Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 27 lutego 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, w sprawie o sygn. akt I SA/GL 838/11, umorzył postępowanie wszczęte skargą Prokuratury Rejonowej w Wodzisławiu Śląskim na uchwałę Rady Gminy Godów z dnia 25 października 2010 r., nr XLIV/397/10 w przedmiocie podatku od nieruchomości na 2011 r.
Z uzasadnienia postanowienia wynika, że wspomniana uchwała weszła w życie w dniu 1 stycznia 2011 r. Rada Gminy w jej § 2 ustanowiła zwolnienia obejmujące:
"2) budynki lub ich części oraz grunty zajęte przez gminne jednostki organizacyjne i stowarzyszenia krzewienia kultury fizycznej i sportu, działające na mieniu gminnym;
- 3) budynki i grunty zajęte przez P. – za wyjątkiem zajętych na działalność gospodarczą;
- 4) budynki lub ich części oraz grunty związane z działalnością gospodarczą osób fizycznych w zakresie: szewstwa, naprawy maszyn rolniczych i sprzętu rolniczego, bednarstwa, wikliniarstwa, rymarstwa, wyrób mioteł, a także grunty zajęte pod boiska sportowe."
Prokuratura Rejonowa zaskarżyła uchwałę Rady Gminy, domagając się uchylenia § 2 pkt 2, 3 i 4 ze względu na to, że przewidziane w nich zwolnienia nie miały charakteru przedmiotowego lecz podmiotowy.
W odpowiedzi na skargę, pełnomocnik Rady Gminy przedstawił uchwałę z dnia 29 sierpnia 2011 r., nr X/67/11, zmieniającą zaskarżoną uchwałę, w ten sposób, że § 2 nadano następujące brzmienie:
"Zwalnia się z podatku od nieruchomości:
- 1) Grunty niesklasyfikowane oznaczone symbolem TR (tereny różne), TI (inne tereny komunikacyjne) i DR (droga) – za wyjątkiem zajętych na działalność gospodarczą;
- 2) Budynki lub ich części oraz grunty zajęte przez gminne jednostki organizacyjne i stowarzyszenia krzewienia kultury fizycznej i sportu, działające na mieniu gminnym;
- 3) Grunty zajęte pod boiska sportowe."
Zgodnie z § 4 uchwały z dnia 29 sierpnia 2011 r. wprowadzone zmiany obowiązywać miały od dnia 1 stycznia 2011 r.
W tym stanie rzeczy, sąd pierwszej instancji uznał, że wystąpiła przesłanka umorzenia postępowania, o której jest mowa w art. 161 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270, z późn. zm.) – powoływanej dalej jako "P.p.s.a.". Wskazując na orzecznictwo i doktrynę prawną sąd zauważył, że "inną przyczyną", do której odwołuje się art. 161 § 1 pkt 3 P.p.s.a., może być sytuacja, gdy zaskarżony akt przestaje obowiązywać – w szczególności, sąd nie może orzec o nieważności bądź niezgodności z prawem uchwały organu, stanowiącej akt normatywny, jeżeli przed wydaniem wyroku utraci ona moc prawną.
Odnosząc się do kwestii wprowadzenia zmiany w spornym paragrafie uchwały Rady Gminy, sąd wskazał na art. 5 ustawy z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych (Dz. U. z 2011 r. nr 197, poz. 1172 ze zm.), zgodnie z którym istnieje możliwość nadania aktowi normatywnemu wstecznej mocy obowiązującej, jeżeli zasady demokratycznego państwa prawnego nie stoją temu na przeszkodzie. Tym samym, skoro zaskarżony paragraf obowiązywać miał od dnia 1 stycznia 2011 r., a następnie został on retroaktywnie zmieniony uchwała Rady Gminy z dnia 29 sierpnia 2011 r., na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 P.p.s.a., postępowanie należało umorzyć.
Prokuratura Okręgowa w Gliwicach zaskarżyła powyższe rozstrzygnięcie do Naczelnego Sądu Administracyjnego. W skardze kasacyjnej podniesiono zarzut naruszenia art. 161 § 1 pkt 3 P.p.s.a., polegający na umorzeniu postępowania z uwagi na jego bezprzedmiotowość, w sytuacji, gdy:
- a) podniesiona przez sąd pierwszej instancji zmiana, po wniesieniu skargi zaskarżonego aktu prawa miejscowego w zakresie § 2 pkt 2 i 3, nie stanowi przeszkody w merytorycznym rozpoznaniu niezgodności uchwały z dnia 25 października 2010 r. z prawem i nie czyni postępowania bezprzedmiotowym;
- b) postępowanie w zakresie stwierdzenia nieważności § 2 pkt 4 uchwały nie stało się bezprzedmiotowe z powodu zmiany aktu, albowiem to postanowienie uchwały nie zostało zmienione w noweli z dnia 29 sierpnia 2011 r., a jedynie otrzymało nowe znaczenie redakcyjne (§ 2 pkt 2)
Podniesiono ponadto zarzut naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. w zw. z art. 166 i art. 163 § 2 P.p.s.a., polegającą na zaniechaniu przez sąd wyjaśnienia w uzasadnieniu postanowienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia, w zakresie wywoływania skutków prawnych przez zaskarżoną uchwałę Rady Gminy, które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Prokuratura Rejonowa wniosła o uchylenia zaskarżonego postanowienia w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje.
Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.
Sąd pierwszej instancji jako przyczynę umorzenia postępowania wskazał to, że uchwałą z dnia 29 sierpnia 2011 r. Rada Gminy dokonała nowelizacji zaskarżonej uchwały. Nowa uchwała – pomimo, że weszła w życie dopiero we wrześniu 2011 r. – obowiązywała od dnia 1 stycznia 2011 r., czyli z datą wsteczną. Tym samym zastąpiła ze skutkiem retroaktywnym nowelizowaną uchwałę. Rzecz jednak w tym, że § 2 pkt 2 uchwały z dnia 25 października brzmi identycznie jak § 2 pkt 2 uchwały ją nowelizującej. Tym samym, trzeba przyznać rację Prokuraturze Okręgowej, że w tym zakresie przedmiot zaskarżenia wciąż istnieje i wymaga merytorycznego rozpoznania.
Naczelny Sąd Administracyjny nie podzielił jednakże pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej. Co do zasady sąd pierwszej instancji prawidłowo umorzył postępowania z uwagi na wprowadzenie zmian w zaskarżonej uchwale – utrata mocy przez zakwestionowane postanowienia aktu prawnego czyni bowiem sprawę bezprzedmiotową. Ponadto, wbrew temu co podnosi Prokuratura Rejonowa, sąd pierwszej instancji w sposób jasny i obszerny uzasadnił powody, ze względu, na które zmiana zaskarżonej uchwały Rady Gminy czyni sprawę bezprzedmiotową.
Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach weźmie pod uwagę tożsamość treści § 2 ust. 2 uchwały Rady Gminy z dnia 29 sierpnia 2011 r. z § 2 ust. 2 uchwały Rady Gminy z dnia 25 października 2010 r.
Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, w oparciu o art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.