Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem z 17 października 2012 r., sygn. akt I SA/Go 466/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim oddalił skargę V. w M. (Belgia) na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w R. z 17 maja 2012 r. w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego.
Stan sprawy sąd administracyjny pierwszej instancji przedstawił następująco:
Decyzjami z 24 marca 2003 r. Urząd Celny w S. objął procedurą dopuszczenia do obrotu towar wprowadzony na polski obszar celny w dniu 1 listopada 2000 r. i przewożony w ramach wspólnej procedury tranzytowej i wymierzył solidarnie W.J.K. (jako przewoźnikowi) oraz skarżącej Spółce (jako odbiorcy), cło oraz podatek od towarów i usług wraz z odsetkami od należności nieuiszczonych w terminie.
Decyzjami z 10 lipca 2003 r. Izba Celna w R. utrzymała w mocy ww. decyzje.
Powyższe rozstrzygnięcia organu odwoławczego zostały zaskarżone przez W.J.K. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, który wyrokiem z 12 lipca 2006 r., sygn. akt I SA/Po 2113/03, oddalił skargę. Od wyroku tego skargę kasacyjną wniósł zarówno W.J.K., jak i skarżąca Spółka. Wyrokiem z 10 stycznia 2008 r., sygn. akt I GSK 429/07, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną W.J.K. oraz umorzył postępowanie kasacyjne w sprawie ze skargi kasacyjnej skarżącej Spółki z powodu cofnięcia skargi kasacyjnej.
W dniu 17 kwietnia 2012 r. skarżąca Spółka wniosła o umorzenie postępowania egzekucyjnego ze względu na wygaśnięcie obowiązku przez przedawnienie oraz ze względu na określenie egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego. Spółka stwierdziła, że w dniu wydania decyzji przez organ pierwszej instancji, tj. 24 marca 2003 r., rozpoczął bieg 5-letni termin przedawnienia zobowiązania. W związku z tym, do dnia 24 marca 2008 r. organ był zobligowany do doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Ponieważ postępowanie egzekucyjne nie zostało wszczęte we wskazanym powyżej terminie, obowiązek wygasł wskutek przedawnienia.
Postanowieniem z 17 maja 2012 r. Dyrektor Izby Celnej w R. uznał, że w sprawie nie wystąpiły przesłanki do umorzenia prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Organ argumentował, że bieg terminu przedawnienia został przerwany na skutek wniesienia przez jednego z dłużników solidarnych skargi do sądu administracyjnego i zaczął biec na nowo od dnia 10 stycznia 2008 r., tj. od dnia wydania wyroku przez Naczelny Sąd Administracyjny (sygn. akt I GSK 429/07).
W skardze na powyższe postanowienie Spółka zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 59 § 1 pkt 2 w zw. z art. 7 § 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2012 poz. 1015 ze zm., dalej: u.p.e.a.) oraz przepisów prawa materialnego, tj. art. 242 § 4 i § 5 pkt 2 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. - Kodeks celny (Dz. U. z 2001 r. nr 75, poz. 802 ze zm., dalej: Kodeks celny) w zw. z art. 51 i art. 60 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012, poz. 270 ze zm., dalej: P.p.s.a.). W ocenie Skarżącej, organ egzekucyjny błędnie przyjął, że w sprawie doszło do przerwania biegu terminu przedawnienia przez wszczęcie postępowania sądowoadministracyjnego z inicjatywy podmiotu innego aniżeli Skarżąca.
Odpowiadając na skargę, Dyrektor Izby Celnej w R. podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu i wniósł o oddalenie skargi.
