mogą być uwzględniane na gruncie odpowiedniego postępowania jako podstawa wyłączenia sędziego na żądanie lub na wniosek uprawnionego do jego zgłoszenia podmiotu. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz kodeks postępowania cywilnego ograniczają wyraźnie ten zakres, obejmując nim jedynie pewien typ sytuacji, to jest istnienie stosunku osobistego między sędzią a stroną postępowania lub jej przedstawicielem. Trybunał zaznaczył, że nie chodzi przy tym o jakikolwiek stosunek osobisty, lecz taki, który prowadziłby do powstania wątpliwości co do bezstronności sędziego w ramach prowadzonego postępowania.

Zdaniem Trybunału, istotne wątpliwości może budzić, przynajmniej prima facie, wzorowane na analogicznej regulacji zawartej w przepisach kodeksu postępowania cywilnego (art. 49 k.p.c.) sformułowanie art. 19 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi odnoszące się do zakresu przedmiotowego i podmiotowego. Określenie bowiem użyte w tym przepisie, że chodzi o "stosunek osobisty", który mógłby wywoływać wątpliwości co do bezstronności sędziego, jest niewątpliwie typowym zwrotem niedookreślonym. Treść przepisu nie zawiera bowiem żadnych wskazań, które mogłyby okazać się przydatne dla ustalenia istnienia tego typu relacji.

W ocenie Trybunału Konstytucyjnego, zważywszy na odrębne uregulowanie w ustawie tzw. przesłanek bezwzględnych, należy przyjąć wniosek, że pojęcie "stosunków osobistych" na gruncie kwestionowanego przepisu art. 19 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie dotyczy relacji prawnorodzinnych, czy z zakresu prawa opiekuńczego, które zostały unormowane w przepisach kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Nie decyduje bowiem o wyłączeniu sam fakt znajomości, nawet "osobistej" strony, lecz szczególny układ stosunków osobistych, który powodowałby trudność w zachowaniu przez sędziego bezstronnej postawy w rozstrzyganiu sporu dotyczącego tej strony.

Trybunał podkreślił zatem, że w świetle utrwalonego orzecznictwa sądowego pojęcie "stosunku osobistego" zarówno na gruncie przepisów regulujących procedurę cywilną, jak i postępowania sądowoadministracyjnego obejmuje przede wszystkim relacje charakteryzujące się istnieniem więzi uczuciowej, emocjonalnej, bez względu na to, czy wywołują one pozytywne czy też negatywne nastawienie orzekającego sędziego do uczestników postępowania. Mogą to być również relacje uwarunkowane więzią typu ekonomicznego.

W omawianym wyroku Trybunał Konstytucyjny pokreślił, że instytucja wyłączenia sędziego pozostaje w ścisłym związku z niezależnością i bezstronnością sądu. Wartości te określają, obok niezawisłości sędziowskiej, najważniejsze cechy charakteryzujące funkcje sądów jako instytucji sprawujących wymiar sprawiedliwości, a więc w tym obszarze aktywności organów państwa, który zgodnie z dotychczasowym orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego należy do "monopolu sądownictwa". Podkreślono, że Trybunał Konstytucyjny wskazywał na istotny związek instytucji wyłączenia sędziego z konstytucyjnym prawem do sądu, podkreślając, że przesłanki bezwzględne wyłączenia (wskazane w art. 48 § 1 pkt 5 k.p.c.) "zapewniają realizację konstytucyjnej zasady prawa obywatela do bezstronnego sądu" (wyrok TK z 20 lipca 2004 r., sygn. SK 19/02, OTK ZU nr 7/A/2004, poz. 67).

Bezstronność zaś polega na tym, że sędzia kieruje się obiektywizmem, nie stwarzając korzystniejszej sytuacji dla żadnej ze stron czy uczestników postępowania, zarówno w trakcie toczącej się przed sądem sprawy, jak i orzekania. Traktuje on zatem uczestników postępowania równorzędnie.

