Uzasadnienie
W skardze z 15 czerwca 2010 r., M. P. wniosła o stwierdzenie przewlekłości postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w sprawie II FSK 1095/09 ze skargi kasacyjnej M. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 20 lutego 2009 r., III SA/Wa 2899/08, oddalającego skargę M. P. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z 23 lipca 2008 r., w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia zażalenia oraz o przyznanie od Skarbu Państwa kwoty 10 000 zł.
Skarżąca wskazała, iż 29 kwietnia 2009 r., wniosła za pośrednictwem WSA w Warszawie skargę kasacyjną, którą 17 czerwca 2009 r., przekazano do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Pomimo upływu ponad roku od dnia jej wniesienia, nie wyznaczono terminu rozprawy. Tak długi czas oczekiwania na rozpoznanie sprawy uzasadnia przyjęcie, że nastąpiło naruszenie prawa skarżącej do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki. Strona podniosła, iż ustawa nie określa wprost, jaki okres oczekiwania na rozpoznanie sprawy należy uznać za nieuzasadnioną zwłokę. Pewna wskazówka wynika z art. 14 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz. U. Nr 179, poz. 1843, dalej ustawa), oznacza to, że co do zasady postępowanie sądowe jest przewlekłe, jeżeli toczy się ponad 12 miesięcy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Jak wynika z treści art. 2 ust. 1 ustawy strona może wnieść skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy, nastąpiło naruszenie jej prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli postępowanie w tej sprawie trwa dłużej, niż to konieczne dla wyjaśnienia tych okoliczności faktycznych i prawnych, które są istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, albo dłużej niż to konieczne do załatwienia sprawy egzekucyjnej lub innej dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego (przewlekłość postępowania). Skarga o stwierdzenie, że w postępowaniu przed sądem administracyjnym nastąpiła przewlekłość postępowania może być uwzględniona, jeżeli są podstawy do przyjęcia, że na skutek działania lub bezczynności sądu naruszone zostało prawo strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki (art. 1 ust. 1 ustawy).
Wskazać należy, iż o nieuzasadnionej zwłoce można mówić wówczas, gdy postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to konieczne do jej wyjaśnienia, uwzględniając ocenę terminowości i prawidłowości czynności sądowych, ale także charakter sprawy, zachowanie stron, a w szczególności strony, która zarzucała przewlekłość postępowania. Ocena ta nie może być oderwana od obowiązku sądu rozpoznawania wszystkich spraw wniesionych do sądu bez nieuzasadnionej zwłoki, przy zachowaniu zasady rozpoznawania spraw według kolejności ich wpływu oraz uwzględnieniu przepisów nakazujących rozpoznawanie niektórych rodzajów spraw w ustawowo określonych terminach. Szybkość orzekania nie może bowiem stanowić przeszkody we właściwym funkcjonowaniu wymiaru sprawiedliwości. Ocena czy wystąpiła przewlekłość postępowania jest dokonywana na podstawie obiektywnych i ustawowych kryteriów w odniesieniu do realiów faktycznych i prawnych danej sprawy.
Na marginesie wskazać należy, iż o naruszeniu jednej z podstawowych zasad postępowania (rozpatrzenie sprawy w rozsądnym terminie), określonej w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP decyduje nie sam upływ czasu, ale nieuzasadnione przewlekanie procesu (postanowienie Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 15 stycznia 2003 r., II AKz 3/03, Wokanda 2004/3/44).
Stosownie do przepisu § 39 ust. 1 uchwały Zgromadzenia Ogólnego Sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 lutego 2004 r. w sprawie regulaminu wewnętrznego urzędowania Naczelnego Sądu Administracyjnego (M. P. Nr 11, poz. 176) sprawy wniesione do sądu rozpoznaje się według kolejności wpływu, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zasada rozpoznawania spraw według kolejności ich wpływu oznacza, że sprawa wniesiona później nie może być rozpoznana przed rozpoznaniem spraw, które zostały wniesione do sądu wcześniej.