Oddalając skargę na podstawie art. 151 P.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim uznał, że w sprawie nie nastąpiło przedawnienie uprawnienia organów do dochodzenia obowiązku, a zatem nie zaistniały przesłanki do umorzenia prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Termin przedawnienia zaczął biec 24 marca 2003 r., z chwilą zarejestrowania należności celnych (decyzje Urzędu Celnego w S.) i został przerwany na skutek zaskarżenia decyzji organu odwoławczego przez jednego z dłużników solidarnych – W.J.K. Postępowanie celne dotyczyło łącznie dwóch dłużników solidarnych i kończąca to postępowanie decyzja administracyjna adresowana musiała być do nich obu. Skarżąca, mimo niezłożenia skarg na decyzje Izby Celnej w R. z 10 lipca 2003 r., stała się uczestnikiem zainicjowanego skargą W.J.K. postępowania przed sądem administracyjnym z mocy samego prawa. Fakt zainicjowania postępowania przed sądem administracyjnym przez W.J.K. wywołał zatem skutki prawne wobec każdego z solidarnie zobowiązanych do zapłacenia kwoty długu celnego, bez względu na to, który z nich był inicjatorem tego postępowania.
W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku skarżąca Spółka zarzuciła na podstawie art. 174 pkt 2) P.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.
- - art. 145 § 1 pkt 1) lit. c) P.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie skargi i nieuchylenie zaskarżonego postanowienia, pomimo naruszenia przez organ art. 59 § 1 pkt 2) u.p.e.a. poprzez stwierdzenie braku zaistnienia przesłanek do umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego przeciwko Skarżącej w sytuacji, gdy egzekwowany obowiązek o charakterze pieniężnym wygasł na skutek przedawnienia,
- - art. 145 § 1 pkt 1) lit. c) w zw. z art. 33 § 1, art. 51 oraz art. 60 P.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie skargi i nieuchylenie zaskarżonego postanowienia, pomimo iż było ono konsekwencją naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy poprzez błędne uznanie, że obowiązek stwierdzony tytułem wykonawczym nie uległ przedawnieniu na skutek przerwania biegu terminu przedawnienia poprzez wszczęcie postępowania sądowoadministracyjnego z inicjatywy podmiotu innego niż Skarżąca oraz gdy Skarżąca cofnęła wniesioną przez siebie skargę kasacyjną, a sąd administracyjny umorzył postępowanie w tej części,
- - art. 145 § 1 pkt 1) lit. c) w zw.z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. oraz art. 59 § 1 pkt 3) u.p.e.a. poprzez nie uwzględnienie skargi i nie uchylenie zaskarżonego postanowienia, pomimo iż było ono konsekwencją naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, a to art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez niedokładne wyjaśnienie okoliczności uzasadniających umorzenie postępowania egzekucyjnego, a także nie zebranie w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, co doprowadziło do braku poczynienia ustaleń odnośnie tego, czy zachodzi przesłanka umorzenia postępowania egzekucyjnego określona w art. 59 § 1 pkt 3) u.p.e.a.
Na podstawie art. 174 pkt 1) P.p.s.a. zarzucono naruszenie prawa materialnego, tj. art. 242 § 2 pkt 5) oraz art. 242 § 6 pkt 3) Kodeksu celnego poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że ustawodawca nie wymaga, aby wszczęcie postępowania sądowoadministracyjnego, skutkujące przerwaniem biegu terminu przedawnienia, nastąpiło z inicjatywy konkretnie oznaczonego zobowiązanego, lecz istotny jest jedynie sam fakt jego uruchomienia, dający możliwość kontroli danego aktu przez sąd.
Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gorzowie Wielkopolskim, a także o zasądzenie od organu egzekucyjnego na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Celnej w R. wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie na rzecz organu od Skarżącej zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Przystępując do rozpoznania skargi kasacyjnej, zaznaczyć należy, że przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej w sprawie jest postanowienie wydane w toku postępowania egzekucyjnego. W ocenie Skarżącej, organ z naruszeniem prawa odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego, pomimo przedawnienia dochodzonego zobowiązania. Tymczasem sąd administracyjny pierwszej instancji, aprobując w zaskarżonym wyroku rozstrzygnięcie organu egzekucyjnego, stwierdził, że w sprawie doszło do przerwania biegu terminu przedawnienia na skutek wszczęcia przez jednego z współdłużników solidarnych postępowania sądowoadministracyjnego.
