Wyrok NSA z 21 sierpnia 2002 r., I SA 179/01

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie,

Rozpoznanie

w dniu 21 sierpnia 2002 r.

Sprawa

sprawy ze skargi E. D. na decyzję Wojewody Mazowieckiego Nr [...] z dnia [...] 2000 r. znak [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa użytkowania wieczystego do gruntu nieruchomości położonej w Warszawie przy ulicy [...] oddala skargę

Skład

Przewodniczący Sędzia NSA - Zbigniew Rausz Sędziowie NSA: Anna Łukaszewska-Macioch, Anna Lech (spr.)
Łukasz Czujko protokolant

Uzasadnienie

Wojewoda Mazowiecki decyzją Nr [...] z dnia [...] 2000 r. znak [...] utrzymał w mocy decyzję Starosty Powiatu Warszawskiego z dnia [...] 2000 r. Nr [...] odmawiającą przyznania prawa użytkowania wieczystego do gruntu nieruchomości, położonej w Warszawie przy ul. [...], oznaczonej hipotecznie - Działka nr [...] z bloku [...] z Dóbr [...]".

W uzasadnieniu decyzji Wojewoda Mazowiecki przedstawił następujący stan sprawy:

nieruchomość położona jest na terenie objętym działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279) i z mocy prawa stała się własnością Gminy m. st. Warszawy, a następnie od 1950 r. własnością Skarbu Państwa.

Zgodnie z art. 7 ust. 1 powołanego dekretu, dotychczasowi właściciele gruntu lub ich następcy prawni, będący w posiadaniu gruntu, względnie osoby prawa ich reprezentujące, mogli w ciągu sześciu miesięcy od dnia objęcia w posiadanie gruntu przez gminę złożyć wniosek o przyznanie prawa własności czasowej z czynszem symbolicznym lub prawa zabudowy za opłatą symboliczną, a gmina miała taki wniosek uwzględnić, jeżeli korzystanie z gruntu przez dotychczasowych właścicieli można pogodzić z jego przeznaczeniem według planu zabudowy (obecnie plan zagospodarowania przestrzennego).

W Dzienniku Urzędowym Rady Narodowej i Zarządu Miejskiego m. st. Warszawy Nr 20 z dnia 16 sierpnia 1948 r. ogłoszono - działając na podstawie § 1 rozporządzenia Ministra Odbudowy z dnia 27 stycznia 1948 r. wydanego w porozumieniu z Ministrem Administracji Publicznej w sprawie obejmowania w posiadanie gruntów przez Gminę m. st. Warszawy (Dz. U. R. P. Nr 6, poz. 43) - o objęciu gruntów w posiadanie przez Gminę m. st. Warszawy, w tym między innymi ulicy [...].

W myśl § 3 powołanego rozporządzenia objęcie gruntów w posiadanie Gminy m.st. Warszawy następuje z dniem wydania numeru Dziennika Urzędowego, w którym zamieszczone jest niniejsze ogłoszenie.

Gmina m. st. Warszawy objęła w posiadanie przedmiotowy grunt w dniu 16 sierpnia 1948 r., co zostało w tymże dniu ogłoszone w Dzienniku Urzędowym Rady Narodowej i Zarządu Miejskiego nr 20 z 1948 r., a więc termin sześciu miesięcy upłynął w dniu 16 lutego 1949 r. W tym zamkniętym okresie od dnia 16 sierpnia 1948 r. do dnia 16 lutego 1949 r. będącym terminem zawitym, stosowny wniosek o przyznanie praw do przedmiotowej działki nie został złożony.

Właściciel hipoteczny działki W. K. złożył do Zarządu Miejskiego w m. st. Warszawa pierwszy wniosek z dnia 20 maja 1946 r. o przyznanie praw do działki w trybie powołanego wyżej dekretu - w dniu 24 maja 1946 r. (data wpływu do Zarządu), a kolejny wniosek z datą 8 maja 1948 r. wpłynął do Zarządu w dniu 31 maja 1948 r.