Trybunał Konstytucyjny zaznaczył, że wyłączenie sędziego służyć ma m.in. realizacji zewnętrznych znamion niezawisłości, wskazując, że w pełni aktualne pozostaje stanowisko Trybunału wyrażone w wyroku z 20 lipca 2004 r., w którym podkreślono, że "nakaz zachowywania zewnętrznych znamion niezawisłości dowodzi, że ważne jest nie tylko to, by sędzia orzekający w sprawie zachowywał się zawsze rzeczywiście zgodnie ze standardami niezawisłości i bezstronności, lecz także by w ocenie zewnętrznej zachowanie sędziego odpowiadało takim standardom. Reguły wyłączenia sędziego służą bowiem budowie społecznego zaufania do wymiaru sprawiedliwości. (...) Instytucja wyłączenia sędziego (zarówno z urzędu, jak i na jego własny wniosek) w równej mierze służy zapewnieniu realnej bezstronności sądu, jak i umacnianiu autorytetu wymiaru sprawiedliwości przez usuwanie choćby pozorów braku bezstronności".

Zwrócono przy tym uwagę na to, że mechanizmy służące realizacji konstytucyjnej gwarancji prawa do sądu, której jeden z elementów realizowany jest za pomocą instytucji wyłączenia sędziego, powinny godzić wartość, jaką jest niezależność sędziego od stron postępowania czy innych jego uczestników, z realnym zapewnieniem stronie możliwości urzeczywistnienia tego prawa poprzez wpływ na postępowanie za pomocą takich instrumentów procesowych, które pozwolą na eliminację jakichkolwiek uzasadnionych w oczach postronnego obserwatora wątpliwości co do bezstronności sędziego. W konsekwencji o potrzebie zastosowania instytucji wyłączenia nie może decydować jedynie zasadność zarzutu braku obiektywizmu z punktu widzenia konkretnego sędziego, ale ocena, czy dla postronnego obserwatora, a także – jak się wskazuje w orzecznictwie Sądu Najwyższego – z punktu widzenia strony, "zachodzą wystarczające okoliczności, które mogą budzić wątpliwości co do bezstronności sędziego" (postanowienie Sądu Najwyższego z 19 listopada 1981 r., sygn. akt IV PZ 63/81, baza Lex Polonica).

Trybunał Konstytucyjny zauważył ponadto, iż również w orzecznictwie europejskim jest także mocno akcentowane znaczenie bezstronności sędziego dla realizacji prawa gwarantowanego w art. 6 europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności.

Jednocześnie Trybunał podkreślił, że traktowanie wyłączenia sędziego jako instytucji ustrojowej nie uzasadnia jeszcze konieczności wprowadzenia przez ustawodawcę jednolitej regulacji w tym zakresie w odniesieniu do wszystkich procedur sądowych. Zróżnicowanie jest uzasadnione przede wszystkim specyfiką określonego postępowania oraz relacją odpowiednich organów władzy publicznej między sobą. Nie chodzi tu więc o identyczność, czy tożsamość regulacji odnoszących się do instytucji wyłączenia sędziego w ramach poszczególnych procedur, ale takie ich ujęcie, które przy uwzględnieniu specyfiki każdej z nich, tworzyłoby jednak możliwość oceny zasadności wyłączenia sędziego każdorazowo ze względu na zaistnienie okoliczności, które mogłyby budzić wątpliwość co do bezstronności sędziowskiej przy rozpatrywaniu konkretnej sprawy.

W związku z tym, w ocenie Trybunału, ograniczenie zakresu przesłanek względnych wyłączenia sędziego jedynie do sytuacji, w której istnieje stosunek osobisty łączący sędziego bezpośrednio lub pośrednio ze stroną (uczestnikiem) postępowania, może więc wskazywać na zasadność stanowiska o sprzeczności art. 19 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi z art. 45 ust. 1 Konstytucji, przez pominięcie w jego treści podstaw wyłączenia sędziego, które umożliwiałyby uwzględnienie i ocenę wszelkich okoliczności, które mogą wywoływać wątpliwości co do bezstronności sędziowskiej w sprawie.

