Uzasadnienie
H. [...] (Fundacja) pismem z dnia 07 lutego 2011 r. złożyła wniosek o dopuszczenie organizacji społecznej do udziału w postępowaniu w sprawie II FSK 1218/10. Powołując art. 33 § 2 w zw. z art. 25 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1270 ze zm. dalej p.p.s.a.) wskazano, że postępowanie dotyczy kwestii zwolnienia, na podstawie art. 21 ust 1 pkt 3b ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2000 r. Nr 14 poz. 176 ze zm.), sumy pieniężnej, o której mowa w art. 12 ust 4 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz.U. nr 179 poz.1843).
Fundacja wskazała, że kluczowy problem w sprawie stanowi niejasność charakteru prawnego i podstaw opodatkowania sumy pieniężnej przyznanej stronie za naruszenie prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki. Wskazała, że jej wiedza i doświadczenie mogą pomóc Sądowi we wszechstronnym wyjaśnieniu sprawy oraz dokonaniu oceny charakteru prawnego sumy pieniężnej przyznanej stronie za przewlekłość postępowania, co ma kluczowe znaczenia dla realizacji funkcji tej instytucji z punktu widzenia gwarancji procesowych jednostki i prawa do rzetelnego postępowania. Fundacja wyjaśniła, że szczegółowe stanowisko będzie mogło być przedstawione dopiero po dopuszczeniu do udziału w postępowaniu w charakterze organizacji społecznej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Wniosek zasługuje na uwzględnienie.
Jak wynika z treści art. 33 § 2 p.p.s.a. udział w charakterze uczestnika może zgłosić również osoba, która nie brała udziału w postępowaniu administracyjnym, jeżeli wynik tego postępowania dotyczy jej interesu prawnego, a także organizacja społeczna, o której mowa w art. 25 § 4, w sprawach innych osób, jeżeli sprawa dotyczy zakresu jej statutowej działalności. Natomiast art. 25 § 4 p.p.s.a. przyznaje zdolność sądową organizacjom społecznym, choćby nie posiadały osobowości prawnej, w zakresie ich statutowej działalności, w sprawach dotyczących interesów prawnych innych osób.
Zgodnie z uchwała siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 grudnia 2005 r., sygn.akt II OPS 4/05: "Fundacja jako organizacja społeczna może na podstawie art. 33 par. 2 w zw. z art. 25 par. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./ zgłosić udział w postępowaniu sądowym w charakterze uczestnika postępowania w sprawie dotyczącej interesu prawnego innej osoby".
W orzecznictwie sądowym i piśmiennictwie utrwalony jest pogląd, że o tym, czy wnioskodawca ubiegający się o udział w postępowaniu sądowoadministracyjnym ma interes prawny w danej sprawie, decyduje norma prawa materialnego, na której oparto zaskarżony akt administracyjny, a nie interes faktyczny (zob. wyr. NSA z dnia 15 kwietnia 1993 r., I SA 1719/92, OSP 1994, z. 10, poz. 199 z aprobującą glosą P. Kucharskiego). Uprawnienie do udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym w charakterze uczestnika przysługuje między innymi organizacji społecznej, choćby nie posiadała osobowości prawnej, w zakresie jej działalności statutowej, w sprawach dotyczących interesów prawnych innych osób.
Ponadto dokonując wykładni art. 33 § 2 p.p.s.a. należy wskazać, że organizacja społeczna ubiegająca się o prawo udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym musi spełniać warunki formalno-prawne, tj. być organizacją powołaną zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami prawa powszechnie obowiązującego, a zakres działalności statutowej musi uwzględniać charakter rozstrzyganej sprawy sądowoadministracyjnej. Nadto udział organizacji społecznej musi odpowiadać celowi sądownictwa administracyjnego, tj. sprzyjać realizacji "sądowej kontroli administracji".
Co więcej sąd administracyjny, rozpoznający wniosek organizacji społecznej ubiegającej się o dopuszczenie do udziału w postępowaniu przed tym sądem, musi mieć zapewnioną prawną możliwość rzeczywistego zbadania, czy organizacja, korzystając z prawa wynikającego z art. 33 § 2 p.p.s.a., realizuje cel publiczny, dla którego została powołana. Ten kierunek wykładni potwierdza także rekomendacja Komitetu Ministrów Rady Europy (2004)20 w sprawie sądowej kontroli aktów administracyjnych, zachęcająca państwa do przyznawania prawa do wniesienia skargi do sądu także stowarzyszeniom lub innym osobom i ciałom - ale nie wszystkim, lecz tylko tym, które są uprawnione do "ochrony interesu zbiorowego" (por. postanowienie NSA z dnia 28 września 2009 r., II GZ 55/09, ONSAiWSA 2010/2/23).
Stosownie do art. 33 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) udział w charakterze uczestnika może zgłosić również organizacja społeczna, o której mowa w art. 25 § 4, w sprawach innych osób, jeżeli sprawa dotyczy zakresu jej statutowej działalności. Zatem sąd administracyjny rozpoznając wniosek danej organizacji społecznej o dopuszczenie jej do udziału w sprawie bada jedynie czy przedmiot sprawy dotyczy zakresu działalności wnioskodawcy określonego w statucie.
Jak wynika z Rozdziału II § 8 pkt Statutu w związku z § 9 pkt 1a Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka celem Fundacji jest działanie na rzecz ochrony praw człowieka. W tym celu Fundacja może, w zakresie przewidzianym stosownymi regulacjami prawnymi powodować wszczęcie postępowań i reprezentować jednostki przed krajowymi i międzynarodowymi organami sądowymi, administracyjnymi i społecznymi, a także wstępować do tych postępowań charakterze przedstawiciela społecznego oraz podejmować inne działania prawne mające na celu ochronę praw człowieka.
Odnosząc przedmiot sporu do wniosku złożonego przez stowarzyszenie Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że przedstawione przez wnioskodawcę argumenty uzasadniają dopuszczenie Fundacji, jako uczestnika do toczącego się postępowania w sprawie II FSK 1218/10. Szczegółowa analiza celów realizowanych przez Fundację dokonana na podstawie załączonego statutu, jak i wyjaśnień zawartych we wniosku prowadzi do wniosku, że przedmiot sprawy mieści się w statutowym zakresie działalności stowarzyszenia. Skoro przedmiot niniejszej sprawy dotyczy celu statutowego Fundacji to zgodnie z art. 33 § 2 p.p.s.a. powinna ona zostać dopuszczona do udziału w postępowaniu.
Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny postanowił jak w sentencji na podstawie art. 188 w związku z art. 33 § 2 p.p.s.a.