W związku z tym należy uznać, iż zainteresowany nie zgłaszając wniosku o przyznanie mu na tym gruncie prawa własności czasowej w ciągu sześciu miesięcy od dnia objęcia w posiadanie gruntu przez gminę nie skorzystał z przysługującego mu uprawnienia w określonym w art.7 ust.1 powołanego dekretu czasie.

Złożenie wymaganego wniosku w dacie obowiązywania dekretu z dnia 26 października 1945r., ale przed dniem objęcia w posiadanie gruntu przez gminę nie mogło wywołać oczekiwanych przez wnioskodawcę skutków prawnych, było objęte z punktu widzenia prawa.

Powyższe stanowisko zgodne jest z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyrok z dnia 15 czerwca 2000 r. sygn. akt I SA 1036/99).

Z tych względów organ odwoławczy nie znalazł podstaw do uwzględnienia odwołania i uchylenia zaskarżonej decyzji I instancji z dnia 22 września 2000 r.

Na decyzję Wojewody Mazowieckiego złożyła skargę E. D. i wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji jako niezgodnej z prawem, z powodu błędnej interpretacji przez organ II instancji terminu zawartego w art. 7 ust. 1 dekretu z dnia 26 października 1946 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy.

W uzasadnieniu skargi E. D. podniosła, że w decyzji Starosta Powiatu Warszawskiego podał, że wnioski w sprawie ustanowienia użytkowania wieczystego złożone zostały w 1948 r. z uchybieniem terminu wyznaczonego przez powołany dekret. W związku z tym, iż ojciec jej wniósł dwa razy przedmiotowe wnioski uważa, iż powinny one być rozpatrzone, a organ administracji nie ma prawa uważać, iż dotychczasowy właściciel nie był zainteresowany w ustanowieniu na jego rzecz użytkowania wieczystego gruntu. W zakresie interpretacji ustanowionego w art. 7 dekretu o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy terminu wnoszenia wniosków o ustanowienie użytkowania wieczystego podtrzymała swoją argumentację przedstawioną w odwołaniu od decyzji Starosty Powiatu Warszawskiego wniesionym w dniu 5 października 2000 r. Jednocześnie wniosła o uwzględnienie pozostałych argumentów podniesionych w uzasadnieniu odwołania od decyzji Starosty Powiatu Warszawskiego, które wbrew ciążącemu na organie II instancji obowiązkowi nie zostały przez Wojewodę Mazowieckiego rozpatrzone.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda Mazowiecki wniósł o jej oddalenie i podniósł, że skarżąca nie podnosi żadnych nowych okoliczności, które nie byłyby znane organowi drugiej instancji i podtrzymał argumenty przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

skarga nie mogła być uwzględniona. Ojciec skarżącej E. D. – W. K. jako właściciel hipoteczny nieruchomości położonej w Warszawie przy ul. [...] złożył dwa wnioski o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu w dniu 24 maja 1946 r. oraz 31 maja 1948 r. Organy obu instancji ustaliły, że gmina m.st. Warszawy objęła przedmiotowy grunt w posiadanie w dniu 16 sierpnia 1948 r. to jest z datą ogłoszenia o tym fakcie w Dzienniku Urzędowym Rady Narodowej i Zarządu Miejskiego Nr 20 z 1948 r. Zatem wniosek o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu tej nieruchomości winien zostać złożony w terminie sześciu miesięcy od daty objęcia grunty przez gminę to jest od dnia 16 sierpnia 1948r. do 16 lutego 1949 r. zgodnie z art. 7 ust. 1 dekretu z dnia 25 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279). W tym zamkniętym okresie wniosek o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości przy ul. [...] nie został złożony przez poprzednika prawnego skarżącej E. D. Złożenie wymaganego wniosku dwukrotnie przed dniem objęcia w posiadanie gruntu przez gminę m. st. Warszawy było obojętne z punktu widzenia prawa, gdyż prawo podmiotowe do dochodzenia przyznania prawa własności czasowej jeszcze nie powstało. Zatem nie mogło być mowy o realizowaniu tego prawa, chociaż w tym czasie obowiązywał już dekret z dnia 25 października 1945 r.

