Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 18 grudnia 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi sygn. akt I SA/Łd 1199/15 w sprawie ze skargi U.G. i M.G. uchylił postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu z dnia 12 sierpnia 2015 r. w przedmiocie zawieszenia postępowania w sprawie z odwołania od decyzji odmawiającej stwierdzenia nieważności decyzji ustalającej wysokość łącznego zobowiązania pieniężnego za 2012 rok.
Rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym. Decyzją z dnia 9 stycznia 2013 r. Burmistrz Miasta L. ustalił skarżącym wysokość łącznego zobowiązania pieniężnego na 2013 r. w kwocie 2005 zł.
Skarżący w odwołaniu od powyższej decyzji wnieśli o stwierdzenie nieważności w części decyzji Burmistrza L. z 9 stycznia 2013 r. podnosząc, że nie są oni właścicielami działki oznaczonej nr 35/19 położonej w R. przeznaczonej na drogę, a mimo tego była ona podstawą zobowiązania w podatku od nieruchomości.
Decyzją z dnia 9 maja 2014 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu odmówiło stwierdzenia nieważności decyzji organu pierwszej instancji argumentując, że kwestionowana decyzja nie narusza art. 3 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (tekst jedn. Dz. U. z 2010 r. Nr 95, poz. 613 ze zm.; dalej: u.p.o.l.) określającego podmioty na których ciąży obowiązek podatkowy w podatku od nieruchomości.
Po rozpatrzeniu odwołania strony decyzją z dnia 6 października 2014 r. SKO utrzymało w mocy własną decyzję z dnia 9 maja 2014 r. podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Dodatkowo wskazano, że aktualnie Starosta L. wpisał do ewidencji gruntów Gminę L., jako właściciela działki 35/19 na podstawie decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w L. z 29 kwietnia 1995 r. zatwierdzającej podział nieruchomości położonej w R. Skarżący wnieśli skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, który wyrokiem z dnia 24 lutego 2015 r. w sprawie o sygn. akt I SA/Łd 1341/14 uchylił zaskarżoną decyzję.
Sąd ten stwierdził, że decyzja w sposób rażący narusza art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 121, poz. 844 ze zm., dalej u.p.o.l.), zaś owo naruszenie prawa polega na ustaleniu skarżącym zobowiązania w podatku od nieruchomości od przedmiotu opodatkowania stanowiącego własność gminy, przy braku innych przesłanek wskazanych w art. 3 tej ustawy.
W toku ponownego rozpoznania sprawy SKO postanowieniem z dnia 3 czerwca 2015 r. na podstawie art. 201 § 1 pkt 1 O.p. zawiesiło postępowanie w sprawie z uwagi na złożenie przez organ pierwszej instancji odwołania do Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w Łodzi od decyzji Starosty L. z dnia 23 marca 2015 r. odmawiającą wprowadzenia zmian w operacie ewidencji gruntów i budynków dla działki nr 35/19, położonej w obrębie R. Gmina L. kwestionuje bowiem, że decyzja Kierownika Urzędu Rejonowego w L. z dnia 29 kwietnia 1995 r., mogła stanowić podstawę zmiany wpisu w ewidencji co do własności działki nr 35/19, skoro nie rozstrzyga ona o przejściu wydzielonej działki (jako drogi) na własność gminy.
