Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 26 stycznia 2011 r., sygn. akt VIII SA/Wa 903/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę M. S. i Z. S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 25 czerwca 2010 r. w przedmiocie umorzenia kosztów egzekucyjnych.
W uzasadnieniu orzeczenia wskazano, że pismem z dnia 5 marca 2009 r. pełnomocnik skarżących wystąpił do Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w R. o wydanie postanowienia o umorzeniu z urzędu nienależnych podatków (stanowiących należności główne) wraz z odsetkami, kosztami upomnień i kosztami egzekucyjnymi, które powstały w wyniku prowadzonych postępowań egzekucyjnych dotyczących m. in. zaległości spółki cywilnej M. z tytułu podatku VAT za czerwiec i lipiec 1995 r. (tytuły wykonawcze o nr [...68...] i [...67...]. Na przedmiotowe należności składała się kwota 551,20 zł z tytułu kosztów egzekucyjnych, wyliczona na dzień na dzień 26 marca 2001 r., w którym to dniu sąd powszechny z uwagi na zbieg egzekucji administracyjnych i sądowych do prowadzenia egzekucji łącznej wyznaczył komornika sądowego.
Organ pierwszej instancji nie znajdując podstaw do zastosowania umorzenia na podstawie art. 64 e § 1 i § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm., zwanej dalej: "u.p.e.a.") postanowieniem z dnia 1 marca 2010 r. odmówił umorzenia kosztów egzekucyjnych uznając, że spłata wnioskowanych należności nie spowoduje znacznego pogorszenia sytuacji finansowej zobowiązanych.
W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący podnieśli, że:
- - Z. S. wystąpił ze spółki cywilnej M. w dniu 11 lipca 1995 r., a zatem przed powstaniem obowiązku podatkowego w podatku od towarów i usług za czerwiec i lipiec 1995 r.,
- - organ na dzień przed terminem licytacji do sprawy komorniczej sygn. akt KM [...] rozszerzył roszczenie o tytuły wykonawcze [...68...] i [...67...], przez co przy współdziałaniu z komornikiem oraz przy akceptacji Sądu Rejonowego w P. wymusił na podatniku określony stan zachowań prawnych, których skutkiem było naruszenie jego prawa własności,
- - nieruchomość skarżących została sprzedana w licytacji za zaniżoną cenę,
- - stanowisko organu o nieuwzględnieniu tytułów wykonawczych skierowanych do egzekucji, których organ nie objął restrukturyzacją, gdyż były wystawione na Z. G. Spółka Cywilna świadczyło o braku elementarnej wiedzy prawnej co do pojęcia przedsiębiorcy wynikającego z art. 2 ust. 2 i 3 ustawy z 19 listopada 1999 r. Prawo o działalności gospodarczej.
Postanowieniem z dnia 25 czerwca 2010 r. Dyrektor Izby Skarbowej w W. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego R. z dnia 1 marca 2010 r. w pełni podzielając prezentowaną przez organ pierwszej instancji argumentację.
W skardze do sądu administracyjnego M. S. i Z. S. zarzucili Dyrektorowi Izby Skarbowej w W. nieodniesienie się do treści zażalenia. Jednocześnie ponowili dotychczasowe zarzuty koncentrując się na kwestiach nieprawidłowości w postępowaniu egzekucyjnym i twierdzeniach o niezasadnym nieobjęciu restrukturyzacją niektórych zobowiązań skarżących. Ponadto wnieśli o uznanie przez Sąd spornych podatków za przedawnione, a roszczenia [...] Urzędu Skarbowego w R. za nienależne.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w motywach rozstrzygnięcia na wstępie podkreślił, że nie jest władny orzekać o uznaniu podatków i związanych z nimi odsetek i kosztów egzekucyjnych za przedawnione czy nienależne jako pominięte w procesie restrukturyzacji. Na gruncie niniejszej sprawy pełnomocnik reprezentujący skarżących wnosił o umorzenie należności (wierzytelności) z tytułu podatków, odsetek i związanych z nimi kosztów upomnień i kosztów egzekucyjnych wskazując konkretne tytuły wykonawcze. Dlatego też organy miały prawo i obowiązek rozpoznawać wniosek w tych granicach jako wniosek o umorzenie kosztów egzekucyjnych, o jakich mowa w art. 64e u.p.e.a.
Odwołując się do treści art. 64e § 1, § 2, § 3 i § 4a powołanej ustawy, Sąd – w ślad za organami - potwierdził, że w rozpatrywanym przypadku nie wystąpiła żadna z przesłanek umorzenia kosztów egzekucyjnych przewidzianych w tych przepisach. Jednocześnie zwrócił uwagę na uznaniowy charakter instytucji umorzenia kosztów egzekucyjnych, która nie jest oceniana przez Sąd z punktu widzenia jej słuszności czy sprawiedliwości.
