Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 20 lutego 2019 r. sygn. akt II FZ 58/19 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie E. M. i T. M. (dalej jako "Skarżący") na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 31 grudnia 2018 r. sygn. akt III SA/Wa 2560/18 w zakresie odrzucenia skargi w sprawie ze skargi Skarżących na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia 17 sierpnia 2018 r. w przedmiocie nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2012 r.
Przedstawiając w uzasadnieniu postanowienia stan sprawy Naczelny Sąd Administracyjny podał, że Skarżący reprezentowani przez zawodowego pełnomocnika - doradcę podatkowego, wnieśli w niniejszej sprawie skargę na ww. decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 21 listopada 2018 r. Skarżący zostali wezwani do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 1101 zł, w terminie 7 dni od daty doręczenia wezwania pod rygorem odrzucenia skargi. Przesyłka, adresowana do pełnomocnika Skarżących, zawierająca przedmiotowe zarządzenie została uznana przez Sąd za doręczoną z dniem 12 grudnia 2018 r. Z informacji uzyskanej z Oddziału Finansowo- Budżetowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, sporządzonej według stanu na dzień 31 grudnia 2018 r., wynika natomiast, że w dokumentach księgowych dotyczących opłat sądowych nie zidentyfikowano wpłaty wpisu od skargi do niniejszej sprawy.
W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowił o odrzuceniu skargi na podstawie art. 220 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, z późn. zm.) - powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", jako pisma, od którego mimo wezwania nie został uiszczony należny wpis.
Skarżący, reprezentowani przez doradcę podatkowego, w zażaleniu na powyższe postanowienie wnieśli o uchylenie tego orzeczenia, zarzucając mu naruszenie art. 220 § 3, art. 58 § 1 pkt 3 oraz art. 73 § 4 P.p.s.a. w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy oraz art. 2 i art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Skarżący wnieśli ponadto o skierowanie do Trybunału Konstytucyjnego pytania prawnego o zbadanie, czy art. 73 § 4 P.p.s.a. jest zgodny z art. 2 i art. 45 ust. 1 Konstytucji RP oraz o przeprowadzenie dowodu z pism Poczty Polskiej z dnia 12 grudnia 2014 r. oraz z dnia 16 lipca 2013 r., na okoliczność wykazania, że doręczyciele tej firmy nie zawsze wywiązują się ze swoich obowiązków.
Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie Naczelny Sąd Administracyjny zauważył na wstępie, że zarzuty zażalenia zmierzały do podważenia okoliczności przyjętej przez Sąd pierwszej instancji za występującą w sprawie, stosownie do której, wezwanie Skarżących do uiszczenia wpisu od skargi zostało skutecznie doręczone ich pełnomocnikowi, w trybie art. 73 § 1 i 4 P.p.s.a., w dniu 12 grudnia 2018 r. W szczególności istotnym jest fakt podniesienia przez pełnomocnika Skarżących, że przesyłka zawierająca wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi nie była wcale awizowana, a zatem nie podjęto żadnej próby jej doręczenia. Tym samym, termin do uiszczenia wpisu od skargi nie rozpoczął biegu.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, analiza treści dokumentu zwrotnego potwierdzenia odbioru spornej przesyłki, jak również adnotacje strony adresowej koperty tej przesyłki wskazują, że w rozpoznawanej sprawie zachowana została prawidłowa procedura dotycząca sposobu doręczeń. Pierwszej awizacji dokonano w dniu 28 listopada 2018 r., o czym świadczy stosowna adnotacja na stronie adresowej koperty oraz podpis osoby doręczającej. Powtórnej awizacji dokonano w dniu 6 grudnia 2018 r., o czym świadczy stempel dzienny wraz z podpisem osoby doręczającej oraz adnotacja "awizowano powtórnie".
Z kolei z dokumentu zwrotnego potwierdzenia odbioru dołączonego do koperty zawierającej wezwanie wynika, że z powodu niedoręczenia spornej przesyłki adresatowi zgodnie z art. 65-72 P.p.s.a., pozostawiono ją w placówce pocztowej W., o czym w dniu 28 listopada 2018 r. poinformowano adresata umieszczając zawiadomienie w tym przedmiocie w oddawczej skrzynce pocztowej. Ponadto z dokumentu zwrotnego potwierdzenia odbioru wynika, że przesyłki nie doręczono, ponieważ nie podjęto jej z placówki pocztowej do dnia 14 grudnia 2018 r. Pełnomocnik Skarżących w zażaleniu nie podważył w sposób skuteczny powyższych okoliczności.
