Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę H.F. i J.F. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w G. z dnia 16 października 2009 r. w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej w sprawie wygaśnięcia decyzji określającej zobowiązanie podatkowe skarżących w podatku dochodowego od osób fizycznych za rok 1997.
Stan sprawy Sąd przedstawił następująco:
Wnioskiem z dnia 28 grudnia 2007 r. skarżący wniósł o stwierdzenie nieważności lub stwierdzenie wygaśnięcia decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w G. z dnia 26 maja 2000 r., mocą której uchylono w części decyzję organu pierwszej instancji oraz orzeczono o obniżeniu skarżącym wysokości podatku dochodowego od osób fizycznych za 1997 r. do kwoty 211.843,10 zł, zaległości podatkowej do kwoty 115.899,10 zł, a także odsetek za zwłokę do kwoty 80.722,90 zł.
Decyzją z dnia 2 czerwca 2008 r. Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej w G. odmówił stwierdzenia wygaśnięcia decyzji ostatecznej, uznając, że w sprawie nie zaistniały przesłanki wygaśnięcia decyzji, określone w art. 258 § 1ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (obecnie: Dz. U. z 2012 r., poz. 749 ze zm., dalej: O.p.).
Od decyzji organu pierwszej instancji skarżący wniósł odwołanie, żądając uchylenia decyzji oraz wydanych w toku przeprowadzonego przez ten organ postępowania postanowień dotyczących odmowy uzupełnienia materiału dowodowego oraz odmowy uzupełnienia, sprostowania omyłki i wyjaśnienia wątpliwości co do treści decyzji.
Decyzją z dnia 19 lutego 2009 r. Dyrektor Izby Skarbowej w G. utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w G. z dnia 2 czerwca 2008 r. potwierdzając brak spełnienia przesłanek do stwierdzenia wygaśnięcia decyzji.
Wnioskiem z dnia 28 kwietnia 2009 r. skarżący zwrócił się do Dyrektora Izby Skarbowej w G. o wznowienia postępowania zakończonego decyzją z dnia 19 lutego 2009 r.
Decyzją z dnia 25 czerwca 2009 r. Dyrektor Izby Skarbowej w G. stwierdził, że w sprawie nie wystąpiły przesłanki, określone w art. 240 § 1 O.p., wobec czego odmówił uchylenia wskazanej we wniosku decyzji. Wskazał, że skarżący ograniczył się do wymienienia w uzasadnieniu wniosku przesłanek wznowieniowych, nie precyzując konkretnych, zaistniały w sprawie okoliczności, które mieściłyby się w granicach tych przesłanek. Przedłożone przez skarżącego dowody nie były nowe w rozumieniu art. 240 § 1 pkt 5 O.p.
W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący zarzucił naruszenie art. 240 § 1 pkt 3 i pkt 5 O.p. przez ich niezastosowanie, a także naruszenie art. 121 § 1, art. 122, art. 124, art. 187 § 1, art. 207 § 2 i art. 210 § 4 O.p..
Dyrektor Izby Skarbowej w G. decyzją z dnia 16 października 2009 r. utrzymał w mocy decyzję wydaną w pierwszej instancji, podtrzymując w pełni dotychczasowe stanowisko w sprawie. Zwrócił uwagę na jedynie ogólnikowe wymienienie przez skarżącego przesłanek wznowieniowych. Twierdzenie o wystąpieniu przesłanek określonych w art. 240 § 1 pkt 1, pkt 2, pkt 3, pkt 5 O.p. nie znalazło oparcia w materiale dowodowym zgromadzonym w sprawie wygaśnięcia decyzji ostatecznej Izby Skarbowej w G. z dnia 26 maja 2000 r., jak również w toku postępowania wszczętego na wniosek skarżącego z dnia 20 marca 2009 r.
Na powyższą decyzję skarżący wnieśli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, kwestionując jej prawidłowość.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w G. wniósł o jej odrzucenie, argumentując, że skarga nie spełnia przepisanych ustawą wymogów, w szczególności nie wskazano w niej zarzutów przeciwko skarżonej decyzji oraz wydanych w toku postępowania odwoławczego postanowień, a skarżący ograniczyli się jedynie do stwierdzenia, że nie zgadzają się z podjętym rozstrzygnięciem.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: P.p.s.a.), aprobując poczynione w sprawie ustalenia i stwierdzając, że nie wystąpiła żadna z przesłanek wznowienia postępowania, wymienionych w art. 240 § 1 O.p. W złożonym wniosku skarżący nie sprecyzował konkretnych okoliczności, które mieściłyby się w zakresie przesłanek umożliwiających wzruszenie decyzji ostatecznej w trybie nadzwyczajnym, ograniczając się do jedynie ogólnikowego wymienienia przesłanek wznowieniowych. Z treści ogółu pism złożonych przez skarżącego w toku sprawy nie wynikało, który z dowodów okazał się fałszywy, ani jakie konkretnie przestępstwo towarzyszyło wydaniu decyzji.. Rzeczywistym celem działania skarżącego było natomiast podważenie decyzji wymiarowej z dnia 26 maja 2000 r., a nie chęć poddania kontroli sądu administracyjnego decyzji, na którą wniesiono skargę.
W wywiedzionej od powyższego wyroku skardze kasacyjnej skarżący wnieśli o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego; ponadto pełnomocnik skarżących wniósł o przyznanie mu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu.
