Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 30 kwietnia 2009 r., sygn. akt I SA/Ol 166/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę P. S.A. w Warszawie (zwanej dalej: "Spółką" lub "P.") na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia 7 stycznia 2009 r. w przedmiocie zarzutów na prowadzone postępowanie egzekucyjne.
W uzasadnieniu orzeczenia wskazano, że zawiadomieniem z dnia 4 września 2008 r. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w W. wszczął wobec P. postępowanie egzekucyjne w oparciu o tytuły wykonawcze wystawione przez wierzyciela - Burmistrza K. Przedmiotowymi tytułami objęto należność z tytułu zaległości w podatku od nieruchomości za 2008 r. w kwotach 18.995 zł i 18.968 zł.
W dniu 29 sierpnia 2008 r. do organu egzekucyjnego wpłynęły pisma z dnia 25 i 26 sierpnia 2008 r., w których wierzyciel poinformował o ograniczeniu tytułów wykonawczych do kwot 392,80 zł i 170,40 zł. Również zawiadomieniem o zmianie wysokości zajęcia z dnia 18 września 2008 r. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w W. powiadomił dłużnika zajętej wierzytelności o zmianie wysokości należnych kwot.
Pismem z dnia 15 września 2008 r. Spółka wniosła zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego, podnosząc częściowy brak wymagalności tytułów wykonawczych z uwagi na wpłaty dokonane w dniach 18 i 21 sierpnia 2008 r.
Postanowieniem z dnia 6 października 2008 r. wierzyciel - Burmistrz K. -oddalił zgłoszone zarzuty wyjaśniając, że nie zachodzą okoliczności określone w art. 33 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm. - zwanej dalej: "u.p.e.a."), gdyż zobowiązanie nie zostało wykonane w całości, a wierzyciel zawiadomił o częściowej spłacie należności.
Po rozpoznaniu zażalenia Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. postanowieniem z dnia 7 stycznia 2009 r. utrzymało w mocy powyższe postanowienie.
Organ argumentował, że wierzyciel – stosownie do § 9 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. Nr 137, poz. 1541 ze zm. - zwanego dalej: "rozporządzeniem z 2001 r.") – poinformował organ egzekucyjny o zmianie wysokości należności spowodowanej wpłatami Spółki z dnia 18 i 22 sierpnia 2008 r. Wyjaśniono, że organ egzekucyjny nie dokonał aktualizacji tytułów wykonawczych przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego, lecz dopiero po otrzymaniu od wierzyciela informacji o ograniczeniu tytułów wykonawczych. Wskazano dalej, że z powodu częściowych wpłat należności dalsze prowadzenie postępowania egzekucyjnego w zakresie pozostałej kwoty było zasadne.
W skardze do sądu administracyjnego P. zarzuciło naruszenie art. 33 pkt 1 u.p.e.a. oraz art. 6 – 8 Kodeksu postępowania administracyjnego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w motywach rozstrzygnięcia wskazał, że w przypadku, gdy po przesłaniu tytułu wykonawczego do organu egzekucyjnego wysokość należności objętej tytułem wykonawczym uległa zmianie, wierzyciel był zobowiązany niezwłocznie zawiadomić o tym organ egzekucyjny, podając przyczynę zmiany (§ 9 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia). W takiej sytuacji nie była jednak wymagana aktualizacja tytułu wykonawczego. Tytuł wykonawczy podlega bowiem aktualizacji wówczas, gdy w trakcie postępowania egzekucyjnego zostanie wydane orzeczenie określające lub ustalające inną wysokość należności pieniężnej niż objęta tytułem wykonawczym (§ 9 ust. 1b rozporządzenia z 2001 r.).
Sąd zwrócił ponadto uwagę, że w przedmiotowej sprawie na dzień wystawienia tytułów wykonawczych wykazane w nich należności istniały. Zasadnie zatem wierzyciel podjął czynności zmierzające do zastosowania środków egzekucyjnych (art. 6 § 1 u.p.e.a.) i wystawił tytuły wykonawcze obejmujące należności w takiej wysokości, w jakiej istniały one w chwili sporządzenia tytułów (§ 5 ust. 1 i § 6 ust. 9 rozporządzenia z 2001 r.). Późniejsza spłata części zaległości (dokonana w dniach 18 i 22 sierpnia 2008 r.) nie dawała zaś podstaw do uznania, że wystawione tytuły wykonawcze były wadliwe. Uregulowanie części zobowiązań nakładało jedynie na wierzyciela obowiązek poinformowania o zmianie wysokości należności objętej tytułem wykonawczym.
