Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 19 kwietnia 2006 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odrzucił skargę Roberta S. na postanowienie Dyrektora izby Skarbowej w G. z dnia 9 lutego 2006 r. o zawieszeniu postępowania w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2002 r.
W uzasadnieniu sąd stwierdził, że skarga zgodnie z par. 2 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisów w postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 221 poz. 2193/ podlegała wpisowi stałemu. Ponieważ pełnomocnik skarżącego nie uiścił wpisu, skarga podlegała odrzuceniu zgodnie z art. 221 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm. - cyt. jako "p.p.s.a."/.
Skargę kasacyjną od tego orzeczenia wniósł pełnomocnik Roberta S. Zarzucił w niej mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie par. 5 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisów w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Uzasadniając taki zarzut podniósł, że skarga w sprawie została wniesiona 1 marca 2006 r., w związku z czym zgodnie z powołanym przepisem rozporządzenia w ówcześnie obowiązującym brzmieniu na sądzie spoczywał obowiązek wezwania strony reprezentowanej przez pełnomocnika do uiszczenia wpisu od skargi - także stałego. Przepis ten został uchylony wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 7 marca 2006 r., lecz dopiero z dniem 17 marca 2006 r., a zatem do tej daty brak było podstaw do odrzucenia skargi. Odmienne rozstrzygnięcie sądu narusza zasadę wyrażoną w art. 2 Konstytucji RP.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga kasacyjna okazała się uzasadniona.
Należy podzielić zawarty w niej zarzut, którego istota dotyczyła niezastosowania przez sąd I instancji par. 5 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisów w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przepis ten stanowił, że wpis stały od skargi wnoszonej przez adwokata lub radcę prawnego uiszcza się na wezwanie.
Uzasadnienie zaskarżonego postanowienie wskazuje, iż Sąd I instancji uznał, że skarga jako podlegająca wpisowi stałemu i wnoszona przez adwokata winna zostać opłacona bez wezwania, natomiast konsekwencją nieuiszczenia wpisu w tym trybie - zgodnie z art. 221 p.p.s.a. jest odrzucenie skargi.
Rozważenia wymagało zatem, czy w realiach rozpoznawanej sprawy przepis par. 5 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów wyłączał zasadę przewidzianą w cyt. art. 221 p.p.s.a.
Wymieniony przepis rozporządzenia utracił moc obowiązującą z dniem 17 marca 2006 r. na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 7 marca 2006 r. SK 11/05 /Dz.U. nr 45 poz. 322/. Postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w G., którego dotyczyła skarga Roberta S. została doręczona jego pełnomocnikowi 13 lutego 2006 r. Zgodnie z art. 53 par. 1 p.p.s.a. trzydziestodniowy termin do zaskarżenia jej do sądu administracyjnego rozpoczął zatem bieg 14 lutego i upłynął 15 marca 2006 r., a zatem przed datą utraty mocy obowiązującej przez przepis rozporządzenia nakładającego na sąd obowiązek wezwania strony reprezentowanej przez adwokata albo radcę do uiszczenia wpisu stałego od skargi.
Ponieważ Trybunał Konstytucyjny nie przewidział w swoim wyroku daty wejścia w życie swojego orzeczenia innej niż dzień jego publikacji, należy uznać, że uchylony nim przepis rozporządzenia obowiązywał do 16 marca 2006 r. czyli dnia poprzedzającego datę ogłoszenia wyroku Trybunału w Dzienniku Ustaw.
Sąd badając skargę pod względem formalnym - nawet czyniąc to po dacie wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego - powinien zatem uwzględniać fakt, iż w terminie otwartym do wniesienia skargi wspomniany przepis rozporządzenia obowiązywał. Ocena zupełności formalnej skargi winna była być zatem dokonywana z uwzględnieniem stanu prawnego obowiązującego przed opublikowaniem wyroku Trybunału Konstytucyjnego.
Nie tracąc z pola widzenia treści tego orzeczenia, który w sposób oczywisty determinował wykładnię par. 5 ust. 2 rozporządzenia, należy uznać, że powołanie się przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku jedynie na art. 221 p.p.s.a. i na tej podstawie odrzucenie skargi Roberta S. było błędne.
Wprawdzie bowiem z art. 178 ust. 1 Konstytucji RP wynika zasada związania sędziego wyłącznie ustawami, lecz nie uzasadnia ona zlekceważenia /milczącego pominięcia/ obowiązującego przepisu rozporządzenia, jeżeli z jego treści wynika, iż z uwagi na zakres normowania miałby on w sprawie zastosowanie. Trzeba zatem przypomnieć, że z zasady przewidzianej w art. 178 ust. 1 Konstytucji RP wynika, iż podporządkowanie sędziego aktom podustawowym ma charakter ograniczony. W razie powzięcia wątpliwości co do zgodności przepisu takiego aktu z konstytucją dalsze postępowanie sądu może być dwojakie: może skierować pytanie prawne do Trybunału Konstytucyjnego /jedynie w odniesieniu do aktów wymienionych w art. 188 ust. 3 Konstytucji RP/, bądź odmówić zastosowania tego przepisu /zob. L. Garlicki, [w:] Konstytucja RP. Komentarz. Tom IV, red. nauk. L. Garlicki, Wydawnictwo Sejmowe, Warszawa 2005, komentarz do art. 178, str. 15-16/.