Po rozpatrzeniu zażalenia skarżących SKO postanowieniem z dnia 12 sierpnia 2015 r. utrzymało w mocy własne postanowienie z dnia 3 czerwca 2015 r. podtrzymując stanowisko w nim wyrażone.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skarżący zarzucili naruszenie: (1) przepisów prawa materialnego, tj. art. 3 ust. 1 pkt 1, 2 i 4, ust. 3 i 4 u.p.o.l. poprzez jego niezastosowanie i uznanie, iż w niniejszej sprawie wpis do ewidencji gruntów przesądza o prawie własności (ewentualnie samoistnym posiadaniu) spornej działki; (2) przepisów postępowania, tj. (a) art. 233 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 1997 r. Nr 137, poz. 926 ze zm.), poprzez utrzymanie w mocy postanowienia SKO z dnia 3 czerwca 2015 r. w przedmiocie zawieszenia postępowania, a w konsekwencji uznania, iż wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ; (b) art. 201 § 1 pkt 2 O.p. poprzez jego błędną wykładnię i w konsekwencji uznanie, że rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ (Starostę Powiatowego w L. w przedmiocie zmiany zapisów w ewidencji gruntów i budynków) i w konsekwencji zawieszenie postępowania; (c) art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.), poprzez jego niezastosowanie i w konsekwencji zawieszenie postępowania, pomimo braku przesłanek.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi stwierdził, że skarga jest zasadna, a zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem art. 201 § 1 pkt 2 O.p. oraz art. 153 P.p.s.a. podał, że w sprawie orzekał już WSA w Łodzi, w którego uzasadnieniu wyroku z dnia 24 lutego 2015 r. wskazano, że z momentem, kiedy decyzja Kierownika Urzędu Rejonowego w L. z 29 kwietnia 1995 r. stała się ostateczna działka nr 35/19 z mocy samego prawa stała się własnością Gminy L., wobec czego decyzja organu pierwszej instancji z dnia 9 stycznia 2013 r. w sposób rażący naruszała art. 3 ust. 1 pkt 1 u.p.o.l. poprzez ustalenie skarżącym zobowiązania w podatku od nieruchomości od przedmiotu opodatkowania stanowiącego własność gminy, przy braku innych przesłanek wskazanych w art. 3 u.p.o.l. Równocześnie WSA w Łodzi uznał, że z mocy art. 153 p.p.s.a. SKO jest związane powyższą oceną, że Gmina L. z chwilą, gdy decyzja Kierownika Urzędu Rejonowego w L. z 29 kwietnia 1995 r. uzyskała walor ostateczności z mocy prawa stała się właścicielem spornej działki.
Skargę kasacyjną od ww. wyroku WSA w Łodzi do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł organ odwoławczy (reprezentowany przez pełnomocnika – radcę prawnego), który zaskarżył ten wyrok w całości. Sformułował również wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Łodzi oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania, tj.: (1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. poprzez uchylenie postanowienia SKO z dnia 12 sierpnia 2015 r. wskutek błędnego przyjęcia, iż ww. postanowienie naruszało w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy art. 201 § 1 pkt 2 O.p. oraz art. 153 P.p.s.a.; (2) art. 153 P.p.s.a. poprzez jego zastosowanie w sytuacji, gdy w stanie faktycznym sprawy przepis ten nie znajdował zastosowania
W odpowiedzi na skargę skarżący (reprezentowani przez pełnomocnika – radcę prawnego) wnieśli o oddalenie skargi kasacyjnej oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Sedno rozpoznawanej sprawy sprowadza się do tego, czy, czy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zasadnie uznał, że organ odwoławczy związany był oceną, iż "Gmina L. z chwilą gdy decyzja Kierownika Urzędu Rejonowego L. z dnia 29 kwietnia 1995 r. uzyskała walor ostateczności z mocy prawa stała się właścicielem spornej działki. Innymi słowy należało stwierdzić, czy SKO było uprawnione do zawieszenia postępowania na skutek wydania w dniu 23 marca 2015r. przez Starostę L. decyzji odmawiającej wprowadzenia zmian w operacie ewidencji gruntów i budynków dla działki nr 35/19, położonej w obrębie R. skoro SKO uznało pierwszą z wymienionych decyzji za ostateczną.
Na wstępie należy podkreślić, że zgodnie z art. 153 P.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.
Przez ocenę prawną rozumie się powszechnie wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w rozpoznawanej sprawie. Ocena prawna o charakterze wiążącym musi dotyczyć właściwego zastosowania konkretnego przepisu, czy też prawidłowej jego wykładni w odniesieniu do ściśle określonego rozstrzygnięcia podjętego w konkretnej sprawie.