W skardze kasacyjnej P. wniosło o uchylenie powyższego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm prawem przepisanych.
Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono:
- - naruszenie prawa materialnego poprzez błędną interpretację art. 33 pkt 1 u.p.e.a. poprzez przyjęcie, że częściowe wykonanie zobowiązania P. S.A., spowodowane zapłatą praktycznie całej kwoty należnej wierzycielowi przed wszczęciem egzekucji nie stanowi przesłanki uznania zarzutu złożonego w trybie tego przepisu;
- - naruszenie prawa procesowego poprzez:
- 1) naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – zwanej dalej: "p.p.s.a."), polegające na nieuchyleniu przez Sąd zaskarżonego postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. i art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a tej ustawy poprzez oddalenie przez Sąd skargi wniesionej przez P. S.A. wskutek jej nieuwzględnienia w związku z art. 33 pkt 1 u.p.e.a. poprzez nieuznanie stanowiska P. S.A. w zakresie obowiązywania art. 33 pkt 1 u.p.e.a., tj. że dokonanie częściowej spłaty zobowiązań P. S.A. przed wszczęciem egzekucji powinno skutkować wszczęciem egzekucji tylko co do kwoty niezapłaconej, podczas gdy art. 33 pkt 1 u.p.e.a. wyraźnie stanowi, iż podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być wykonanie w całości albo w części obowiązku ciążącego na zobowiązanym,
- 2) naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. polegające na nieuchyleniu przez Sąd zaskarżonego postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. i art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c tej ustawy poprzez oddalenie przez Sąd skargi wniesionej przez P. S.A., w związku z art. 33 pkt 1 u.p.e.a., co nastąpiło wskutek:
- ● przyjęcia przez Sąd błędnej interpretacji art. 33 pkt 1 u.p.e.a. w zakresie możliwości wniesienia zarzutu w przypadku częściowej wpłaty zobowiązania ciążącego na dłużniku, która to spłata nastąpiła przed wszczęciem egzekucji,
- ● oparcia przez Sąd rozstrzygnięcia w sprawie na błędnych przesłankach, tj. oddalenie skargi wskutek przyjęcia, iż P.S.A. kwestionuje prawidłowość wystawienia tytułu wykonawczego przez wierzyciela, podczas gdy Spółka kwestionowała prawidłowość wszczęcia egzekucji przez organ egzekucyjny,
- ● przyjęcia, w ślad za Samorządowym Kolegium Odwoławczym w O. błędnej interpretacji instytucji zarzutów określonych w art. 33 pkt 1 u.p.e.a. poprzez przyjęcie, iż zarzut ten dotyczy prawidłowości i zgodności z prawem działania wierzyciela, podczas gdy zarzut ten jako związany z wszczęciem egzekucji dotyczy zgodnego z prawem wszczęcia egzekucji przez organ egzekucyjny,
- 3) art. 141 § 4 p.p.s.a. polegające na braku wskazania w zaskarżonym wyroku uzasadnienia nieuwzględnienia podnoszonej przez P.S.A. argumentacji i stanowiska spółki, co nastąpiło wskutek:
- a) niewskazania przyczyn nieuwzględnienia argumentacji P.S.A. dotyczącej art. 33 pkt 1 u.p.e.a., a w szczególności niewskazania:
- ● dlaczego zaistniały stan faktyczny nie spełnia dyspozycji art. 33 pkt 1 u.p.e.a.,
- ● dlaczego prawidłowe jest wszczęcie i prowadzenie egzekucji do zobowiązań wykonalnych,
- ● jakie znaczenie dla zaistniałego stanu faktycznego, tj. wszczęcia przez organ egzekucyjny egzekucji w stosunku do kwoty zapłaconej, ma prawidłowe bądź nieprawidłowe wystawienie tytułu wykonawczego przez wierzyciela,
