Uzasadnienie
UZASADNIENIE
Wyrokiem z 11 kwietnia 2019 r. sygn. akt I SA/Sz 911/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił skargę Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe Nadleśnictwo M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z 28 września 2018 r. w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2013 r.
Wyrok jest dostępny, podobnie, jak pozostałe powołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych, na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl/ (Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych).
Strona skarżąca wniosła skargę kasacyjną od wyroku sądu pierwszej instancji, wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez sąd pierwsze instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych, zarzucając skarżonemu orzeczeniu naruszenie przepisów:
- 1. prawa materialnego tj. art. 1a ust. 1 pkt 3 w związku z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 12 stycznia 1991 roku o podatkach i opłatach lokalnych (Dz.U. z 2018 r., poz. 1445 ze zm.; dalej: "u.p.o.l.") w zw. z art. 336 ustawy z dnia z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U. z 2019 r., poz. 1145, dalej: "k.c.") poprzez:
błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że w zakresie znaczeniowym pojęcia "posiadanie gruntu", o którym mowa w art. 1a ust. 1 pkt 3 w związku z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. a u.p.o.l. i w zw. z art. 336 k.c., objęte jest także posiadanie służebności, tj. odmiennego od posiadania prawa rzeczowego (ograniczonego prawa rzeczowego); prawidłowa wykładnia przepisów u.p.o.l. powinna prowadzić do wniosku, że użyte w ich treści pojęcie posiadania odnosi się wprost do nazwanego w k.c. prawa posiadania (a więc posiadania rzeczy – tu: gruntu) i nie obejmuje uprawnień do korzystania z nieruchomości wynikających z ograniczonych praw rzeczowych, np. służebności czy też praw podobnych do służebności, niewłaściwe zastosowanie, wynikające z błędnego ustalenia przez Sąd okoliczności stanu faktycznego i prawnego sprawy oraz błędnej wykładni, polegającego na uznaniu przedsiębiorstwa energetycznego za posiadacza spornych gruntów, wskutek czego grunty te zostały przez Sąd za grunty związane z prowadzoną działalnością gospodarczą, podlegające opodatkowaniu podatkiem od nieruchomości według stawek najwyższych; prawidłowe zastosowanie przepisów do właściwie ustalonych okoliczności stanu faktycznego i prawnego sprawy powinno prowadzić do wniosku, że sporne nieruchomości podlegają opodatkowaniu podatkiem od nieruchomości według stawki określonej na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 lit.c u.p.o.l.;
2. naruszenie przepisu art. 3 ust. 1 pkt 4 lit. a u.p.o.l. (rozpatrywany w związku z art. 336 k.c.) poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że umowa wykonawcza nie mieści się w pojęciu umów objętych ww. przepisem, gdyż nie przenosi posiadania, podczas gdy właściwa wykładnia wspomnianego przepisu prowadzi do wniosku, że umowa wykonawcza, jako forma posiadania zależnego zbliżona w swej istocie do umowy dzierżawy, zawiera elementy posiadania nieruchomości, a nadto posiadanie to wynika z umowy.
Jednocześnie skarżąca wniosła o podjęcie stosownych uchwał przez NSA.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw kasacyjnych.
Odnośnie podstawowej kwestii podnoszonej przez autora skargi kasacyjnej, tj. kwestii dotyczącej podmiotu, na którym ciąży obowiązek podatkowy w podatku od nieruchomości za grunty położone pod liniami elektroenergetycznymi, należy wskazać, że 9 grudnia 2019 r. Naczelny Sąd Administracyjny podjął uchwałę w składzie 7 sędziów sygn. akt II FPS 3/19, w trybie art. 264 § 2 w związku z art. 15 § 1 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), a więc rozstrzygającą na wniosek Prezesa NSA zagadnienie, które wywołało rozbieżności w orzecznictwie sądów administracyjnych. Zgodnie z podjętą uchwałą: "Przedsiębiorca przesyłowy, który zawarł z Państwowym Gospodarstwem Leśnym Lasy Państwowe umowę o ustanowienie służebności przesyłu na gruntach Skarbu Państwa, znajdujących się w zarządzie Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe, nie jest podatnikiem podatku od nieruchomości od tych gruntów w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 4 lit. a) ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1785 ze zm.), w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2018 r.".
Art. 269 § 1 p.p.s.a. ustanawia zasadę ogólnej mocy wiążącej uchwały, co oznacza, że wszystkie sądy administracyjne są związane wyrażonym w niej stanowiskiem. Jeżeli natomiast jakikolwiek skład sądu administracyjnego rozpoznający sprawę nie podziela stanowiska zajętego w uchwale składu siedmiu sędziów, całej izby albo w uchwale pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedstawia powstałe zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia odpowiedniemu składowi.
Sąd kasacyjny w obecnym składzie podziela w pełni tezę wskazanej uchwały i nie znalazł podstaw do jej kwestionowania w trybie art. 269 § 1 p.p.s.a.