Sąd argumentował, że organ egzekucyjny prowadząc postępowanie w przedmiocie umorzenia kosztów egzekucyjnych ma obowiązek dokładnie wyjaśnić stan faktyczny sprawy w celu ustalenia czy wystąpiły przesłanki do umorzenia kosztów egzekucyjnych. Obowiązek ten nie oznacza jednak, że organ sam ma poszukiwać argumentacji i dowodów potwierdzających istnienie po stronie zobowiązanego okoliczności dotyczących jego szczególnej sytuacji przemawiających za umorzeniem. To na zobowiązanym spoczywa obowiązek dowodowy w tym zakresie, zwłaszcza że z oczywistych względów to on sam zna najlepiej swoją sytuację i możliwości finansowe. Takiej inicjatywy skarżący nie wykazali, mimo że byli reprezentowani przez zawodowego pełnomocnika, który swoją inicjatywę procesową skupił na okolicznościach nie mających znaczenia dla kwestii umorzenia kosztów egzekucyjnych.
W skardze kasacyjnej M. S. i Z. S. wnieśli o uchylenie powyższego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono:
- 1) w granicach wskazanych w art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej: "p.p.s.a.") – naruszenie prawa materialnego przez jego niewłaściwe zastosowanie, to jest art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców (Dz. U. Nr 155, poz. 1287 ze zm.) w związku z art. 64e u.p.e.a.,
- 2) w granicach wskazanych w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. – naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:
- I. art. 7, 8, 9, 11, 75 § 1 i 77 § 1 w związku z art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez fakt, iż Sąd nie zebrał w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego i nie oceniał sprawy na podstawie jej całokształtu, a w rezultacie nienależyte wyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy i stanu faktycznego mając na względzie uzasadnione potrzeby skarżących oraz błędną ocenę zgromadzonych dowodów, w tym również niewłaściwe zastosowanie przepisu postępowania egzekucyjnego, tj. art. 64e u.p.e.a.,
- II. art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. poprzez jego niezastosowanie skutkujące orzeczeniem o nieistnieniu obowiązku wobec jego umorzenia ex lege w następstwie wydania decyzji o restrukturyzacji.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Brak jest podstaw do uwzględnienia skargi kasacyjnej.
Na wstępie przypomnieć należy, że na podstawie art. 183 § 1 p.p.s.a., poza uregulowanymi w art. 183 § 2 p.p.s.a. przypadkami nieważności postępowania sądowego, których w sprawie nie stwierdzono, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę wyłącznie w granicach skargi kasacyjnej, które wyznaczają adekwatne do niej zarzuty kasacyjne sformułowane, przedstawione i uzasadnione zgodnie z wymogami wynikającymi z unormowań art. 174 i art. 176 p.p.s.a.
W obszarze unormowania art. 174 p.p.s.a dopuszcza się dwie podstawy kasacyjne: naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1) oraz naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2). Stosownie do art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię polega na mylnym zrozumieniu treści zastosowanego przepisu, zaś naruszenie prawa przez niewłaściwe zastosowanie polega na tzw. błędzie subsumcji, co wyraża się w tym, że stan faktyczny ustalony w sprawie błędnie uznano za odpowiadający stanowi hipotetycznemu przewidzianemu w normie prawnej, albo że ustalonego stanu faktycznego błędnie nie podciągnięto pod hipotezę normy prawnej.
Natomiast zgodnie z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zarzut naruszenia przepisów postępowania może zostać uwzględniony jedynie wtedy, gdy uchybienie sądu mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Użycie przez ustawodawcę słowa "wpływ" oznacza, że pomiędzy uchybieniem procesowym, a wydanym w sprawie orzeczeniem podlegającym zaskarżeniu powinien zachodzić związek przyczynowy. Związek ten nie musi być realny, wystarczy, że zaistniała hipotetyczna możliwość odmiennego wyniku sprawy.
Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej spawy należy skonstatować, że skarga kasacyjna wniesiona w sprawie niniejszej wymogów tych ostatecznie nie spełnia.