Na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. skarżący zarzucili naruszenie:
- 1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) P.p.s.a. przez oddalenie skargi w sytuacji, gdy zaskarżona decyzja winna zostać uchylona jako wydana z bezpodstawnym niezastosowaniem art. 240 § 1 pkt 5 O.p.,
- 2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. przez oddalenie skargi w sytuacji, gdy zaskarżona decyzja winna zostać uchylona jako wydana z naruszeniem art. 180 § 1, art. 187 § 1 oraz art. 188 O.p.,
- 3) art. 106 § 3 P.p.s.a. przez bezzasadne nieprzeprowadzenie uzupełniających dowodów z dokumentów wnioskowanych przez skarżących,
- 4) art. 141 § 4 P.p.s.a. przez błędne i niepełne uzasadnienie zaskarżonego wyroku.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Skarbowej w G. wniósł o jej oddalenie w całości oraz o zasądzenie od skarżących zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Przystępując do rozpoznania skargi kasacyjnej, zaznaczyć należy, że kontrola sądowoadministracyjna przeprowadzona przez Sąd pierwszej instancji dotyczyła decyzji wydanej w ramach trybu wznowienia postępowania zakończonego ostateczną decyzją, dotyczącą odmowy stwierdzenia wygaśnięcia decyzji wymiarowej. Instytucja wznowienia postępowania stanowi wyjątek od zasady trwałości decyzji ostatecznych, usankcjonowanej w art. 128 O.p. W ramach omawianego trybu postępowania nie dochodzi do ponownego merytorycznego badania sprawy podatkowej lub do ponownego badania przesłanek odmowy stwierdzenia wygaśnięcia decyzji wymiarowej, lecz jedynie do ustalenia, czy zaistniały szczególne okoliczności przemawiające za wznowieniem postępowania w tej ostatniej sprawie oraz uchyleniem tej ostatniej decyzji. Co istotne, do ustalenia tych okoliczności ogranicza się postępowania dowodowe przeprowadzane w ramach omawianego trybu nadzwyczajnego.
Oznacza to, że stan faktyczny ustalany w toku procedury wznowienia postępowania różni się w istotny sposób od ustaleń faktycznych niezbędnych do rozstrzygnięcia zarówno sprawy wymiarowej, jak i sprawy odmowy stwierdzenia wygaśnięcia tej decyzji. Uwzględniając przedstawioną powyżej specyfikę trybu wznowienia postępowania stwierdzić należy, że organy podatkowe przeprowadziły pełne i wyczerpujące postępowanie dowodowe, to jest dokonały analizy, czy w sprawie wystąpiły przesłanki wymienione w art. 240 § 1 O.p. Ponieważ organy te ustaliły, że w sprawie nie wystąpiły okoliczności uzasadniające zastosowanie art. 245. § 1 pkt 1) O.p., to jest uchylenie w całości lub w części decyzji dotychczasowej, zobligowane były rozstrzygnąć wniosek odmownie, co też, stosownie do przepisów obowiązującego prawa, uczyniły. Na uwagę zasługuje przy tym fakt, że sami skarżący, mimo, że zainicjowali postępowanie wznowieniowe, nie wykazali jednak żadnych konkretnych okoliczności, uzasadniających uwzględnienie wniosku.
Strona powołująca się na zaistnienie przesłanek uzasadniających usunięcie decyzji ostatecznej z obrotu powinna sprecyzować argumenty, które przemawiają za takim rozstrzygnięciem. Ponieważ zatem kontrola zaskarżonej decyzji, przeprowadzona przez Sąd pierwszej instancji w przedstawionym powyżej zakresie, nie narusza prawa, Naczelny Sąd Administracyjny uznał za chybione zarzuty naruszenia art. art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) oraz c) P.p.s.a. w związku z art. 240 § 1 pkt 5 O.p oraz art. 180 § 1, art. 187 § 1 oraz art. 188 O.p.
Podstawy uwzględnienia skargi kasacyjnej nie może stanowić także zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 106 § 3 P.p.s.a. Przepis ten stanowi, że sąd administracyjny może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Postępowanie dowodowe przed sądem administracyjnym i w konsekwencji dokonywanie przez ten sąd ustaleń faktycznych jest dopuszczalne w zakresie uzasadnionym celami postępowania administracyjnego i powinno umożliwiać sądowi dokonywanie ustaleń, które będą stanowiły podstawę oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji (por. Dauter Bogusław, Gruszczyński Bogusław, Kabat Andrzej, Niezgódka-Medek Małgorzata, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LEX, 2011). Podkreślić także należy, że ocena potrzeby przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego z dokumentów pozostaje w gestii sądu administracyjnego kontrolującego działania organów administracyjnych.
Jakkolwiek rację mają skarżący, podnosząc, że uzasadnienie wyroku Sądu pierwszej instancji nie zawierało wyraźnego odniesienia się do złożonego przez nich wniosku dowodowego, to jednak treść uzasadnienia jednoznacznie wskazuje, że z uwagi na charakter badanej przez Sąd decyzji i wynikający z niego zakres kontroli sądowoadministracyjnej, żądanie przeprowadzenie uzupełniającego postępowania dowodowego było całkowicie pozbawione podstaw.
Poza wskazanym uchybieniem, które nie ma jednak istotnego wpływu na wynik sprawy, uzasadnienie wyroku wydanego przez Sąd pierwszej instancji odpowiada wszelkim wymogom określonym w art. 141 § 4 P.p.s.a., tj. zawiera zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. W konsekwencji zarzut naruszenia powołanego wyżej przepisu uznać należało za chybiony.
Ponieważ żaden z zarzutów przytoczonych w skardze kasacyjnej nie okazał się trafny, a postępowanie przed Sądem pierwszej instancji nie było dotknięte wadą nieważności, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 P.p.s.a. O zwrocie kosztów postępowania orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 P.p.s.a., a o przyznaniu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu - na podstawie at. 250 P.p.s.a.