Zdaniem rozpatrującego zażalenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie słusznie ocenił, że wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi zostało skutecznie doręczone pełnomocnikowi w dniu 12 grudnia 2018 r. na wskazany przez niego, wynikający z akt sprawy adres. Oznacza to, że termin do uiszczenia wpisu od skargi upłynął w dniu 19 grudnia 2018 r., a należny wpis od skargi nie został do tego czasu uiszczony, czego nie zakwestionowali Skarżący w zażaleniu oraz na co wskazują akta sprawy. W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w zaskarżonym postanowieniu prawidłowo ocenił, że skarga mimo wezwania nie została opłacona należnym wpisem oraz na podstawie art. 220 § 3 P.p.s.a., orzekł o jej odrzuceniu.
W skardze o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia Skarżący, działając przez swojego pełnomocnika, zaskarżyli powyższe postanowienie w całości, zarzucając mu rażące naruszenie art. 47 Karty Praw Podstawowych oraz art. 6 i art. 13 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka oraz wskazując, że wydane orzeczenie wyrządza Skarżącym konkretną szkodę materialną, gdyż odebrało im możliwość dochodzenia swoich praw w postaci odzyskania nienależnie pobranego podatku, na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 83 lit. a) u.p.d.o.f., na skutek rażącego niedbalstwa przy rozpoznawaniu wniesionego zażalenia, które rażąco naruszyło przepisy wspólnotowe dotyczące prawa do sądu, rzetelnego procesu i skutecznego środka odwoławczego.
Ponadto Skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonego aktu i zasądzenie na ich rzecz kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skargi Skarżący przytoczyli treść art. 47 Karty Praw Podstawowych, jak również tezy z powołanych wyroków Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, wskazując m.in., że prawo strony do czynnego udziału w postępowaniu (...) jest podstawową gwarancją sprawiedliwego procesu i stanowi jedno z praw podstawowych uznawanych w systemie Unii Europejskiej (...).
Następnie podnieśli, że Naczelny Sąd Administracyjny oparł rozstrzygnięcie na nieprawdziwej informacji, jakoby ani z zażalenia, ani z akt sprawy nie wynikało, by pełnomocnik Skarżących wystąpił do Poczty Polskiej z pismem reklamacyjnym w przedmiocie doręczenia spornej w niniejszej sprawie przesyłki. Ponadto Sąd ten wskazał, że Skarżący nie podważyli w zażaleniu w sposób skuteczny powyższych okoliczności.
Zdaniem Skarżących, Naczelny Sąd Administracyjny nie dał szans stronie postępowania na złożenie informacji w tym zakresie i podważenia opisanych okoliczności, gdyż zażalenie Skarżących z dnia 10 stycznia 2019 r. rozpatrzył już w dniu 20 lutego 2019 r., pomimo informacji w zażaleniu o wniesieniu reklamacji Pełnomocnik Skarżących złożył reklamację w dniu 9 stycznia 2019 r. i czekał na odpowiedź z Poczty Polskiej. Odpowiedź ta nadeszła w dniu 14 lutego 2019 r. i została uzupełniona 11 marca 2019 r. Naczelny Sąd Administracyjny nie ocenił także należycie zarzutów Skarżących, w tym niespełnienia przesłanek doręczenia zastępczego. Tym samym, Sąd ten pozbawił Skarżących prawa do bycia wysłuchanym, do rzetelnego i sprawiedliwego procesu oraz skutecznego środka odwoławczego.
Pełnomocnik Skarżących powołując się na wskazane orzeczenia Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości podkreślił, że prawo do sprawiedliwego procesu obejmuje także zasady postępowania dowodowego, tj. zasadę swobodnej oceny dowodów przez sąd oraz możliwość wypowiedzenia się co do materiału dowodowego.
Następnie pełnomocnik Skarżących, powołując się również na wymienione orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego, poddał analizie problematykę wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego uznając, że nie zachodziły przesłanki formalne do wznowienia postępowania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga o stwierdzenie nieważności prawomocnego postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 lutego 2019 r. sygn. akt II FZ 58/19 jest niezasadna.
Skarga taka nie jest kolejnym, instancyjnym środkiem odwoławczym. Orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego są prawomocne z chwilą ich wydania i co do zasady nie podlegają zaskarżeniu.
Stosownie do 285a § 3 P.p.s.a., zdanie pierwsze, od orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego skarga nie przysługuje, z wyjątkiem gdy niezgodność z prawem wynika z rażącego naruszenia norm prawa Unii Europejskiej.
W rozpoznawanej skardze pełnomocnik Skarżących wskazał na "rażące naruszenie art. 47 Karty Praw Podstawowych oraz art. 6 i art. 13 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka.