Ocena prawna zawarta w orzeczeniu sądu administracyjnego utraci moc wiążącą w wypadku zmiany stanu prawnego, jeżeli to spowoduje, że pogląd sądu stanie się nieaktualny. Podobny skutek, tj. ustanie mocy wiążącej wspomnianej oceny, może spowodować zmiana – po wydaniu orzeczenia sądowego – istotnych okoliczności faktycznych oraz wzruszenie orzeczenia zawierającego ocenę prawną w przewidzianym do tego trybie (por. A. Kabat, w: B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LEX/el. 2013).
Przenosząc powyższe teoretyczne rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że za ocenę prawną wyrażoną w wyroku WSA w Łodzi z dnia 24 lutego 2015r. sygn. akt I SA/Łd 1340/14 należy uznać twierdzenie: "w ocenie sądu – decyzja objęta wnioskiem o stwierdzenie nieważności, w sposób rażący narusza treść art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz. U. z 2010r., nr 95, poz. 31 ze zm.) zaś owo naruszenie prawa polega na ustaleniu skarżącym zobowiązania w podatku od nieruchomości od przedmiotu opodatkowania (działka gruntu po numerze 35/19), stanowiącego własność gminy, przy barku innych przesłanek wskazanych w art.3 tej ustawy". WSA w Łodzi w przytoczonym uzasadnieniu stwierdził również, że "przesłanką stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji, opisaną w art. 247 § 1 pkt 3 O.p. jest oczywista jej sprzeczność z przepisem prawa.
W ocenie sądu z taką sprzecznością decyzji z prawem (w tym przypadku z art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych) zawsze będzie istniała, jeśli decyzja ustalająca zobowiązanie podatkowe będzie nakładała obowiązek zapłaty podatku na podmioty, które nie są właścicielami spornej nieruchomości, a nie są spełnione inne przesłanki pozwalające na uznanie ich za podatników".
Zatem w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego rację ma autor skargi kasacyjnej stwierdzając, że zarzut naruszenia przez SKO art. 153 P.p.s.a. poprzez niezastosowanie się przy podejmowaniu uchylonego postanowienia o zawieszeniu postępowania do oceny prawnej WSA wyrażonej w wyroku z dnia 24 lutego 2015r. nie ma usprawiedliwionych podstaw. Słusznie bowiem uznano, że stwierdzenie w przytoczonym wyroku, że "Gmina L. z chwilą, gdy decyzja Kierownika Urzędu Rejonowego w L. z 29 kwietnia 1995 r. uzyskała walor ostateczności z mocy prawa stała się właścicielem spornej działki" nie stanowiło oceny prawnej. W wypowiedzi WSA w Łodzi dotyczącej ostateczności decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego brak było elementów oceny, ponieważ wypowiedź ta sprowadzała się do literalnego przytoczenia przepisów art. 10 ustawy o gospodarce nieruchomościami "skonkludowanego stwierdzeniem faktu – przejścia prawa własności działki nr 35/19 na Gminę – bez poprzedzenia tego stwierdzenia analizą spełnienia wszystkich niezbędnych ku temu przesłanek, określonych przywołanym przepisem".
Ponadto należy zauważyć, że powyższe stwierdzenie WSA w Łodzi - mające wyłącznie charakter ustaleń faktycznych w zakresie skutków decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w L. z dnia 29 kwietnia 1995 r. - straciło swą aktualność z uwagi na zmianę istotnych okoliczności faktycznych sprawy polegających na ujawnieniu faktu nierozpoznania odwołania od decyzji.
6.4. Rozstrzygnięcie zawarte w sentencji wyroku zostało podjęte przez Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o podstawę zawartą w art. 185 § 1 p.p.s.a. Powyższe kwestie dotyczące tych samych podatników były przedmiotem rozpoznania Naczelnego Sądu Administracyjnego w tym samym składzie w sprawie zakończonej wyrokiem z dnia 9 sierpnia 2016 r., II FSK 1058/16. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2 w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a.