- b) nieodniesienia się do wskazanego w skardze naruszenia art. 6, 7 i 8 Kodeksu postępowania administracyjnego, tj. zawarcia w treści uzasadnienia postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. stanowiska sprzecznego z rozstrzygnięciem zawartym w sentencji tego postanowienia, tj. pomimo utrzymania w mocy postanowienia wierzyciela, która to czynność w świetle art. 34 § 4 u.p.e.a. przesądza o nieuznaniu zarzutów podniesionych w trybie art. 33 pkt 1 tej ustawy, w uzasadnieniu zawarto opinię, iż P. S.A. słusznie złożyła zarzut, co w konsekwencji skutkowało bezpodstawnym oddaleniem przez Sąd skargi wniesionej przez P. S.A.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej argumentowano, że zarzut z art. 33 pkt 1 u.p.e.a. powinien zostać uwzględniony, a postępowanie egzekucyjne w zakresie uiszczonych kwot powinno zostać umorzone. Wszczęcie postępowania egzekucyjnego nastąpiło bowiem w chwili, gdy niemalże cała należność została już zapłacona. Kwoty objęte tytułami wykonawczymi były prawie w 100% uregulowane.
Spółka wywodziła, że prawidłowość działań wierzyciela, którego postępowanie nie było przez stronę kwestionowane, nie mogło konwalidować późniejszego błędu organu egzekucyjnego. P. zaakcentowała również, że zarzut z art. 33 pkt 1 u.p.e.a. odnosi się nie do prawidłowości wystawienia tytułu wykonawczego (temu służy zarzut z art. 33 pkt 10 tej ustawy), ale ma na celu zapobieżenie sytuacji, w której egzekucja będzie prowadzona w stosunku do kwot zapłaconych przed jej wszczęciem.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga nie ma usprawiedliwionych podstaw, dlatego podlega oddaleniu.
1. Zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a. w powiązaniu z art. 33 pkt 1 u.p.e.a. nie jest trafny.
Istota zaistniałego na gruncie rozstrzyganej sprawy problemu sprowadza się do ustalenia, czy zasadnie zobowiązany zarzucił organowi egzekucyjnemu wadliwe prowadzenie egzekucji administracyjnej w oparciu o wystawione tytuły wykonawcze z dnia 30 lipca 2008 r. i 21 sierpnia 2008 r. wobec częściowego wykonania przez niego obowiązku wynikającego z tych tytułów.
Z akt sprawy wynika bowiem, że częściowa spłata należności (w dniu 18 i 22 sierpnia 2008 r.) nastąpiła po wystawieniu tytułów wykonawczych, lecz przed ich doręczeniem. Z tego to faktu autor skargi kasacyjnej wywodzi wadliwość wszczęcia egzekucji na podstawie tytułów wykonawczych obejmujących całość należności z tytułu zaległości w podatku od nieruchomości za 2008 r. W jego ocenie, tytuły wykonawcze muszą wskazywać taką kwotę zobowiązania, jaka winna być dochodzona na dzień wszczęcia egzekucji (tj. doręczenia tytułów), a więc uwzględniać dokonane wpłaty.
Oznacza to, zdaniem strony, iż zarzut z art. 33 pkt 1 u.p.e.a. był w tej sytuacji zasadny, a tym samym postępowanie egzekucyjne wobec wpłaconych kwot winno zostać umorzone.
Tymczasem uszło uwadze strony, że z treści przywołanego art. 33 pkt 1 cyt. wyżej ustawy wynika, że podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia (podkreślenie NSA) egzekucji administracyjnej może być wykonanie lub umorzenie w całości albo w części obowiązku (...). Niewątpliwie – jak słusznie twierdzi autor skargi kasacyjnej - egzekucja jest prowadzona, gdy nastąpi jej formalne wszczęcie, jednakże wszczęcie poprzedza wystawienie tytułu wykonawczego przez wierzyciela (art. 26 § 1).