Jeżeli chodzi o te dwa ostatnie przepisy, tj. art. 6 i art. 13 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284, z późn. zm.) - powoływanej dalej jako "Konwencja", w kwestii powoływania jako naruszonych przepisów tej Konwencji jako podstawy prawnej skarg o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnych orzeczeń sądów administracyjnych wypowiadał się już Naczelny Sąd Administracyjny (zob. np. postanowienia NSA z dnia: 30 maja 2014 r. sygn. akt I ONP 1/14, 25 sierpnia 2017 r. sygn. akt II ONP 3/17). Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela poglądy wyrażone w tym zakresie w ww. orzeczeniach tego Sądu.
Należy zatem wskazać, że jakkolwiek prawo Unii Europejskiej zawiera odesłanie wprost do Konwencji w art. 6 ust. 2 Traktatu o Unii Europejskiej, zgodnie z którym Unia Europejska została zobowiązana do przystąpienia do Konwencji, to do czasu zawarcia i wejścia w życie umowy o przystąpieniu Unii Europejskiej do Konwencji, nie jest ona częścią porządku prawnego Unii Europejskiej i aktem prawa Unii. Wniosku tego nie zmienia brzmienie art. 6 ust. 3 Traktatu o Unii Europejskiej, zgodnie z którym prawa podstawowe, zagwarantowane oraz wynikające z tradycji konstytucyjnych wspólnych Państwom Członkowskim, stanowią część prawa Unii jako zasady ogólne prawa. Przepis ten wskazuje, że prawa podstawowe zagwarantowane w Konwencji oraz te wynikające z tradycji konstytucyjnych Państw Członkowskich należą do ogólnych zasad prawa Unii Europejskiej, co nie oznacza, że sama Konwencja stanowi część prawa Unii.
Takie stanowisko znajduje poparcie w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (por. wyroki Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej: z dnia 24 kwietnia 2012 r. w sprawie C-571/10 Kamberaj, EU:C:2012:233; z dnia 26 lutego 2013 r. w sprawie C-617/10, Åkerberg Fransson, EU:c:2013:105, pkt 44; z dnia 15 lutego 2016 r. w sprawie C-601/15 PPU, N., EU:C:2016:84, pkt 45; z dnia 20 marca 2018 r. w sprawie C-537/16, Garlsson Real Estate i in., EU:C:2018:193, pkt 24). Nie podważa tego stanowiska także to, iż Karta Praw Podstawowych Unii Europejskiej, która od wejścia w życie Traktatu z Lizbony (Dz. Urz. UE C 306 z 17 grudnia 2007 r.,s.
1) ma status prawny równy traktatom - Traktatowi o funkcjonowaniu Unii Europejskiej oraz Traktatowi o Unii Europejskiej, zawiera odesłanie do Konwencji. Celem tego odesłania jest zapewnienie spójności standardu ochrony praw człowieka i podstawowych wolności (system konwencyjny) oraz ochrony praw podstawowych (system unijny), a także zapobieżenie powstawaniu rozbieżności między obydwoma standardami, w tym rozwijanymi przez orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu oraz orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Nie oznacza to jednak, że Konwencja jest częścią prawa Unii Europejskiej. W toku prac zmierzających do przystąpienia Unii Europejskiej do Konwencji w dniu 5 kwietnia 2013 r. został przedstawiony ostateczny projekt umowy o przystąpieniu Unii Europejskiej do Konwencji. W opinii 2/13, wydanej na wniosek Komisji Europejskiej - na podstawie art. 218 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej - w dniu 18 grudnia 2014 r., Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w pełnym składzie uznał, że porozumienie dotyczące przystąpienia Unii Europejskiej do Konwencji nie jest zgodne z art. 6 ust. 2 Traktatu o Unii Europejskiej ani z Protokołem (nr 8) dotyczącym art. 6 ust. 2 Traktatu o Unii Europejskiej w sprawie przystąpienia Unii do Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw człowieka i Podstawowych Wolności (EU:C:2014:2452). Jak wynika z art. 218 ust. 11 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, w przypadku negatywnej opinii Trybunału przewidywana umowa (porozumienie o przystąpieniu) nie może wejść w życie, chyba że nastąpi jej zmiana lub rewizja Traktatów. Obecnie Unia Europejska nadal nie jest stroną Konwencji, a tym samym Konwencja ta nie jest częścią porządku prawnego Unii Europejskiej.
Zatem zarzut naruszenia przepisów powołanej Konwencji nie dotyczy naruszenia norm prawa Unii Europejskiej w rozumieniu art. 285a § 3 w związku z art. 285e § 1 pkt 3 P.p.s.a.
Pozostaje zatem do oceny zarzut rozpoznawanej skargi odnoszący się do rażącego naruszenia art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej.
