Uzasadnienie
Wyrokiem z 22 marca 2016 r., sygn. akt III SA/Wa 1169/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę M.L. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z 16 lutego 2015 r. w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych.
Pismem z 15 lutego 2018 r. skarżąca wniosła skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem powyższego wyroku. Na podstawie art. 285d § 1 oraz art. 285e § 1 pkt 3) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017, poz. 1369 ze zm., dalej: p.p.s.a.) zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 21 ust. 1 pkt 32 lit. a) ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (tekst jednolity: Dz.U z 2012, poz. 361 ze zm., dalej: u.p.d.o.f.) w zw. z art. 2, art. 7 oraz art. 32 Konstytucji RP, polegające na odmowie uznania, że ze zwolnienia z opodatkowania, o którym mowa w ww. przepisie, korzysta całość wydatków poniesionych przez skarżącą na nabycie udziału w nieruchomości, i w konsekwencji oddalenie skargi, pomimo, że:
- - ww. wydatki zostały w całości przeznaczone na nabycie budynku mieszkalnego (udziału) oraz gruntu (udziału) związanego z tym budynkiem,
- - WSA w Warszawie w prawomocnym wyroku z 15 stycznia 2016 r. dotyczącym męża skarżącej uznał, że tożsame wydatki na nabycie udziału w tej samej nieruchomości (w całości) dają prawo do skorzystania z ulgi.
Skarżąca wskazała, że wydanie zaskarżonego wyroku spowodowało wyrządzenie szkody w majątku skarżącej, gdyż doprowadziło do wszczęcia przeciwko niej egzekucji i ustanowienia na nieruchomości stanowiącej jej własność hipoteki przymusowej oraz zajęcia wierzytelności z rachunków bankowych.
Skarżąca wniosła o stwierdzenie z prawem zaskarżonego wyroku w całości oraz o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania.
Strona wskazała ponadto, że "w świetle naruszeń jakich dopuścił się Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (...) bez wątpienia spełniona została przesłanka naruszenia podstawowych zasad porządku prawnego (doszło do naruszenia zasady demokratycznego państwa prawnego, określonej w art. 2 Konstytucji RP, zasady legalizmu, wskazanej w art. 7 Konstytucji RP oraz zasady równości wobec prawa, określonej w art. 32 Konstytucji RP). Ww. orzeczenie narusza dodatkowo obowiązek zagwarantowania spójności i logiki działania organów państwa oraz zapobieżenia współistnieniu w obrocie prawnym orzeczeń nie do pogodzenia".
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia sądu administracyjnego stanowi nadzwyczajny środek procesowy. Zaznaczyć należy, że istotą postępowania zainicjowanego tą skargą jest możliwość wydania prejudykatu otwierającego drogę do realizacji roszczeń odszkodowawczych, a nie merytoryczna weryfikacja orzeczeń. Mając na uwadze szczególny charakter tej skargi, nie można traktować jej zatem jako kolejnego środka zaskarżenia, alternatywnego względem skargi kasacyjnej, zażalenia czy skargi o wznowienie postępowania sądowego.
Co do zasady, skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia dotyczyć może orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego, przy czym dopuszczalność zaskarżenia uzależniona jest od łącznego ziszczenia się dwóch przesłanek: 1) przez wydanie orzeczenia stronie musi zostać wyrządzona szkoda, oraz 2) zmiana lub uchylenie orzeczenia w drodze innych przysługujących stronie środków prawnych nie było i nie jest możliwe (art. 285a § 1 p.p.s.a.).
W wyjątkowych przypadkach — jeśli niezgodność z prawem wynika z naruszenia podstawowych zasad porządku prawnego lub konstytucyjnych wolności albo praw człowieka i obywatela — skarga przysługuje również w sytuacji, gdy strony nie skorzystały z przysługujących im środków prawnych (por. art. 285a § 2 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 285e § 1 pkt 5) p.p.s.a. ciężar wykazania, że w sprawie występuje wyjątkowy przypadek uzasadniający wniesienie skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, spoczywa na stronie skarżącej. Od zadośćuczynienia temu obowiązkowi uzależniona jest dopuszczalność skargi, bowiem art. 285h § 2 p.p.s.a. stanowi, że skarga podlega odrzuceniu, jeżeli nie zachodzi wyjątek, o którym mowa w art. 285a § 2 tej ustawy.
Ponieważ hipoteza normy prawnej zawartej w art. 285a § 2 p.p.s.a. — zakreślająca granice "wyjątkowych przypadków" — skonstruowana została przy użyciu pojęć niedookreślonych, na podmiocie inicjującym postępowanie ciąży obowiązek konkretyzacji przesłanek, uzasadniających dopuszczalność tego szczególnego środka procesowego. Otwartość znaczeniowa użytych w omawianym przepisie terminów umożliwia z jednej strony objęcie zakresem tej normy prawnej szerokiej grupy przypadków procesowych, z drugiej jednak strony nakłada na autora skargi wyższe rygory staranności w zakresie argumentacji prawniczej, uzasadniającej — na zasadzie wyjątku — przyjęcie przez sąd skargi pod merytoryczne rozpoznanie, pomimo faktu, że strony nie skorzystały w postępowaniu ze "zwyczajnych" środków zaskarżenia. Nieostrość pojęć użytych w omawianym przepisie sprawia, że stwierdzenie zaistnienia w sprawie "wyjątkowego przypadku", o którym mowa w art. 285a § 2 p.p.s.a. uzależnione jest od oceny sądu.