Odnosząc się natomiast do brzmienia art. 18 § 1 pkt 6 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wskazać należy, że przepis ten także budzi poważne wątpliwości co do jego zgodności z Konstytucją, czego wyrazem jest wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 14 października 2008 r., sygn. akt SK 6/07, w którym Trybunał orzekł, że unormowanie to, w zakresie, w jakim pomija jako podstawę wyłączenia sędziego od udziału w orzekaniu w postępowaniu sądowym toczącym się po wznowieniu postępowania administracyjnego jego wcześniejszy udział w orzekaniu w sprawie dotyczącej decyzji wydanej we wznawianym postępowaniu administracyjnym, jest niezgodny z art. 45 ust. 1 Konstytucji.

Trybunał Konstytucyjny wskazał, że zarówno kontrola decyzji wydanej w postępowaniu zwykłym, jak i nadzwyczajnym, ma swoje źródło w tym samym stanie faktycznym. Nie tylko więc wymagają one oceny tych samych okoliczności i dowodów, ale niekiedy nawet ustosunkowania się przez skład orzekający do tych samych zarzutów (choć stawianych z myślą o osiągnięciu nieco innych celów). W związku z tym Trybunał uznał, że to, iż ocena ta była prowadzona w kontekście skarg na różne decyzje, ma w tym kontekście znaczenie drugorzędne.

Trybunał podkreślił, że przepis ten nie traci mocy obowiązującej, lecz jedynie powinien zostać rozszerzony tak, aby objął sytuacje ujęte w sentencji orzeczenia. Wybór technicznego sposobu realizacji niniejszego orzeczenia (a zwłaszcza kwestia, czy należy zmodyfikować aktualne brzmienie art. 18 § 1 pkt 6 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, czy też w inny sposób zrealizować postulat poszerzenia przesłanek wyłączenia sędziego o czynniki ujęte w sentencji), Trybunał pozostawił prawodawcy.

Nie bez znaczenia, o czym była już wyżej mowa, pozostaje przy tym stanowisko wyrażane wielokrotnie przez Europejski Trybunał Praw Człowieka (ETPC), który podkreślał dwoisty charakter niezawisłości sędziowskiej wskazując, że z jednej strony jest ona niezbywalną cechą władzy sądowniczej, a z drugiej indywidualną cechą sędziego, konieczną kwalifikacją do pełnienia tej funkcji (por. np. wyroki TK z: 27 stycznia 1999 r., sygn. K. 1/98; TK z 20 lipca 2004 r., sygn. SK 19/02, 26 czerwca 2006 r., sygn. SK 55/05; oraz orzeczenia ETPC z: 15 listopada 2001 r. w sprawie Werner przeciwko Polsce, skarga nr 26760/95; 25 lutego 1997 r. w sprawie Findlay przeciwko Wielkiej Brytanii, skarga nr 22107/93; 28 września 1995 r. w sprawie Procola przeciwko Luksemburgowi, skarga nr 14570/89; 8 lutego 2000 r. w sprawie McGonnell przeciwko Wielkiej Brytanii, skarga nr 28488/95). Istotą bezstronności jest nie tylko to, by sędzia orzekający w sprawie zachowywał się zawsze rzeczywiście zgodnie ze standardami niezawisłości i bezstronności, lecz także by w ocenie zewnętrznej zachowanie sędziego odpowiadało takim standardom. Reguły wyłączenia sędziego służą bowiem budowie społecznego zaufania do wymiaru sprawiedliwości [...] przez usuwanie choćby pozorów braku bezstronności.

W tym miejscu wskazać należy na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 września 2008 r. w sprawie o sygn. akt I OSK 1341/07 (nie publikowany), w którym tenże Sąd powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego podkreślił, że, gdy norma prawna budzi wątpliwości co do jej konstytucyjności, pożądane jest najpierw doprowadzenie do jej konstytucjonalizacji przez praktykę sądową (np. wyroki TK: z dnia 2 marca 2004 r. SK 53/03 – OTK A 2004 r. nr 3, poz. 16 i z dnia 27 października 2004 r. SK 1/04 – OTK A 2004 r. nr 9, poz. 96).