Przepis ten stanowi, iż każdy czyje prawa i wolności zagwarantowane przez prawo Unii zostały naruszone, ma prawo do skutecznego środka prawnego przed sądem zgodnie z warunkami określonymi w niniejszym artykule. Każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy w rozsądnym terminie przed niezawisłym i bezstronnym sądem ustanowionym uprzednio na mocy ustawy. Każdy ma możliwość uzyskania porady prawnej, skorzystania z pomocy obrońcy i przedstawiciela. Pomoc prawna jest dostępna dla tych osób, które nie posiadają wystarczających środków, jeżeli jest ona konieczna dla zapewnienia skutecznego dostępu do wymiaru sprawiedliwości.
Zgodnie z art. 6 ust. 1 Traktatu o Unii Europejskiej, Unia uznaje prawa, wolności i zasady określone w Karcie Praw Podstawowych Unii Europejskiej z dnia 7 grudnia 2000 r., w brzmieniu dostosowanym 12 grudnia 2007 r. w Strasburgu, która ma taką samą moc prawną jak Traktaty.
Jakkolwiek w orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego (np. postanowienia NSA z dnia 22 sierpnia 2014 r. sygn. akt II ONP 4/14 i II ONP 5/14), wywodząc to z art. 51 ust. 1 Karty Praw Podstawowych wskazuje się, że zarzut naruszenia przepisów tej Karty nie może stanowić samodzielnej podstawy skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego, to nawet dopuszczając jednak taką możliwość, podkreślić trzeba, że za "rażącą" niezgodność wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z normami prawa Unii Europejskiej w rozumieniu art. 285a § 3 P.p.s.a. należy uznać niezgodność niebudzącą wątpliwości, oczywistą, z góry widoczną, będącą wynikiem niewątpliwie błędnej wykładni lub wadliwego zastosowania prawa, możliwą do stwierdzenia na pierwszy rzut oka. O rażącej niezgodności z prawem można mówić wówczas, gdy sprzeczne z prawem działanie sądu ma charakter oczywisty, przekraczający granice sędziowskiej swobody wykładni i stosowania prawa (por. postanowienia NSA: z dnia 8 marca 2012 r. sygn. akt II ONP 4/11 oraz z dnia 17 grudnia 2019 r. sygn. akt I FNP 7/19).
Tak więc, rażące naruszenie norm prawa Unii Europejskiej to naruszenie oczywiste, bezsporne, ewidentne, odbiegające od danej normy, pozostające w wyraźnej sprzeczności z treścią przepisu i przez to mające charakter nadzwyczajny.
W rozpoznawanej sprawie przedmiotem skargi wniesionej przez Skarżących było rozstrzygnięcie Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie o charakterze formalnym, polegające na oddaleniu zażalenia na postanowienie Sądu pierwszej instancji o odrzuceniu skargi z powodu nieuiszczenia wpisu sądowego, w tle zaś tej sprawy pozostawała kwestia prawidłowego doręczenia wezwania do uiszczenia wpisu i związane z tym, negowane przez pełnomocnika Skarżących, awizowanie nadejścia przesyłki zawierającej to wezwanie.
Określone w art. 47 Karty Praw Podstawowych prawo do skutecznego środka prawnego i do sprawiedliwego procesu sądowego nie jest absolutne i bezwzględne, a jego praktyczna realizacja następuje w ramach ustanowionej przez przepisy wewnętrzne danego Kraju Członkowskiego stosownej procedury, która przewidywać może konieczność wypełnienia przez stronę określonych wymogów. Istotne jest, aby sama procedura, jak i wynikające z niej wymogi, nie upośledzały istoty dostępu do sądu.
W zaskarżonym orzeczeniu Naczelny Sąd Administracyjny rozpatrując środek zaskarżenia od postanowienia Sądu pierwszej instancji, poddał analizie adnotacje pocztowe dokonane zarówno na potwierdzeniu odbioru przesyłki, jak też na niej samej, pod kątem spełnienia wymogów określonych w przepisach dotyczących doręczeń, nie dopatrując się nieprawidłowości.
W rozpoznawanej skardze pełnomocnik Skarżących w żaden sposób nie wykazał, aby miało miejsce rażące naruszenie norm prawa Unii Europejskiej w rozumieniu art. 285a § 3 P.p.s.a., a co więcej, nie przedstawił przekonujących argumentów, iż do naruszenia prawa w ogóle doszło, zwłaszcza, że mając na uwadze treść art. 285d P.p.s.a. zdanie drugie, stanowiącego, że podstawą skargi nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów, nie mogły być uwzględnione te argumenty tej skargi, które zmierzały właśnie do podważenia dokonanych w niej ustaleń faktycznych.
Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 285k § 1 P.p.s.a. oddalił skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia.