Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 3 grudnia 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi (sygn. akt III SA/Łd 942/13) oddalił skargę M. C. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Łodzi z dnia 19 lipca 2013 r. w przedmiocie zarzutów na postępowanie egzekucyjne.
Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że zaskarżonym postanowieniem organ odwoławczy utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Izby Celnej w L. z dnia 9 kwietnia 2013 r. W uzasadnieniu podniósł, że Dyrektor Izby Celnej wystawił w stosunku do podatnika w dniu 4 grudnia 2012 r. tytuły wykonawcze obejmujące należności z tytułu opłaty paliwowej za miesiące: styczeń, luty, marzec, maj, czerwiec, październik i listopad 2007 r. Podstawę wystawienia tytułów wykonawczych stanowiły decyzje Naczelnika Urzędu Celnego w P. z dnia 8 listopada 2012 r., a odpisy tytułów wykonawczych doręczono zobowiązanemu w dniu 17 stycznia 2013 r. W dniu 24 stycznia 2013 r. skarżący, powołując się na art. 33 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn.: Dz.U. z 2012r., poz. 1015 ze zm.), zwanej dalej u.p.e.a., wniósł zarzuty na to postępowania egzekucyjne. W uzasadnieniu podniósł, że decyzje z dnia 8 listopada 2012 r. nigdy nie zostały mu doręczone, a o obowiązku zapłaty opłaty paliwowej za poszczególne miesiące 2007 r. dowiedział się dopiero po otrzymaniu tytułów wykonawczych.
Dodał, że należności przedawniły się z dniem 31 grudnia 2012 r., dlatego postępowanie egzekucyjne powinno zostać umorzone. Postanowieniem z dnia 9 kwietnia 2013 r. Dyrektor Izby Celnej oddalił zarzuty. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ egzekucyjny wskazał, iż z informacji pozyskanych od Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej wynika, że bieg terminu przedawnienia uległ zawieszeniu z dniem 15 listopada 2012 r. z uwagi na wszczęcie postępowania przygotowawczego w sprawie o przestępstwo skarbowe, o czym powiadomiono stronę pismem z dnia 4 grudnia 2012 r. (art. 70 § 6 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r., Nr 8, poz. 60 ze zm.). Doręczenie decyzji stanowiących podstawę dochodzonych należności nastąpiło w trybie art. 150 O.p. Ponadto Naczelnik Urzędu Celnego postanowieniami z dnia 9 listopada 2012 r. nadał decyzjom rygor natychmiastowej wykonalności.
Podatnik wniósł zażalenie na opisane wyżej postanowienie, w którym wskazał, że zawiadomienia o zawieszeniu biegu terminu przedawnienia zostały doręczone jego pełnomocnikowi, a nie jemu osobiście. Wyjaśnił, że informacja o zawieszeniu biegu terminu przedawnienia dla jego skuteczności musi być doręczona bezpośrednio zobowiązanemu przed upływem terminu, o którym mowa w art. 70 § 1 O.p. Zarzuty zostały przedstawione mu dopiero w dniu 3 kwietnia 2013 r., a postanowienie o przedstawieniu zarzutów opatrzone jest datą 18 marca 2013 r. Powyższe oznacza, że zarzuty ogłoszono podejrzanemu po terminie zakreślonym w art. 44 § 1 pkt 1 K.k.s., zatem nastąpiło przedawnienie karalności zarzucanego czynu z dniem 31 grudnia 2012 r. Nigdy nie doręczono zobowiązanemu decyzji stanowiących podstawę wystawienia tytułów wykonawczych przez co uniemożliwiono mu dobrowolne uregulowanie dochodzonych należności.
Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia 19 lipca 2013 r. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Wyjaśnił, że nie jest dopuszczalne rozszerzenie zakresu zarzutów (niedopuszczalności egzekucji: art. 33 pkt 6 u.p.e.a.) na etapie postępowania zażaleniowego, a zgłoszone zarzuty nie podlegają rozpatrzeniu. Dodał, że w dniu 15 listopada 2012 r. Urząd Kontroli Skarbowej w Łodzi wszczął względem strony postępowanie przygotowawcze w sprawie o przestępstwo skarbowe z art. 56 § 2 w związku z § 1 K.k.s. w związku z art. 54 § 2 K.k.s. w związku z art. 62 § 2 K.k.s., w związku z art. 7 § 1 K.k.s. i z uwagi na powyższe uznano, iż nastąpiło zawieszenie biegu terminu przedawnienia zobowiązań z tytułu podatku akcyzowego za poszczególne miesiące 2007 r. na podstawie art. 70 § 6 pkt 1 O.p.