Dodać należy, że kwestia zachowania terminów przy rozpoznawaniu roszczeń byłych właścicieli gruntów warszawskich lub ich następców prawnych była przedmiotem wielu orzeczeń Sądu Najwyższego, Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz rozważań doktryny.

Rozróżnia się dwa rodzaje terminów: procesowe i terminy prawa materialnego.

O ile termin procesowy może być z reguły przywrócony, jeżeli zachodzą okoliczności przewidziane w kodeksie postępowania administracyjnego, o tyle termin prawa materialnego nie jest przywracalny. Termin określony w art.7 ust.1 powołanego dekretu jest terminem prekluzyjnym (zamkniętym). Dotyczy to tak początku jak i końca tego terminu. Upływ takiego terminu powoduje wygaśnięcie roszczenia (uprawnienia).

W późniejszych niż powołany dekret uregulowaniach prawnych przewidziana była możliwość starania się o uzyskanie użytkowania wieczystego gruntu przez osoby, które nie złożyły wniosku w terminie określonym w dekrecie.

Do takich uregulowań prawnych należała:

1. uchwała Nr 11 Rady ministrów z dnia 27 stycznia 1965 r. w sprawie oddania niektórych terenów na obszarze m. st. Warszawy w wieczyste użytkowanie (MP Nr 6,poz. 18),
2. ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. Nr 30. poz. 127 ze zmianami),
3. ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543).

Przepisy te wskazywały ustawowe kryteria oraz terminy do złożenia wniosku.

Z akt nie wynika, aby skarżąca składała wniosek o przyznanie użytkowania wieczystego w trybie przewidzianym w podanych wyżej regulacjach prawnych, lecz powołuje się na wnioski złożone przez jej ojca W K. Tymczasem na przedmiotowym gruncie Ministerstwo Spraw Zagranicznych wybudowało [...].

Natomiast w aktach znajdują się wnioski skarżącej dotyczące odszkodowania za przejętą nieruchomość z dnia 26 listopada 1988 r., ponowiony przez jej pełnomocnika w dniu 15 lutego 1991 r.

Organy administracji, wbrew twierdzeniom skarżącej, informowały ją pod jakimi warunkami odszkodowanie może zostać przyznane (np. w piśmie z marca 1991 r. skierowanym do R. D.).

Wskazać należy, że jeżeli były właściciel nieruchomości warszawskiej lub jego następca prawny nie złożyli wniosku o ustanowienie użytkowania wieczystego w okresie od 1 sierpnia 1985 r. do 31 grudnia 1988 r. to nie mogą domagać się potraktowania jako wniosku wcześniej składanych żądań, np. w trybie przepisów powołanego dekretu, które nie zostały uwzględnione (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 czerwca 1991r. sygn. akt IV SA 403/91, wyrok z dnia 3 czerwca 1991 r. sygn. akt IV SA 408/91, wyrok z dnia 26 listopada 1992r. sygn. akt IV SA 788/92, wyrok z dnia 7 stycznia 1997 r. sygn. akt IV SA 980/95).

Nie jest trafne powołanie się przez skarżącą na fakt, iż - w nowszym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego zarysowała się zatem tendencja do odmiennego niż dotychczas traktowania początkowego terminu do złożenia wniosku z powołaniem się na opracowanie: Daniela Kozłowska, Eugeniusz Mzyk: Grunty warszawskie, Wydanie II, gdyż opisana tam sytuacja dotyczy zastosowania art. 214 ustawy o gospodarce gruntami, gdy wniosek o przyznanie prawa użytkowania wieczystego nieruchomości warszawskiej złożony został pod rządami powołanej wyżej uchwały Nr 11 Rady Ministrów (vide: uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 listopada 1998 r. sygn. akt OPK 11/98 - ONSA z 1999 r. Nr 1, poz. 14).

Natomiast w niniejszej sprawie wniosek o przyznanie prawa użytkowania wieczystego gruntu nie został złożony pod rządami powołanej uchwały Nr 11.

Z tych względów Sąd na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368 ze zmianami) orzekł jak w sentencji.