Postanowienie NSA z 6 listopada 2014 r., I OZ 958/14

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 6 listopada 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Z. R. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 8 września 2014 r., sygn. akt IV SO/Gl 58/13 o odmowie przyznania prawa pomocy

Sprawa

w sprawie z wniosku Z. R. o wyłączenie wszystkich sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu od orzekania w sprawie o sygn. akt IV SAB/Wr 31/13 ze skargi Z. R. na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. w przedmiocie rozpoznania odwołania i publikacji decyzji w sprawie przyznania zasiłku celowego postanawia: oddalić zażalenie

Skład

Sędzia NSA Monika Nowicka przewodniczący

Uzasadnienie

Wnioskiem z dnia 16 lipca 2014 r. Z. R. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach o przyznanie prawa pomocy, wskazując w nim, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, zamieszkuje w lokalu "kwaterunkowym" o powierzchni [...] m2 i nie posiada żadnych zasobów pieniężnych, nieruchomości ani przedmiotów o wartości przekraczającej [...] Euro. Powołał się na trudną sytuację materialną, bezrobocie, ubóstwo i brak dochodów. Z. R. stwierdził również, że czynsz za zajmowany lokal wynosi [...] zł miesięcznie oraz ponosi opłaty za energię elektryczną w kwocie [...] zł miesięcznie i za gaz w kwocie [...] zł miesięcznie. Jednocześnie miesięcznie koszty leczenia ustalono na [...] zł, a koszty wyżywienia wynoszą [...] zł.

Na skutek skierowanego do Z. R. wezwania do uzupełnienia danych i uprawdopodobnienia okoliczności dotyczących jego sytuacji materialnej, wnioskodawca w złożonym przez siebie piśmie powtórzył swoją dotychczasową argumentację. Ponownie wskazał na bezrobocie oraz brak jakichkolwiek dochodów, w tym z tytułu świadczeń z pomocy społecznej, alimentów i renty. Skarżący powołał się na trudną sytuację materialną oraz brak jakiegokolwiek majątku. W listopadzie 2013 r. otrzymał jednorazowe stypendium z Powiatowego Urzędu Pracy w kwocie [...] zł brutto. Z. R. powtórzył, że czynsz za mieszkanie wynosi [...] zł miesięcznie oraz opłaty za energię elektryczną i gaz wynoszą po [...] zł miesięcznie. Jednocześnie miesięcznie koszty leczenia wynoszą [...] zł, a koszty wyżywienia [...] zł. Oświadczył, że "tego wszystkiego został pozbawiony i powstało zadłużenie na koncie gminy w kwocie [...] zł".

W świetle powyższego Sąd Wojewódzki – powołując się na treść art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) zwanej dalej "P.p.s.a."– postanowieniem z dnia 8 września 2014 r. odmówił uwzględnienia powyższego wniosku wskazując, że wnioskodawca nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów ustanowienia zawodowego pełnomocnika bez uszczerbku dla koniecznych kosztów jego utrzymania.

W ocenie Sądu Wojewódzkiego, oświadczenia Z. R. w tym zakresie były niewiarygodne. Wnioskodawca wprawdzie bowiem powołał się w swoich pismach na trudną sytuację materialną, która mogłyby uzasadniać przyznanie mu prawa pomocy, to jednak pomimo stosownego wezwania nie uzupełnił swoich oświadczeń w sposób umożliwiający pełną i precyzyjną ocenę tej sytuacji. Wnioskodawca wskazywał, że miesięczne opłaty za lokal z tytułu czynszu wynoszą [...] zł, a za gaz i energię elektryczną łącznie [...] zł, jednak nie udokumentował w żaden sposób tych wydatków. Oświadczył ponadto, że wysokość ponoszonych przez niego wydatków na żywność i leczenie wynosi po [...] zł miesięcznie. Jednocześnie nie uzasadnił, skąd czerpie środki na pokrycie tych należności. Nie przedstawił również jakichkolwiek dokumentów, które mogłyby potwierdzać, że obciąża go w tym zakresie zadłużenie "w kwocie [...] zł". Niewykazanie przez wnioskodawcę w sposób wiarygodny, że znajduje się w trudnej sytuacji majątkowej uniemożliwiało mu zatem przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Odnosząc się do wniosku strony o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych Sąd Wojewódzki wskazywał, zgodnie z art. 239 pkt 1 lit. a P.p.s.a., skarżący nie ma obowiązku ich uiszczenia.

Z. R. w złożonym zażaleniu, zaskarżając powyższe postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach i wnosząc o jego uchylenie, zakwestionował jego prawidłowość.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 245 § 1 i § 2 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl natomiast § 3 cytowanego artykułu, prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.

Według art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.- przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Z treści tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji prawidłowo uznał, że skarżący nie wykazał, aby jego sytuacja majątkowa uzasadniała wydanie odmiennego, niż zaskarżone postanowienia. Analiza informacji zawartych w przedłożonym formularzu oraz w innych dokumentach prowadzi do wniosku, że nie wskazał w sposób rzetelny swojej sytuacji majątkowej, podając sprzeczne, a przez to mało wiarygodne informacje w tym zakresie.

Należy ponownie podkreślić, iż ustawodawca jednoznacznie uzależnił przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym – a więc także w zakresie wnioskowanym przez skarżącego o ustanowienie pełnomocnika – od wykazania przez stronę, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżący był zatem zobligowany udowodnić, że takimi środkami finansowymi nie dysponuje. Obowiązkowi temu jednak nie sprostał. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając przedmiotowy wniosek prawidłowo zatem przyjął, że instytucja zwolnienia od kosztów ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są jakichkolwiek środków do życia, lub środki te są tak bardzo ograniczone, iż wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, dokonując w tym kontekście prawidłowej weryfikacji przedstawionych przez skarżącego informacji.

W świetle powyższego Sąd I instancji zasadnie uznał, iż skarżący nie wykazał w dostateczny sposób, że spełnia przesłanki uzasadniające przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanej części.

Zasadnie Sąd Wojewódzki również przyjął, że - z uwagi na przedmiot sprawy - skarżący nie ma obowiązku uiszczać kosztów sądowych.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, w oparciu o art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a., postanowił zażalenie oddalić