Co za tym idzie, na podstawie wskazanych przepisów nie można wywodzić o konieczności wystawienia tytułu wykonawczego uwzględniającego wpłatę dokonaną po jego sporządzeniu. W twierdzeniu takim pojawia się bowiem jaskrawy błąd logiczny i słusznie argumentuje Sąd I instancji, że "wierzyciel miał obowiązek wystawić tytuł wykonawczy na wysokość należności w chwili sporządzenia tytułu wykonawczego" (str. 5 uzasadnienia wyroku). W przedmiotowej sprawie na dzień wystawienia tytułu wykonawczego wykazana w tym tytule należność istniała, a o dokonanych przez zobowiązanego wpłatach wierzyciel dowiedział się już po jego wystawieniu.
Skoro zatem wierzyciel poinformował organ egzekucyjny o zmianie wysokości należności, spowodowanej wpłatami Spółki z dnia 18 i 22 sierpnia 2008 r., a organ egzekucyjny zawiadomił w dniu 18 września 2008 r. dłużnika o zmianie wysokości zajęcia z tego powodu, to nieporozumieniem jest dalsze twierdzenie strony o nieuwzględnieniu faktu częściowego wykonania obowiązku i stawianie zarzutu opartego na przepisie art. 33 pkt 1 u.p.e.a.
- 2. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że również bezpodstawnie autor skargi kasacyjnej oczekuje umorzenia postępowania egzekucyjnego w zakresie dokonanych wpłat.
Umorzenie postępowania egzekucyjnego następuje wtedy, gdy w jego toku zaistnieją przeszkody o charakterze trwałym, które powodują, że dalsze prowadzenie postępowania jest niemożliwe lub niecelowe (por. D. Jankowiak, Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, Komentarz, Wrocław 2005, s. 415). Stosownie do regulacji zawartych w u.p.e.a. można rozróżnić umorzenie obligatoryjne i fakultatywne. Art. 59 § 1 u.p.e.a. obliguje organ egzekucyjny do umorzenia postępowania w przypadku zajścia wymienionych w nim zdarzeń (ustawodawca użył stwierdzenia "Postępowanie egzekucyjne umarza się..."). Jego zatem rzeczą jest sprawdzenie podnoszonych przez zobowiązanego okoliczności, mogących skutkować koniecznością umorzenia postępowania i podejmowanie (także z urzędu - art. 59 § 4 u.p.e.a.) rozstrzygnięć adekwatnych do stanu sprawy.
W przedmiotowej sprawie doszło do jedynie częściowego wykonania obowiązku podlegającego egzekucji. Tymczasem z treści art. 59 § 1 pkt 1 u.p.e.a wynika, że postępowanie egzekucyjne umarza się, jeżeli obowiązek został wykonany w całości przed wszczęciem postępowania. Skoro w niniejszej sprawie kwota 392,80 zł i 170,40 zł pozostała do spłaty, to na organie egzekucyjnym ciążył obowiązek całkowitego wyegzekwowania należności pieniężnych wykazanych w tytułach wykonawczych.
3. Nietrafny jest również zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., gdyż prawidłowo Sąd ocenił i wyjaśnił podstawy prawne zarzutów przysługujących zobowiązanemu w postępowaniu egzekucyjnym oraz kwestię wykonania obowiązku (art. 33 pkt 1 u.p.e.a.). Ponadto przedstawione zostały przesłanki uzasadniające aktualizację tytułu wykonawczego w oparciu o rozporządzenie z 2001 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wyjaśnił, dlaczego uznał działanie wierzyciela i organu egzekucyjnego za prawidłowe i zgodne z zasadami postępowania egzekucyjnego. Wskazał na umocowanie do takiego działania w poszczególnych przepisach ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (art. 6 § 1 i 2 tej ustawy) oraz przepisach wykonawczych (§ 5 ust. 1 rozporządzenia z 2001 r.). Zatem zarzucanie Sądowi braku odniesienia się do ogólnych zasad postępowania administracyjnego, tj. art. 6 (zasada praworządności), art. 7 (obowiązek wyjaśnienia stanu faktycznego), art. 8 (zasada zaufania do organów administracji publicznej) k.p.a. nie może skutkować podważeniem prawidłowości uzasadnienia zaskarżonego wyroku.
Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.