Co do obecnej również w niniejszej sprawie kwestii dotyczącej zajęcia lasu na prowadzenie działalności gospodarczej w sytuacji, gdy operator linii korzysta z tych gruntów do prowadzenia przesyłu energii i zobowiązany jest utrzymywać wskazane grunty w sposób umożliwiający bezpieczne i bezawaryjne funkcjonowanie linii napowietrznych, wskazać trzeba, że tożsamy problem prawny był już wielokrotnie przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyroki NSA z 24 września 2019 r. sygn. akt II FSK 1039/19, z 28 października 2019 r. sygn. akt II FSK 2207/19 i przywołane tam orzecznictwo- wszystkie cyt. orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej bazie orzeczeń NSA - http://orzeczenia.nsa.gov.pl.). W orzeczeniach tych konsekwentnie przesądzano, że grunty leśne, nad którymi przebiegają linie elektroenergetyczne, są zajęte na prowadzenie działalności gospodarczej w zakresie przesyłu energii przez przedsiębiorstwo energetyczne, co skutkuje ich opodatkowaniem podatkiem od nieruchomości i czemu nie stoi na przeszkodzie możliwość prowadzenia na tych gruntach określonych czynności w ramach działalności leśnej. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w sprawie w pełni podziela to stanowisko, stąd też zaprezentowane poniżej wywody czerpią z uzasadnień wymienionych orzeczeń.
Zgodnie z art. 2 ust. 2 u.p.o.l., opodatkowaniu podatkiem od nieruchomości nie podlegają użytki rolne, grunty zadrzewione i zakrzewione na użytkach rolnych lub lasy, z wyjątkiem zajętych na prowadzenie działalności gospodarczej. Według art. 1a ust. 1 pkt 4 i pkt 7 u.p.o.l., za działalność leśną uważa się działalność właścicieli, posiadaczy lub zarządców lasów w zakresie urządzania, ochrony i zagospodarowania lasu, utrzymywania i powiększania zasobów i upraw leśnych, gospodarowania zwierzyną, pozyskiwania - z wyjątkiem skupu - drewna, żywicy, choinek, karpiny, kory, igliwia, zwierzyny oraz płodów runa leśnego, a także sprzedaż tych produktów w stanie nieprzerobionym, natomiast za działalność gospodarczą - działalność, o której mowa w przepisach ustawy o swobodzie działalności gospodarczej. Jak z kolei wynika z art. 1a ust. 3 pkt 2 u.p.o.l., przez użyte w ustawie określenie "lasy" rozumie się grunty sklasyfikowane w ten sposób w ewidencji gruntów i budynków.
Kluczowa i zarazem sporna kwestia dotyczy użytego w art. 2 ust. 2 u.p.o.l. sformułowania "zajętych na prowadzenie działalności gospodarczej", co w rozpatrywanej sprawie odnosi się do lasów. Dopełnienie tej regulacji na gruncie u.p.o.l. stanowił art. 1 ust. 1, w myśl którego opodatkowaniu podatkiem leśnym podlegają określone w ustawie lasy, z wyjątkiem lasów zajętych na wykonywanie innej działalności gospodarczej niż działalność leśna, przy czym art. 1 ust. 2 u.p.o.l. precyzuje, że w jej rozumieniu lasem są grunty leśne sklasyfikowane w ewidencji gruntów i budynków jako lasy.
Przez "zajęcie na prowadzenie działalności gospodarczej" należy rozumieć faktyczne wykonywanie konkretnych czynności, działań na gruncie, powodujących dokonanie zamierzonych celów lub osiągnięcie konkretnego rezultatu, związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą, powinny też to być czynności wykonywane w sposób trwały, a nie jedynie incydentalny. Według Naczelnego Sądu Administracyjnego, spółki energetyczne - prowadząc działalność w zakresie przesyłu energii elektrycznej - wykorzystują w sposób trwały i z pewnością nieincydentalny dla potrzeb tej działalności pasy techniczne pod napowietrznymi liniami energetycznymi, które zostały wytyczone w związku z przebiegającymi przez las liniami energetycznymi i które są niezbędne do prowadzenia przesyłu energii.
Ponadto, spółki te jako operatorzy są zobowiązane utrzymywać wskazane grunty w sposób umożliwiający bezpieczne i bezawaryjne funkcjonowanie linii napowietrznych. Obowiązki w tym zakresie wynikają nie tylko z zawartych umów służebności przesyłu, ale także z przepisów regulujących m.in. kwestie bezpieczeństwa, funkcjonowania i posadowienia linii energetycznych.
Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z 9 czerwca 2016 r. sygn. akt: II FSK 1156/14, II FSK 1157/14 i II FSK 1238/14 poczynił szeroko umotywowane wywody w zakresie negatywnego oddziaływania linii energetycznych wysokiego napięcia na otoczenie, a co za tym idzie braku możliwości prowadzenia na gruncie usytuowanym w pasie technicznym działalności leśnej w zakresie ochrony i zagospodarowania lasu, a także utrzymywania i powiększania zasobów i upraw leśnych.
Mając na uwadze powyższe, stanowisko Sądu pierwszej instancji w przedmiotowym zakresie należało uznać za prawidłowe.
Ze względu na ukształtowanie się linii orzeczniczej NSA co do drugiego z omówionych zagadnień, oraz ze względu na wydanie uchwały dotyczącej kwestii podmiotowości, wniosek o wydanie uchwały nie mógł zasługiwać na uwzględnienie.
Końcowo należy wyjaśnić, że uzasadnienie niniejszego orzeczenia częściowo oparte zostało na motywach przedstawionych przez NSA w wyroku z 12 grudnia 2019 r., sygn. akt II FSK 1071/19, w którym Sąd wypowiadał się w podobnej sprawie.
Mając na względzie wszystkie przedstawione okoliczności, Naczelny Sąd Administracyjny - na podstawie art. 184 p.p.s.a. - orzekł jak w sentencji.