Postanowienie NSA z 12 października 2016 r., I OZ 997/16

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 12 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia radcy prawnego P. T. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 19 listopada 2015 r., sygn. akt II SAB/Po 78/15 o odmowie przyznania radcy prawnemu P.T. kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu

Sprawa

w sprawie ze skargi M. K. na bezczynność Prezesa Sądu Rejonowego [...] w P. w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej postanawia oddalić zażalenie.

Skład

Sędzia NSA Jolanta Rudnicka przewodniczący

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 10 sierpnia 2015 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu przyznał skarżącemu M. K. w niniejszej sprawie prawo pomocy w całości.

Pismem z dnia 30 września 205 r. Wicedziekan Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w Poznaniu poinformował Sąd, że pełnomocnikiem skarżącego z urzędu został wyznaczony radca prawny P. T..

W dniu 17 listopada 2015 r. do Sądu wpłynęło pismo w którym radca prawny P.T.poinformował, iż 28 października 2015 r. doręczył skarżącemu swoją opinię prawną o braku podstaw faktycznych i prawnych wniesionej przez niego skargi w niniejszej sprawie. Wskazał ponadto, że po zapoznaniu się z przedmiotową opinią, skarżący wypowiedział mu pełnomocnictwo z dniem 12 listopada 2015 r. i zwolnił go z obowiązku świadczenia pomocy prawnej od ww. daty.

Jednocześnie radca prawny P.T. wniósł o przyznanie mu od Skarbu Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej na rzecz M.K., według norm przepisanych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 19 listopada 2015 r. odmówił przyznania radcy prawnemu P.T. kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu na rzecz skarżącego.

W ocenie Sądu, sporządzenie opinii prawnej o braku podstaw faktycznych i prawnych wniesionej skargi do sądu administracyjnego pierwszej instancji nie stanowi czynności polegającej na udzieleniu pomocy prawnej, gdyż nie zmierza do poprawy lub ochrony sytuacji prawnej skarżącego. Sporządzenie takiej opinii, dotyczącej już wniesionej przez skarżącego skargi, może być odczytywane przez stronę jako odmowa udzielenia pomocy prawnej. Tym bardziej, iż w piśmie adresowanym do strony radca prawny P. T. wyraźnie stwierdził, iż w przypadku braku zgody z przesłaną opinią, skarżący może wypowiedzieć pełnomocnictwo lub wystąpić do sądu o wyznaczenie innego pełnomocnika z urzędu.

Sąd zauważył ponadto, iż przepisy zawarte w § 14 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2013., poz. 490 z późn. zm.) nie przewidują wynagrodzenia za wydanie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi do sądu administracyjnego pierwszej instancji. Jedynie za sporządzenie opinii o braku podstaw do sporządzenia skargi kasacyjnej wprost przewidziane jest wynagrodzenie dla radcy prawnego (§ 14 ust 2 pkt 2 rozporządzenia).

W tym stanie rzeczy Sąd stwierdził, że pomoc prawna nie została w rzeczywistości udzielona skarżącemu przez radcę prawnego P.T., a tym samym brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku o zwrot kosztów udzielonej pomocy prawnej.

Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł radca prawny P.T..

Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1. art. 250 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo po postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej p.p.s.a.) w zw. z § 15 w zw. z § 14 ust. 2 pkt 1 lit c Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu oraz art. 22 ust. 1 ustawy o radcach prawnych poprzez ich niezastosowanie i nieuzasadnioną odmowę przyznania kosztów nieopłaconej pomocy prawnej;
2. § 14 ust. 2 pkt 1 i 2 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu poprzez ich błędną wykładnię polegającą na nieuzasadnionym przyjęciu, że z przepisu przewidującego wynagrodzenie za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej wynika brak podstaw do przyznania wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną w formie opinii prawnej w innym przedmiocie.

W oparciu o powyższe zarzuty autor zażalenia wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej według norm przepisanych; ewentualnie, w przypadku uznania, że istota sprawy nie została dostatecznie wyjaśniona, uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu.

Wnoszący zażalenie wskazał, że wbrew stanowisku Sądu pierwszej instancji, w niniejszej sprawie podjęte zostały czynności faktyczne i prawne poprawiające sytuację skarżącego i zwiększające jego wiedzę o sprawie oraz przysługujących mu uprawnieniach. Doszło bowiem do zapoznania się z aktami sprawy przez pełnomocnika, wskutek czego wydana została kompleksowa opinia prawna wyjaśniająca zaistniały stan faktyczny, oceniająca stan prawny oraz szanse skarżącego na skuteczną realizację swoich żądań. Skarżący uzyskał zatem dodatkowe informacje wyrażone w opinii prawnej sporządzonej przez profesjonalnego pełnomocnika, która pozwoliła mu na pogłębienie jego wiedzy na temat stanu faktycznego i prawnego w sprawie, jak również na zapoznanie się z interpretacją stanu przedmiotowej sprawy przez dodatkowy podmiot, świadczący profesjonalne usługi w tym zakresie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zażalenie nie jest zasadne.