Decydujący wpływ na tę ocenę ma argumentacja przedstawiona w skardze, stąd też jej autor — będący, zgodnie z wymaganiami ustawowymi, profesjonalnym pełnomocnikiem — powinien przywiązywać szczególną wagę do perswazyjnej funkcji uzasadnienia wniesionego pisma.
Podkreślić przy tym należy, że wykazanie spełnienia przesłanek dopuszczalności omawianej skargi w sytuacji, o której mowa w art. 285a § 2 p.p.s.a., nie może się sprowadzać wyłącznie do czysto formalnego powołania użytego w ustawie zwrotu, że "niezgodność z prawem wynika z naruszenia podstawowych zasad porządku prawnego lub konstytucyjnych wolności albo praw człowieka i obywatela". Takie ujęcie kłóciłoby się z logiką przyjętej przez ustawodawcę konstrukcji normatywnej, która w sposób jednoznaczny (ustawodawca wprost posługuje się sformułowaniem "w wyjątkowych przypadkach") nakazuje traktować art. 285a § 2 p.p.s.a. jako wyjątek od normy prawnej sformułowanej w art. 285a § 1 tej ustawy. Niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia ma w omawianym wypadku charakter kwalifikowany, a autor skargi obowiązany jest ukonkretnić w jej uzasadnieniu, jakie podstawowe zasady porządku prawnego lub konstytucyjne wolności albo prawa człowieka i obywatela zostały naruszone na skutek wydania kwestionowanego orzeczenia, oraz precyzyjnie wykazać w drodze wyczerpującej i przekonywującej argumentacji prawniczej, na czym te naruszenia polegały, zwłaszcza w świetle celów i funkcji postępowania sądowoadministracyjnego.
Wniesiona w niniejszej sprawie skarga nie spełnia powyższych standardów. Samo powołanie się na naruszenie przez sąd art. 2, art. 7 oraz art. 32 Konstytucji RP, bez powiązania tego twierdzenia z konkretnymi argumentami prawnymi o charakterze merytorycznym, wyklucza możliwość uznania skargi za dopuszczalną w świetle rygorów sformułowanych w art. 285a § 2 p.p.s.a., w konsekwencji zaś obliguje sąd — zgodnie z art. 285h § 2 tej ustawy — do jej odrzucenia. Gdyby przyjąć, że formalne przytoczenie przez stronę skarżącą przepisów ustawy zasadniczej, takich jak art. 2, art. 7 czy art. 32 Konstytucji RP, jest równoznaczne z wykazaniem "wyjątkowego przypadku", o którym mowa w art. 285 § 2 p.p.s.a., zaskarżenie prawomocnych orzeczeń wojewódzkich sądów administracyjnych nie doznawało by w praktyce procesowej żadnych ograniczeń. Podkreślić bowiem należy, że w zasadzie w każdym przypadku kwestionowania prawidłowości kontroli sądowoadministracyjnej trafny będzie wniosek, że w sprawie doszło do naruszenia zasady legalizmu czy zasad demokratycznego państwa prawnego.
W takim wypadku nie dałoby się w praktyce rozróżnić, które sytuacje mają — w świetle art. 285a § 2 p.p.s.a. — charakter kwalifikowany. Przytoczenie przez autora skargi samej treści powyższego przepisu w powiązaniu z wybranymi przepisami Konstytucji, a także powołanie się na oczywistość zaistnienia kwalifikowanego naruszenia prawa, Naczelny Sąd Administracyjny ocenia jako rodzaj chwytu retorycznego (ukrytej strategii retorycznej), niedopuszczalnego na gruncie kultury prawnej opartej na zasadach państwa prawa. W przypadku rozstrzygnięć proceduralnych podejmowanych na podstawie kryteriów ocennych zasada legalizmu wymaga, by stwierdzenie przez sąd zaistnienia określonego skutku procesowego (w tym wypadku uznanie omawianej skargi za dopuszczalną) nie stanowiło efektu czynności procesowej o czysto instrumentalnym charakterze, lecz znajdowało oparcie w przekonywujących racjach prawnych.
Sposób uzasadnienia wniesionego w niniejszej sprawie środka zaskarżenia, w omówionym powyżej zakresie, daleki jest od minimalnych nawet standardów racjonalnej argumentacji obowiązujących w dyskursie prawniczym, w konsekwencji pismo to nie mogło wywrzeć zamierzonego skutku procesowego w postaci przyjęcia skargi przez sąd pod merytoryczne rozpoznanie.
Ponieważ wniesiona skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia nie spełnia warunków, o których mowa w art. 285a § 2 w zw. z art. 285e § 1 pkt 5) p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 285h § 2 tej ustawy, skargę tę odrzucił. O zwrocie uiszczonego wpisu orzeczono na podstawie art. 232 § 1 pkt 1) p.p.s.a.
- - ---------------------- 3