Odnosząc powyższe wywody do przedmiotowej sprawy i konstytucyjnego prawa do bezstronnego sądu należy uznać za uzasadnione subiektywne obawy (wątpliwości) w tym zakresie uczestnika postępowania – P. K., który złożył wnioski o wyłączenie sędziów Jakuba Linkowskiego i Krystyny Napiórkowskiej od rozpoznawania sprawy ze skargi Agencji Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy w Poznaniu na korzystną dla wnioskodawcy decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2008 r., wskazując na okoliczność udziału tych sędziów w składzie orzekającym, który wydał wyrok z dnia 16 listopada 2005 r. oddalający jego skargę na niekorzystną dla niego decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2005 r., a który to wyrok został następnie uchylony przez Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 15 lutego 2007 r. w wyniku jego skargi kasacyjnej wraz z tąże decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2005 r. Skoro bowiem zaskarżona obecnie przez powyższą Agencję Nieruchomości Rolnych decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2008 r. - korzystna dla uczestnika postępowania P. K. - została wydana w postępowaniu administracyjnym toczącym się po powyższym wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 lutego 2007 r., to zasadny jest wniosek uczestnika postępowania o wyłączenie od rozpoznawania obecnej skargi Agencji Nieruchomości Rolnych wskazanych sędziów, z uwagi na ich udział w tej samej zindywidualizowanej sprawie w znaczeniu materialnoprawnym, gdzie zarówno strony, jak i przedmiot postępowania, a także podstawy prawne i faktyczne są tożsame.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zastosowana w sprawie rozpoznawanej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie interpretacja omawianych wyżej przepisów art. 18 § 1 pkt 6 i art. 19 p.p.s.a. nie uwzględnia omówionego wyżej szerokiego rozumienia prawa do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym przez bezstronny sąd., tj. uwzględniającego także potrzebę usuwania choćby pozorów braku bezstronności, naruszając istotę gwarancji zapisanych w art. 45 ust. 1 Konstytucji. Wąskie rozumienie przesłanek wyłączenia sędziego i przyjęty w zaskarżonym postanowieniu pogląd, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym z urzędu powinien być wyłączony tylko taki sędzia, który orzekał w sprawie w instancji bezpośrednio niższej (art. 18 § 1 pkt 6 p.p.s.a.) albo gdy między nim a jedną ze stron lub jej przedstawicielem zachodzi stosunek osobisty tego rodzaju, że mógłby wywołać wątpliwości co do bezstronności sędziego (art.19 p.p.s.a.), jest nieuzasadniony.

Wobec powyższego należy podzielić wątpliwości wnoszącego zażalenie co do orzekania tego samego sędziego (sędziów) w sprawie legalności decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2008 r. utrzymującej w mocy decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] czerwca 2004 r. stwierdzającej, że część nieruchomości oznaczonej obecnie działką o nr ewid. [...] o pow. [...] ha należącej przed przejęciem na rzecz Skarbu Państwa do małżonków T. i L. K., nie podpadała pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Wyżej przedstawioną okoliczność można zaliczyć do bezwzględnych przesłanek wyłączenia sędziego, na podstawie art. 18 § 1 pkt 6 p.p.s.a. zgodnie ze stanowiskiem Trybunału Konstytucyjnego wyrażonym w powołanym wyroku z dnia 14 października 2008r. SK 6/07. Podnieść przy tym należy, że w uzasadnieniu tezy wymienionego wyroku Trybunał wskazał, że okoliczności tego rodzaju mogą również być zaliczone do względnych przesłanek wyłączenia sędziego, jako mogące wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności w danej sprawie (art. 19 p.p.s.a.), w rozumieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 grudnia 2005 r. SK 53/04, które to stanowisko Naczelny Sąd Administracyjny podziela.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 w zw. z art. 197 § 2 oraz na podstawie art. 19 powołanej ustawy z Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowił, jak w sentencji.