Podatnik w skardze na powyższe postanowienie wniósł o jego uchylenie i orzeczenie o kosztach postępowania. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie: art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., art. 124 § 2 K.p.a.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonym postanowieniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę jako nieuzasadnioną. Sąd pierwszej instancji uznał, że decyzje z dnia 8 listopada 2012 r., stanowiące podstawę wystawienia tytułów wykonawczych, funkcjonują w obrocie prawnym. Dodał, że wynika to w szczególności ze znajdującej się kopii druku zwrotnego potwierdzenia odbioru. Wskazał, że decyzje te były dwukrotnie awizowane - po raz pierwszy w dniu 12 listopada 2012 r., po raz drugi w dniu 19 listopada 2012 r., a wobec ich niepodjęcia w terminie zostały zwrócone w dniu 28 listopada 2012 r. do nadawcy. Powyższe okoliczności oznaczają, iż zostały wprowadzone do obrotu prawnego w trybie art. 150 O.p. tj. w sposób zastępczy, w dniu 26 listopada 2012 r.
Za niezasadny Wojewódzki Sąd uznał zarzut przedawnienia egzekwowanego obowiązku. Sąd pierwszej instancji uznał, że w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy przedawnienie należy oceniać na gruncie art. 70 § 4 O.p. Wskazał, że w dniu 19 grudnia 2012 r., a więc przed upływem okresu przedawnienia, został zastosowany środek egzekucyjny w postaci zajęcia prawa majątkowego skarżącego z zaopatrzenia emerytalnego (renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy), o którym skarżący został zawiadomiony w dniu 28 grudnia 2012 r. Z zawartego w aktach zawiadomienia o zastosowaniu środka egzekucyjnego wynika, iż przesyłkę zawierającą to zawiadomienie odebrała żona skarżącego, która zobowiązała się oddać ją skarżącemu. Sąd dodał, że z akt tych nie wynika, aby skarżący wnosił skargę na czynności egzekucyjne i kwestionował zastosowany środek egzekucyjny.
Podatnik wniósł skargę kasacyjną na opisany wyżej wyrok zaskarżając go w całości i wnosząc o jego uchylenie w całości i orzeczenie o kosztach postępowania. Wyrokowi zarzucił, na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.), dalej: p.p.s.a., naruszenie przepisu: art. 70 § 4 O.p. poprzez niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie przez Sąd, że w spawie niniejszej miał skutek wskazany w tymże przepisie z uwagi na zastosowanie środka egzekucyjnego w postaci zajęcia prawa majątkowego skarżącego z zaopatrzenia emerytalnego (renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy), z czym nie można się zgodzić, ponieważ Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, do której organ egzekucyjny skierował zawiadomienie o zajęciu powyższego prawa nie przyjęła tego zajęcia do realizacji, a w wyniku skargi na ww. czynność egzekucyjną, która uznana została za uzasadnioną, dokonano uchylenie tej czynności i wskazano, że nie wywołała ona żadnych skutków prawnych; art. 37o ust. 2 ustawy o autostradach płatnych oraz o Krajowym Funduszu Drogowym poprzez błędną wykładnię i uznanie, że w niniejszej sprawie nie nastąpiło przedawnienie zobowiązania w opłacie paliwowej za poszczególne miesiące 2007 r. Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zarzucił naruszenie art. 151 p.p.s.a. w związku z: art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez niewyjaśnienie przez Sąd w uzasadnieniu dokonanego wyroku z czego wynika i na jakiej podstawie Sąd zajął stanowisko, z którego wynika, że w sprawie nie nastąpiło przedawnienie zobowiązania z uwagi na zastosowanie art. 70 § 4 O.p., który zdaniem Sądu został pominięty przez organy obu instancji i skarżącego.
W ocenie autora skargi kasacyjnej Sąd błędnie przyjął, że przed upływem okresu przedawnienia został zastosowany środek egzekucyjny. Sąd pominął zupełnie kwestię doręczenia tytułów wykonawczych w niniejszej spawie, która ma istotne znaczenie w sprawie, gdyż ich doręczenie nastąpiło po upływie terminu przedawnienia i znacznie później niż doręczenie zawiadomienia o zajęciu renty. Nie zgodził się, że znajdujące się w aktach sprawy zawiadomienie z dnia 17 grudnia 2012 r. o zajęciu prawa majątkowego – odebrane przez dłużnika zajętej wierzytelności w dniu 19 grudnia 2012 r., a przez skarżącego w dniu 28 grudnia 2012 r. wywołało skutek wskazany w art. 70 § 4 O.p. Po pierwsze dłużnik zajętego prawa nie przyjął go do realizacji, a po drugie czynność została uchylona przez Dyrektora Izby Skarbowej z uwagi na to, że została dokonana z naruszeniem art. 79 § 4 pkt 1 i art. 32 u.p.e.a. Niewłaściwie Sąd przyjął, że skarżący nie wnosił skargi na czynność egzekucyjną.