Otóż wnoszący skargę kasacyjną w petitum analizowanego pisma procesowego postawił zarzuty naruszenia prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie art. 6 ust. 1 ustawy o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców w zw. z art. 64e ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Nie budzi wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego, że zarówno przepis art. 6 ust. 1 ustawy o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców, ani żaden inny przepis tej ustawy nie był stosowany przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Podkreślić też należy, iż Sąd I instancji wskazał dlaczego przepis art. 64e ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie mógł zostać zastosowany w niniejszej sprawie, prawidłowo odwołując się do przesłanek uzasadniających umorzenie postępowania egzekucyjnego. Wywód Sądu, a wcześniej organów egzekucyjnych nie wymaga żadnego uzupełnienia.
Pełnomocnik strony nie przedstawił żadnych konkretnych argumentów, obalających ustalenia organów i wadliwość oceny Sądu w tym zakresie. Zauważyć przy tym należy, że w uzasadnieniu wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny Warszawie w sposób jasny i logiczny wyjaśnił, iż użycie w przepisach art. 64e § 1, § 2, § 3 zwrotu "może umorzyć" świadczy o tym, że umorzenie kosztów egzekucyjnych jest instytucją uznaniową. Oznacza to, że nawet w sytuacji, gdy wystąpią przesłanki do umorzenia kosztów egzekucyjnych, organ może odmówić ich umorzenia (s. 5 uzasadnienia). Tymczasem, tajemnicą autora skargi kasacyjnej pozostaje argumentacja mająca na celu wykazanie konieczności umorzenia kosztów postępowania egzekucyjnego.
Powołane w ramach podstawy z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. jako naruszone przepisy art. 7, art. 8, art. 9, art. 11, art. 75 § 1 i art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. nie mogły odnieść zamierzonego przez autora skargi kasacyjnej skutku w postaci uchylenia zaskarżonego wyroku - wobec formy w jakiej je zaprezentowano. Pełnomocnik skarżących wskazał bowiem, że "Sąd nie zebrał w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego i nie oceniał sprawy na podstawie jego całokształtu...". W związku z tym przypomnieć należy, iż adresatem tych norm jest organ egzekucyjny, a nie Sąd I instancji, który – wbrew przekonaniu kasatora – nie przeprowadza postępowania dowodowego (poza wyjątkiem określonym w art. 106 § 3 p.p.s.a. – nie znajdującym w niniejszej sprawie zastosowania) i nie zastępuje organów administracji publicznej w wykonywaniu ich zadań procesowych.
Ponadto zarzuty te powinny być skierowane przeciwko wyrokowi Sądu I instancji, a nie organom egzekucyjnym. Sądy administracyjne procedują na podstawie przepisów ustawy sądowoadministacyjnej, a nie w oparciu o przepisy kodeksu postępowania administracyjnego czy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, dlatego też nie mogą naruszać przepisów k.p.a czy ustawy egzekucyjnej, a jedynie wadliwie oceniać ich ewentualne naruszenie przez organy egzekucyjne, przy nieodpowiednim zastosowaniu norm procedury sądowoadministracyjnej. Jeżeli więc autor skargi kasacyjnej zamierzał wykazać, że Sąd administracyjny przyjął stan faktyczny ustalony przez organy egzekucyjne niezgodnie z obowiązującą je procedurą zawartą w k.p.a i u.p.e.a., to powinien powiązać przytoczone w skardze kasacyjnej przepisy prawa procesowego (u.p.e.a.) z odpowiednimi przepisami ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, czego jednak nie uczyniono.
Zaakcentować także należy, iż naruszenie prawa materialnego i naruszenie przepisów postępowania to dwie równe i nietożsame podstawy kasacyjne odrębnie unormowane w art. 174 p.p.s.a., które nie mogą być bezzasadnie wykorzystywane w sposób zamienny, jak to uczynił wnoszący skargę kasacyjną w przypadku art. 64e u.p.e.a.
Dodatkowo także zaznaczyć należy, że Sąd nie rozpatrywał okoliczności związanych z umorzeniem postępowania egzekucyjnego (art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a.), bowiem sprawa dotyczyła skargi na postanowienie o odmowie umorzenia kosztów egzekucyjnych, co unormowane zostało w art. 64e ostatnio przywołanej ustawy. W ramach przedmiotowej skargi można wyłącznie podnosić zarzuty materialne związane z przesłankami warunkującymi umorzenie kosztów egzekucyjnych oraz zarzuty formalnoprawne dotyczące zaprezentowanej przez Sąd oceny, co do przeprowadzonego przez organy postępowania poprzedzającego wydanie tego rozstrzygnięcia.
Mając powyższe na uwadze należało na podstawie art. 184 p.p.s.a. skargę kasacyjną oddalić. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono w oparciu o przepis art. 204 pkt 1 p.p.s.a w zw. z § 14 ust. 2 pkt 2 lit. c i pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oaz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).