Uzasadnienie
W skardze M. K. na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Opolu bez nieuzasadnionej zwłoki, I SA/Op 293/12 oraz I SA/Op 294/12, zawarto wniosek o zwolnienie strony od kosztów sądowych "ze względu na okoliczności losowe" (doprecyzowany pismem z 23 kwietnia 2013 r.). Z uwagi na fakt, iż wniosek ten nie został złożony na urzędowym formularzu, czego wymaga art. 252 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.", zarządzeniem z 15 maja 2013 r. wezwano skarżącą do złożenia w terminie 7 dni urzędowego formularza tego wniosku.
We wniosku złożonym na formularzu skarżąca wskazała, że nie posiada żadnego majątku, w tym żadnej nieruchomości. Na miesięczne dochody skarżącej w sumie 1006 zł składają się alimenty po 300 zł na skarżącą i jej córkę oraz zasiłek chorobowy i rodzinny. W uzasadnieniu wniosku zaś ograniczono się do stwierdzenia, że w 2008 r. skarżąca uległa wypadkowi komunikacyjnemu, jest na zasiłku chorobowym w trudnej sytuacji zdrowotnej i finansowej oraz stara się o rentę wypadkową. W piśmie z 4 czerwca 2013 r. skarżąca poinformowała, że każdego miesiąca pożycza od 400 do 800 zł w celu utrzymania siebie i córki.
W związku z powyższym, zarządzeniem z 26 czerwca 2013 r. wezwano skarżącą na podstawie art. 255 P.p.s.a. do uzupełnienia danych we wniosku w terminie 7 dni pod rygorem oddalenia wniosku. Z akt sprawy wynika, że skarżąca nie odebrała powyższego wezwania, pomimo dwukrotnego awizowania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. prawo pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym przysługuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W związku z tym należy zauważyć, że prawo pomocy to pomoc budżetu państwa osobom, które z uwagi na trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę okoliczności przemawiających, zdaniem wnioskodawcy, za rozstrzygnięciem korzystnym dla strony. Ciężar dowodu w tym postępowaniu spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca powinien zatem wykazać, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że nie jest w stanie pokryć kosztów zastępstwa procesowego we własnym zakresie.
Udzielenie prawa pomocy powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też przyznanie prawa pomocy może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (por.: M. Niezgódka – Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, s. 594).
Mając na uwadze powyższe należy stwierdzić, iż to na skarżącej spoczywał obowiązek udowodnienia, że jej sytuacja materialna uzasadnia przyznanie uprawnienia procesowego we wnioskowanym zakresie. Z danych zawartych we wniosku nie wynika, jakoby skarżąca nie była w stanie ponieść kosztów postępowania w sprawie ze skargi na przewlekłość, które na podstawie art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz. U. Nr 179, poz. 1843 ze zm.) stanowią kwotę 100 zł. Wniosek skarżącej jak i załączone do niego dokumenty zawierają szczątkowe informacje, które nie pozwalają Naczelnemu Sadowi Administracyjnemu na przyjęcie, iż spełnione zostały przesłanki wskazane w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Skarżąca nie przedstawiła też - w wykonaniu w/w wezwania Naczelnego Sądu Administracyjnego - stosownych dokumentów m.in.: dotyczących wysokości miesięcznych kosztów utrzymania i wydatków na podstawowe opłaty eksploatacyjne, wszelkich bieżących pożyczek i kredytów wnioskodawczyni.
Informacje zaprezentowane przez stronę są wybiórcze jak i ze sobą niezgodne (m.in. skarżąca przedstawia swoje dochody ale uniemożliwia ich porównanie z jej wydatkami nie przedstawiając informacji na temat kosztów utrzymania; podnosi, że nie posiada żadnego majątku, natomiast w decyzji Miejskiego Centrum Świadczeń w O. z 22.11.2012 r. wśród informacji o dochodach rodziny zawarto dane o gospodarstwie rolnym; skarżąca wskazuje we wniosku dochód w kwocie 1006 zł, natomiast w decyzji MOPR w O. z 5 marca 2013 r. wskazano kwotę 1718,55 zł). Powyższe uniemożliwia Sądowi weryfikację twierdzeń skarżącej podnoszonych w złożonym oświadczeniu i wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżąca nie dopełniła ponadto obowiązku współdziałania z sądem administracyjnym, czego następstwem była niemożność ustalenia stanu faktycznego sprawy wpadkowej. Naczelny Sąd Administracyjny, będąc w zakresie instytucji prawa pomocy dysponentem środków publicznych, nie może orzekać o przyznaniu uprawnienia procesowego w oparciu o nieustalony stan faktyczny.
Biorąc pod uwagę powyższe, należy stwierdzić, że strona niejako sama rezygnuje z umożliwienia Sądowi rzetelnej oceny swojej sytuacji majątkowej. Zwolnienie od kosztów sądowych może nastąpić jedynie w sytuacji, gdy w sposób niebudzący wątpliwości zostanie wykazane przez stronę, że jej sytuacja życiowa uzasadnia odstąpienie od ogólnej zasady wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. Sąd nie może w tym względzie opierać się wyłącznie na twierdzeniach skarżącej, nie popartych żadnymi dokumentami źródłowymi, tym bardziej, że przepis art. 255 P.p.s.a. umożliwia sądowi nałożenie na stronę obowiązku udzielenia szczegółowych wyjaśnień co do jej sytuacji materialnej i życiowej. W rozpoznawanej sprawie, strona powyższego obowiązku nie dopełniła, co daje Naczelnemu Sądowi Administracyjnego asumpt do oceny, że przesłanki uzasadniające przyznanie prawo pomocy w zakresie częściowym nie zostały przez skarżącą wykazane.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.