Organy, jak i skarżący, mając świadomość powyższego tj. nieskuteczności ww. czynności egzekucyjnej nie podnosiły tej kwestii, czego Sąd w zaskarżonym wyroku nie zauważył; art. 134 p.p.s.a. poprzez wykroczenie poza granice skargi i dokonanie w niniejszej sprawie, której przedmiotem powinna być ocena zarzutów na podstępowanie egzekucyjne, oceny skutków prawnych czynności egzekucyjnej polegającej na zajęciu prawa majątkowego z zaopatrzenia emerytalnego, której de facto Sąd poprawnie dokonać nie mógł na podstawie akt niniejszej sprawy, która nie zawierała rozstrzygnięć w zakresie ww. zajęcia.
Dyrektor Izby Skarbowej nie wniósł odpowiedzi na skargę kasacyjną.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 134 p.p.s.a. Sąd pierwszej instancji rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami ani wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną. Rozstrzygniecie "w granicach danej sprawy" oznacza że sąd nie może wkraczać w sprawę nową w stosunku do tej, która była albo powinna być przedmiotem postępowania administracyjnego i wydanych w nim aktów prawnych. Pojecie "sprawa" oznacza sprawę w znaczeniu materialnym, a nie procesowym.
Sprawa, będąca przedmiotem rozstrzygnięcia przez Naczelny Sąd Administracyjny, dotyczy kwestii zasadności zarzutów na podstępowania egzekucyjne prowadzone wobec M. C. na podstawie tytułów wykonawczych z dnia 4 grudnia 2012 r., których odpisy doręczono zobowiązanemu w dniu 17 stycznia 2013 r.
Podstawę prawną zarzutu w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego stanowi w niniejszej sprawie art. 33 pkt 1 u.p.e.a., a konkretnie przesłanka przedawnienia zobowiązania pieniężnego, o której mowa w art. 70 ust. 1 O.p.
W myśl art. 70 § 4 O.p., bieg terminu przedawnienia zostaje przerwany wskutek zastosowania środka egzekucyjnego, o którym podatnik został zawiadomiony. Po przerwaniu biegu terminu przedawnienia biegnie od nowa od dnia następującego po dniu, w którym zastosowano środek egzekucyjny. Przez środek egzekucyjny, zgodnie z definicją ustawową zawartą w art. 1a pkt 12 u.p.e.a., należy rozumieć egzekucję, między innymi ze świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego oraz ubezpieczenia społecznego, a także z renty socjalnej.
Zgodnie z art. 1a pkt 18 u.p.e.a. przez zajęcie egzekucyjne należy rozumieć czynność organu egzekucyjnego, w wyniku której organ egzekucyjny nabył prawo rozporządzenia składnikami majątkowymi zobowiązanego w zakresie niezbędnym do wykonania obowiązku objętego tytułem wykonawczym.
Zajęcie świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego jest dokonane, w myśl art. 79 § 2 u.p.e.a., z chwilą doręczenia organowi rentownemu zawiadomienia o zajęciu. Oznacza to, że doręczenie organowi rentowemu zawiadomienia o zajęciu wierzytelności wywołuje skutki zajęcia.
Z przedstawionych Sądowi pierwszej instancji akt administracyjnych wynika, że w dniu 19 grudnia 2012 r., a więc przed końcem okresu przedawnienia, który upływał w dniu 31 grudnia 2012 r., zastosowano wobec zobowiązanego środek egzekucyjny w postaci zajęcia egzekucyjnego ze świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego, o której to czynności zobowiązany został skutecznie zawiadomiony w dniu 19 grudnia 2012 r. Oznacza to, że z tą data nastąpiło przerwanie 5-letniego biegu terminu przedawnienia, oraz że termin przedawnienia zobowiązania podatkowego określonego w tytule wykonawczym z dnia 4 grudnia 2012 r., a doręczonego zawiadomieniem w dniu 19 grudnia 2012 r., biegnie od nowa od dnia następnego, po dniu w którym zastosowano środek egzekucyjny, tj. w niniejszej sprawie od dnia 20 grudnia 2012 r.
Odnosząc się do stwierdzenia skarżącego, że zajęcie egzekucyjne nie wywołało żadnego skutku prawnego, gdyż nie zostało przez KRUS przyjęte do realizacji należy wyjaśnić, że doręczenie organowi rentowemu zawiadomienia o zajęciu wierzytelności wywołuje skutki zajęcia.
Natomiast w kwestii prawidłowości doręczenia skarżącemu tytułów wykonawczych należy wskazać na treść art. 26 § 1 pkt 2 u.p.e.a., zgodnie z którym wszczęcie egzekucji administracyjnej następuje z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego jeżeli to doręczenie nastąpiło przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Z powyższego przepisu wynika, że możliwe jest zastosowanie środka egzekucyjnego przed doręczeniem tytułu wykonawczego. Nie może budzić wątpliwości, że skuteczność zastosowania środka egzekucyjnego nie jest uzależniona od powiadomienia zobowiązanego o jego zastosowaniu, ale od spełnienia warunków przewidzianych w przepisach ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a.