Istnieją jednak podstawy do szybszego rozpoznawania spraw wynikające, bądź to wprost z przepisów ustawy, które określają terminy rozpoznawania spraw przez sąd, bądź to z przepisów regulujących tryb postępowania umożliwiający rozpoznanie sprawy poza kolejnością. Ma to szczególne znaczenie w sprawach, w których stopień faktycznej i prawnej zawiłości nie jest znaczny, a ich charakter prawny i znaczenie dla strony przemawia za szybszym rozpoznaniem sprawy. Takie możliwości stwarza zarządzenie rozpoznania sprawy poza kolejnością, jeżeli strona przedstawi powody uzasadniające rozpoznanie sprawy poza kolejnością (§ 39 ust. 2 powołanej uchwały). W przedmiotowej sprawie strona skarżąca nie złożyła takiego wniosku do Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Odnośnie podniesionego przez stronę w skardze terminu 12 miesięcy, wskazać należy, iż określony w art. 14 ustawy termin ma na celu zapobieżeniu składnia zbyt częstych skarg na przewlekłość postępowania przez tą samą stronę. Z przedmiotowej ustawy nie wynika bowiem aby ustawodawca takie kryterium czasowe wprowadził przy ocenie przewlekłości postępowania (podobnie C. P. Kłak, "Pojecie przewlekłości postępowania sądowego" Prokuratura i Prawo 12/2008, str. 72). Przypomnieć należy, iż z art. 2 ust. 1 wynika, iż postępowanie przewlekłe to takie, które m. in. twa dłużej, niż to konieczne do wyjaśnienia okoliczności faktycznych i prawnych, które są istotne dla rozstrzygnięcia sprawy.
Sąd bada terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez sąd, w celu wydania w sprawie rozstrzygnięcia co do istoty (art. 2 ust. 2). W przepisie tym ustawodawca nie wskazał konkretnego terminu na dokonanie danej czynności. Jak już wskazano badanie przewlekłości postępowania, w tym terminowości powinno być dokonane przy uwzględnieniu obiektywnych przesłanek, a nie poprzez wskazanie sztywnego okresu dla dokonania danej czynności.
Jak wynika z akt sprawy skarga kasacyjna skarżącej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 20 lutego 2009 r., III SA/Wa 2899/08, wpłynęła do Naczelnego Sądu Administracyjnego 18 czerwca 2009 r. Już tego dnia Przewodniczący Wydziału II Izby Finansowej Naczelnego Sądu Administracyjnego wydał stosowne zarządzenia w celu nadania sprawie biegu. Od 18 czerwca 2009 r. sprawa oczekiwała na wyznaczenie rozprawy. Za błędne należy uznać stanowisko skarżącej, iż datą miarodajną dla zbadania czy w sprawie nastąpiła przewlekłość postępowania jest 29 kwietnia 2009 r. (data wniesienia skargi kasacyjnej do WSA).
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego taką datą będzie 18 czerwca 2009 r., kiedy to skarga kasacyjna wpłynęła do Naczelnego Sądu Administracyjnego, bowiem od tej daty Sąd był w posiadaniu akt sprawy i mógł podjąć stosowne czynności. Wskazać należy, iż w momencie wpływu skargi do Naczelnego Sądu Administracyjnego na przewlekłość postępowania okres ten w przedmiotowej sprawie nie wynosił 12 miesięcy.
Mając powyższe na uwadze wskazać należy, iż z informacji uzyskanych w sekretariacie Wydziału II Izby Finansowej wynika, iż obecnie wyznaczane są terminy rozpraw w sprawach, które wpłynęły do Naczelnego Sądu Administracyjnego w marcu 2009 r., co oznacza, iż sprawa skarżącej, zgodnie z powołaną wyżej zasadą rozpoznawania spraw według kolejności wpływu, powinna być rozpoznana w listopadzie 2010 r. Średni okres oczekiwania na rozpoznanie skargi kasacyjnej w II Wydziale Izby Finansowej Naczelnego Sądu Administracyjnego wynosi 15 – 18 miesięcy. Skarżąca nie skorzystała z możliwości złożenia wniosku o rozpoznanie przedmiotowej sprawy poza kolejnością, tym samym Naczelny Sąd Administracyjny nie mógł tego wyjątku uczynić. Stąd też, oceniając przesłanki stwierdzenia, czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż czynności Sądu zmierzające do wydania w sprawie rozstrzygnięcia były terminowe i prawidłowe, a okresu oczekiwania na wyznaczenie rozprawy, w związku z brakiem wniosku strony o rozpoznanie sprawy poza kolejnością, nie można uznać za nieuzasadnioną zwłokę.
Ze wskazanych przyczyn, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki, orzekł jak w sentencji postanowienia.