Wybór jednego z dwóch sposobów postępowania poprzedzony winien być jednak wykładnią przepisu, którego zgodność z konstytucją się rozważa. Sąd winien wskazać w czym upatruje jego niekonstytucyjności bądź niezgodności z przepisami innego hierarchicznie wyższego aktu prawnego. Zarówno bowiem odmowa stosowania jak i pytanie do TK dopuszczalne są jedynie w razie powstania wątpliwości w zakresie takiej zgodności.
Jej powzięcie bezsprzecznie winno znaleźć wyraz w uzasadnieniu orzeczenia sądu, ponieważ ono zawiera wyjaśnienie podstawy prawnej rozstrzygnięcia.
Niezastosowanie takiego przepisu bez wskazania na jego niegodność w uzasadnieniu orzeczenia, bądź zaniechanie chociażby stwierdzenia o odmowie jego zastosowania musi być traktowane równoznaczne z jego naruszeniem.
Powyższe spostrzeżenia są szczególnie aktualne w niniejszej sprawie. Z uzasadnienia postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku nie wynika bowiem przyczyna odmowy zastosowania par. 5 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów. Brak wskazania w tym zakresie uzasadnia stwierdzenie, że sąd milcząco pominął przepis rozporządzenia obowiązujący w dacie wniesienia skargi przez Roberta S., a nakazujący wezwać o uiszczenie wpisu stałego od skargi również wtedy, gdy skargę wnosi pełnomocnik będący adwokatem albo radcą prawnym.
Zaniechanie to miało oczywisty wpływ na wydanie zaskarżonego postanowienia.
W realiach niniejszej sprawy odmowa zastosowania się do wskazań płynących z par. 5 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów - pomimo jego niekonstytucyjności naruszałaby bowiem art. 87 ust. 1 oraz art. 45 ust. 1 Konstytucji RP.
Trzeba wszelako pamiętać, że przewidziane w art. 178 Konstytucji odstępstwo od zasady związania przepisami powszechnie obowiązujących aktów prawnych rangi podstawowej do jakich art. 87 ust. 1 Konstytucji RP zaliczył m.in. rozporządzenie odnosi się do sądów. Oznacza to, że strona postępowania - także reprezentowana przez pełnomocnika będącego adwokatem albo radcą prawnym - treścią rozporządzenia jest związana. Ma wprawdzie prawo domagania się bądź to uchylenia go przez TK /w ramach skargi konstytucyjnej/ bądź odmowy stosowania niekonstytucyjnego jej zdaniem przepisu przez sąd, lecz nie uchyla to zasady podporządkowania normie wynikającej z przepisów rozporządzenia. Zasada ta ma z kolei dwa aspekty: po pierwsze nakazuje stosować się stronie do obowiązków wynikających z przepisów rozporządzenia po wtóre zaś - co ma tutaj kluczowe znaczenie - pozwala jej oczekiwać zgodnego z przepisami rozporządzenia postępowania organów państwa w zakresie gwarantującym respektowanie przyznanych jej na mocy rozporządzenia praw.
W realiach rozpoznawanej sprawy oznacza to, że skoro zgodnie z par. 5 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów wpis od skargi wnoszonej przez adwokata albo radcę prawnego uiszczany był na wezwanie w sposób określony w par. 5 ust. 1 rozporządzenia, pełnomocnik skarżącego miał pełne prawo oczekiwać, że wnosząc skargę podlegającą wpisowi stałemu, zostanie wezwany do uiszczenia tej opłaty. Nie miał więc obowiązku stosowania się do zasady przewidzianej w art. 221 p.p.s.a. i opłacenia skargi w terminie otwartym do zaskarżenia rozstrzygnięcia administracyjnego. Odrzucenie skargi było zatem - jeżeli nie błędne - to przynajmniej przedwczesne. Sąd winien bowiem wezwać pełnomocnika skarżącego do uiszczenia wpisu i dopiero po bezskutecznym upływie terminu do jej wniesienia mógłby rozważyć odrzucenie skargi.
Warto też zaznaczyć, odrzucenie skargi w wyniku odmowy zastosowania par. 5 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów /zakładając, że do niej doszło - ponieważ nie wynika to z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia/ naruszało fundamentalne prawo strony do rozpoznania jej sprawy przez sąd /art. 45 ust. 1 Konstytucji RP/.
Uwzględniając powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny, wobec uznania, że skarga kasacyjna miała uzasadnione podstawy, uchylił zaskarżone postanowienie /art. 185 par. 1 p.p.s.a./.