W sporze tym – do którego sprowadzają się w istocie wszystkie zarzuty zgłoszone w skardze kasacyjnej – rację przyznać należy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gorzowie Wielkopolskim. Sąd administracyjny pierwszej instancji, oceniając zasadność umorzenia postępowania egzekucyjnego, prawidłowo ustalił bieg terminu przedawnienia w odniesieniu do zobowiązania skarżącej Spółki. Zgodnie z powołanym w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku art. 242 § 4 Kodeksu celnego, należności celne przedawniają się po upływie pięciu lat od dnia, w którym zostały one zarejestrowane, przy czym bieg terminu przedawnienia może zostać przerwany m.in. na skutek wszczęcia postępowania przed sądem administracyjnym (por. art. 242 § 5 pkt 2 Kodeksu celnego). W rozpoznawanej sprawie zaistniała powyższa okoliczność, bowiem jeden z współdłużników solidarnych zainicjował kontrolę sądowoadministracyjną decyzji, na mocy której zarejestrowano dług celny.
Naczelny Sąd Administracyjny podziela ocenę, że skutki wszczęcia postępowania sądowoadministracyjnego w odniesieniu do tej decyzji rozciągają się również na pozostałych dłużników solidarnych, brak jest bowiem w przepisach Kodeksu celnego wyraźnego wskazania, tak jak np. w art. 372 Kodeksu cywilnego, że przerwanie lub zawieszenie biegu przedawnienia w stosunku do jednego z dłużników solidarnych nie ma skutku względem współdłużników. Co więcej, o ile w zakresie zobowiązań podatkowych ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2012, poz. 749 ze zm., dalej: Ordynacja podatkowa) odsyła do uregulowań cywilnoprawnych (por. art. 91 Ordynacji podatkowej), o tyle odesłania takiego nie przewidziano w przepisach prawa celnego mających zastosowanie w sprawie.
Należy przy tym podkreślić, że zawarte w 262 Kodeksu celnego odesłanie do przepisów Ordynacji podatkowej odgranicza się wyłącznie do kwestii proceduralnych, tymczasem zagadnienie biegu terminu przedawnienia należności celnych ma charakter materialnoprawny.
Sąd administracyjny pierwszej instancji, uzasadniając swe rozstrzygnięcie, zasadnie powołał się na treść art. 33 § 1 P.p.s.a., zgodnie z którym osoba, która brała udział w postępowaniu administracyjnym, a nie wniosła skargi, jeżeli wynik postępowania sądowego dotyczy jej interesu prawnego, jest uczestnikiem tego postępowania na prawach strony. Z uwagi zatem na sam charakter decyzji podlegającej kontroli sądowoadministracyjnej, której przedmiotem jest ten sam dług celny, za który odpowiedzialność przypisano różnym podmiotom, skarżąca była z mocy prawa uczestnikiem postępowania przez sądem administracyjnym, a wynik przeprowadzonej kontroli dotyczył wszystkich współdłużników solidarnych.
Nie sposób zatem uznać - wobec braku odmiennego zastrzeżenia w przepisach Kodeksu celnego - że w zakresie biegu terminu przedawnienia skutki wszczęcia postępowania przed sądem administracyjnym odnoszą się wyłącznie do podmiotu inicjującego to postępowanie.
Reasumując, WSA w Gorzowie Wielkopolskim słusznie ocenił, że w kontrolowanym postępowaniu egzekucyjnym nie wystąpiły przesłanki uzasadniające jego umorzenie na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a., w szczególności zaś nie doszło do przedawnienia należności celnej względem któregokolwiek z dłużników solidarnych. W konsekwencji sąd administracyjny pierwszej instancji zasadnie skargę oddalił.
Ponieważ skarga kasacyjna nie zawierała usprawiedliwionych podstaw, Naczelny Sąd Administracyjny skargę tę oddalił na podstawie art. 184 P.p.s.a. O zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1) P.p.s.a.
- - ---------------------- 2