Stosownie do treści art. 250 § 1 p.p.s.a. wyznaczony adwokat, radca prawny, doradca podatkowy albo rzecznik patentowy otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych albo rzeczników patentowych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Według stanu prawnego na dzień wydania zaskarżonego postanowienia, zasady te precyzowało rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2013., poz. 490 ze zm.). Według § 15 tego rozporządzenia koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszone przez Skarb Państwa obejmowały: opłaty w wysokości nie wyższej niż 150% stawek minimalnych, o których mowa w rozdziałach 3-4 oraz niezbędne, udokumentowane wydatki radcy prawnego. Co do opłat za czynności w postępowaniu przed sądem administracyjnym, to zostały one uregulowane w § 14 ust. 2 (rozdział 4 rozporządzenia). Przepis ten określający w pkt 1 stawki minimalne opłat za czynności pełnomocnika w pierwszej instancji, zaś w pkt 2 stawki minimalne w drugiej instancji nie przewiduje jednak wynagrodzenia dla radcy prawnego za sporządzenie opinii o braku podstaw wniesionej do sądu pierwszej instancji skargi (jedynie w pkt 2 lit. b ustawodawca określił stawkę minimalną opłaty za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej). Powołany przez wnoszącego zażalenie jako podstawa zasądzenia takiego wynagrodzenia § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c rozporządzenia dotyczy natomiast rodzaju spraw sądowoadministracyjnych, nie zaś rodzaju czynności podjętych przez pełnomocnika. Wypada tylko nadmienić, że identyczne rozwiązanie co do rodzaju czynności podjętych przez radcę prawnego udzielającego w postępowaniu sądowoadministracyjnym pomocy prawnej z urzędu, za wykonanie których ustala się opłatę zostało zawarte w § 21 ust. 1 pkt 1 i 2 obecnie obowiązującego rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 1015 r., poz. 1805). W oparciu o wskazany przepis § 14 ust. 2 w zw. z § 15 rozporządzenia nie jest więc możliwie przyznanie wynagrodzenia za sporządzenie przez pełnomocnika z urzędu opinii o braku podstaw do wniesienia skargi. Brak było zatem normatywnych podstaw do uwzględnienia wniosku wyznaczonego w niniejszej sprawie pełnomocnika z urzędu.

Niezależnie od powyższego, nie można zgodzić się z twierdzeniami pełnomocnika, iż sporządzenie opinii o braku podstaw faktycznych i prawnych skargi wniesionej osobiście przez skarżącego, stanowi pomoc prawną udzieloną skarżącemu przez pełnomocnika ustanowionego z urzędu. Oceniając czy mamy tu do czynienia z udzieleniem pomocy prawnej nie chodzi o nakład pracy, jaki poczynił sam pełnomocnik sporządzając taką opinię (na co zwraca uwagę wnoszący zażalenie), ale o faktycznie udzieloną stronie pomoc, która zgodnie z jej oczekiwaniami wpłynie bezpośrednio na poprawę jej sytuacji prawnej. Udzielenie takiej pomocy w realiach przedmiotowej sprawy polegało na popieraniu skargi wniesionej osobiście przez skarżącego. Słusznie wskazał Sąd pierwszej instancji, że sporządzenie takiej opinii strona mogła natomiast odczytać jako odmowę udzielenia jej pomocy prawnej. Podkreślić w tym miejscu należy, że Naczelny Sąd Administracyjny nie kwestionuje, iż ustanowiony z urzędu pełnomocnik w osobie radcy prawnego posiada możliwość samodzielnego uznania zasadności tego, czy istnieją przesłanki do złożenia skargi, jednak z powyższego nie wynika, że uzasadnione jest żądanie dotyczące przyznania pełnomocnikowi kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu w sytuacji, kiedy podejmuje on niezależnie od woli strony czynności pozostające w oczywistej sprzeczności z działaniami wcześniej przez nią podjętymi. Zauważyć jednocześnie trzeba, że sporządzenie skargi do sądu pierwszej instancji nie jest obarczone przymusem adwokacko – radcowskim, tak jak ma to miejsce w przypadku skargi kasacyjnej. W niniejszej sprawie skarżący samodzielnie sporządził i wniósł skargę do sądu, zaś przedmiotowa opinia o braku podstaw faktycznych i prawnych skargi została sporządzana przez wyznaczonego radcę prawnego już po otrzymaniu przez niego zawiadomienia o terminie rozprawy. Jednocześnie z pisma radcy prawnego z dnia 13 listopada 2015 r. informującego Sąd o sporządzeniu opinii i wypowiedzeniu przez skarżącego pełnomocnictwa nie wynika, aby pełnomocnik konsultował swoje stanowisko ze stroną. Również z tych przyczyn trudno uznać, że radca prawny faktycznie udzielił skarżącemu pomocy prawnej, za którą żąda wynagrodzenia z środków budżetowych Skarbu Państwa.

Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu i na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) oddalił zażalenie.