Postanowienie NSA z 9 stycznia 2008 r., I OZ 988/07

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 9 stycznia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia T. C. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 21 września 2007 r., sygn. akt II SA/Kr 1303/04 oddalające wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata

Sprawa

w sprawie ze skargi T. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie dodatku do zasiłku rodzinnego postanawia uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie.

Skład

Sędzia NSA Elżbieta Stebnicka sprawozdawca

Uzasadnienie

Uzasadnienie:

W dniu 27 kwietnia 2007 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wraz z wnioskiem o przesłanie odpisu wyroku z uzasadnieniem skarżąca – T. C. złożyła wniosek o zwolnienie jej z kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu celem sporządzenia skargi kasacyjnej od zapadłego w sprawie wyroku. W dniu 28 maja 2007 r. wpłynęło kolejne pismo skarżącej, w którym zawarła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata z urzędu.

Na podstawie zarządzenia z dnia 28 maja 2007 r. skarżącej został przesłany formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, z pouczeniem o konieczności jego wypełnienia i odesłania do Sądu w terminie siedmiu dni pod rygorem pozostawienia przedmiotowego wniosku bez rozpoznania. W dniu 6 czerwca 2007 r. skarżąca złożyła wypełniony formularz.

Następnie dwoma kolejnymi zarządzeniami – z dnia 15 czerwca 2007 r. i z dnia 5 lipca 2007 r. – skarżąca była wzywana przez Sąd do uzupełnienia informacji o jej stanie majątkowym i rodzinnym zawartych w formularzu o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie stosownych dokumentów oraz złożenie bardziej szczegółowych oświadczeń. Powyższe zobowiązania skarżąca w ustawowym terminie wypełniła nadsyłając min. dokumenty potwierdzające ponoszone przez nią wydatki (za czynsz, prąd, gaz itp.) oraz umowy dotyczące sposobu eksploatacji posiadanych przez nią lokali.

Postanowieniem z dnia 22 sierpnia 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w osobie referendarza sądowego po rozpoznaniu wniosku T. C. o przyznanie prawa pomocy umorzył postępowanie w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, a w zakresie ustanowienia adwokata wniosek ten oddalił.

Od powyższego postanowienia skarżąca w ustawowym terminie złożyła sprzeciw, załączając do niego kserokopie kolejnych dokumentów. Podkreśliła, że wbrew stanowisku zawartemu w postanowieniu z dnia 22 sierpnia 2007 r., złożone przez nią oświadczenie co do jej stanu majątkowego jest zgodne z prawda i rzeczywistym stanem. Zarzuciła jedynie, że Sąd nie zapoznał się z nim w sposób uważny.

Następnie postanowieniem z dnia 21 września 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił wniosek skarżącej o zwolnienie z kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu Sąd w pierwszej kolejności podniósł, iż skarżąca w przedmiotowej sprawie jest, z mocy art. 239 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwolniona od kosztów sądowych. Następnie odnosząc się do wniosku o ustanowienie adwokata z urzędu Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że skarżąca nie wykazała, aby zachodziły podstawy do przyznania jej prawa pomocy określone w art. 246 § 1 ww. ustawy. Zdaniem Sądu sytuacja majątkowa skarżącej, jako właścicielki 20% udziału w kamienicy przy ul. [...] w K., [...] m2 mieszkania i [...] m2 lokalu użytkowego (jak to zdaniem Sądu wynika z przedstawionych przez nią pism i dokumentów), pozwala skarżącej na zgromadzenie środków finansowych i poniesienie kosztów związanych z wynagrodzeniem adwokata w postępowaniu sądowoadministracyjnym bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie.

Od powyższego postanowienia skarżąca w ustawowym terminie wniosła do Naczelnego Sądu Administracyjnego zażalenie. Podniosła, iż w zaskarżonym orzeczeniu jest rozbieżność, bowiem raz Sąd wskazuje, iż oddala jej wniosek o zwolnienie z kosztów, a następnie w uzasadnieniu stwierdza, że skarżąca jest zwolniona z kosztów sądowych. Podkreśliła również, iż zgodnie z przepisami kpc zwolnienie od kosztów sądowych oznacza automatyczne przyznanie pełnomocnika z urzędu. Skoro zatem jak stwierdził Sąd jest ona zwolniona od ponoszenia kosztów sądowych, to i winna mieć przyznanego również adwokata z urzędu.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zażalenie zasługuje na uwzględnienie ale z innych niż podane w nim powodów.

Prawo pomocy, zgodnie z treścią art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej ustawą), może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 wzmiankowanej ustawy). Wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a w przypadku osoby fizycznej również dokładne dane o stanie rodzinnym (art. 252 § 1 wzmiankowanej ustawy). Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, Sąd może wezwać stronę do złożenia dodatkowego oświadczenia lub dokumentów (art. 255 tej ustawy). Prawo pomocy ma wyjątkowy charakter, jest formą dofinansowania z budżetu państwa, dlatego też może być przyznane w zakresie częściowym lub całkowitym jedynie osobom znajdującym się w szczególnie trudnej sytuacji majątkowej, o jakiej mowa w art. 246 § 1 ustawy. Instytucja ta ma bowiem na celu umożliwienie osobom ubogim realizacji ich konstytucyjnego prawa do sądu. Osoba wnioskująca o przyznanie jej prawa pomocy ma obowiązek wyczerpującego i zgodnego z prawdą przedstawienia swojej sytuacji majątkowej i rodzinnej oraz ewentualnego uzupełnienia swojego oświadczenia na wezwanie Sądu. Rolą sądu administracyjnego natomiast jest wnikliwe zbadanie, czy zaistniały przesłanki do przyznania wnioskodawcy prawa pomocy i w jakim zakresie (całkowitym lub częściowym) oraz do wydania w tym przedmiocie postanowienia wyczerpująco uzasadniającego stanowisko Sądu.

W rozpoznawanej sprawie co prawda Sąd dwukrotnie wzywał skarżącą do uzupełnienia informacji o jej stanie majątkowym i rodzinnym zawartych w formularzu o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie stosownych dokumentów oraz złożenie bardziej szczegółowych oświadczeń, jednakże w zaskarżonym postanowieniu nie przeprowadził analizy i oceny zgromadzonych dokumentów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie ograniczył się jedynie do lakonicznego stwierdzenia, że "sytuacja majątkowa skarżącej, jako właścicielki 20% udziału w kamienicy przy ul. [...] w Krakowie, [...] m2 mieszkania i [...] m2 lokalu użytkowego (stan majatkowy przedstawiony w pismach i dokumentach przedłożonych Sądowi, w tym w dniu 14 września 2007 r.), pozwala skarżącej na zgromadzenie środków finansowych i poniesienie kosztów związanych z wynagrodzeniem adwokata w postępowaniu sądowoadministracyjnym bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie". Nie zbadano jednak wydatków skarżącej, ani nie odniesiono się do kwestii otrzymywanych przez nią dochodów, co uniemożliwia Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu dokonanie kontroli prawidłowości wydanego postanowienia.

Ponadto zaskarżonym postanowieniem oddalono wniosek skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych, natomiast wobec jej ustawowego zwolnienia z kosztów na podstawie art. 239 pkt 1 lit. a ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd winien postępowanie w tym zakresie umorzyć.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji.