Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 13 stycznia 2014 r., sygn. akt I SA/Wr 2168/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odrzucił skargę M. K. (zwanej dalej "skarżącą") o wznowienie postępowania sądowego zakończonego prawomocnym wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy we Wrocławiu z dnia 4 czerwca 2003 r., sygn. akt I SA/Wr 1769/02.
W uzasadnieniu Sąd wskazał, że skarżąca pismem z dnia 26 listopada 2013 r. (data nadania w urzędzie pocztowym 27 listopada 2013 r.) wniosła skargę o wznowienie postępowania sądowego, zakończonego prawomocnym wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy we Wrocławiu z dnia 3 czerwca 2003 r. sygn. akt I SA/Wr 1769/02, oddalającym skargę na decyzję Izby Skarbowej w Opolu z dnia 7 maja 2002 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wysokości zryczałtowanego podatku dochodowego za 2000 r. od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodu.
Powołując się na przesłankę określoną w art. 272 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. – zwanej dalej "p.p.s.a."), skarżąca wskazała, że podstawą skargi o wznowienie jest wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2013 r. o sygn. akt SK 18/09, stwierdzający niekonstytucyjność przepisu, który stanowił podstawę wydanego wyroku, tj. art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2006 r. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego został ogłoszony w Dzienniku Ustaw z dnia 27 sierpnia 2013 r. poz. 985, co oznacza, że zachowała trzymiesięczny termin do wniesienia niniejszej skargi.
Skarżąca dalej podniosła, że w przedmiotowej sprawie nie ma zastosowania pięcioletni termin, przewidziany w art. 278 p.p.s.a., z tej przyczyny, że była ona pozbawiona możności działania. Przesłanka wznowieniowa zaistniała bowiem dopiero po wydaniu wyroku przez Trybunał Konstytucyjny. W konsekwencji, była ona pozbawiona możności działania, gdyż wcześniej nie mogła złożyć skargi o wznowienie postępowania, jako że nie istniała przesłanka do wznowienia.
Sąd pierwszej instancji – uzasadniając rozstrzygnięcie - powołał się na art. 280 § 1 i art. 272 § 1 p.p.s.a. i wskazał, że po upływie lat pięciu od uprawomocnienia się orzeczenia nie można żądać wznowienia, z wyjątkiem przypadku, gdy strona była pozbawiona możności działania lub nie była należycie reprezentowana (art. 278 p.p.s.a.).
Skarga wniesiona po tej dacie, oparta na wszelkich innych podstawach wznowieniowych, za wyjątkiem podstawy pozbawienia możności działania i braku należytej reprezentacji, jako wniesiona po upływie terminu przewidzianego w art. 278 p.p.s.a., jest niedopuszczalna.
W ocenie WSA, skarżąca błędnie wskazała, że w niniejszej sprawie nie obowiązuję pięcioletni termin zawity. Zgodnie z art. 271 pkt 2 p.p.s.a., pozbawienie strony możliwości działania musi być skutkiem "naruszenia przepisów prawa", a ponadto "nie można (...) żądać wznowienia, jeżeli przed uprawomocnieniem się orzeczenia niemożność działania ustała".
Skarżący, powołując się na brak możliwości działania, winien wskazać konkretne przepisy prawa, wskutek których naruszenia został pozbawiony możności obrony oraz, że zachodzi związek przyczynowy między naruszeniem prawa procesowego a pozbawieniem go możliwości działania. Oznacza to, że aby doszło do pozbawienia strony możliwości działania, muszą zostać spełnione łącznie trzy przesłanki: w sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania, strona została pozbawiona możności działania bez własnej winy oraz bezpośrednią i wyłączną przyczyną pozbawienia strony możności działania było naruszenie przepisów prawa.
Zdaniem WSA, strona błędnie podniosła w skardze, że przez niemożność wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego została pozbawiona możności obrony swoich praw. Nie wskazała jednak, jakie przepisy procesowe zostały naruszone przez Sąd. Nie określiła także związku przyczynowego między naruszeniem przepisów, a pozbawieniem jej prawa do czynnego udziału w postępowaniu. Nie odniosła się w ogóle do tego, czy w toku postępowania objętego skargą o wznowienie Sąd uniemożliwił stronie podejmowanie czynności procesowych. Zarzuciła jedynie, że przez okres od wydania wyroku do orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego nie mogła wznowić postępowania sądowego. Niemożność ta jednak nie wynikała z działań orzekającego Sądu, ale braku wyroku Trybunału Konstytucyjnego uchylającego przepis będący podstawą rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie. Nie ma więc podstaw do uznania, że w przedmiotowej sprawie nie obowiązuje pięcioletni termin zawity.
Z akt sprawy wynika, że NSA OZ we Wrocławiu (obecnie Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu) wydał wyrok w dniu 4 czerwca 2003 r., który stał się prawomocny z chwilą wydania. Oznacza, to, że pięcioletni termin na wniesienie skargi o wznowienie postępowania sądowego zakończonego ww. wyrokiem, upłynął w dniu 4 czerwca 2008 r.
Z uwagi na powyższe, skarga o wznowienie postępowania, została wniesiona z naruszeniem art. 278 p.p.s.a. W konsekwencji, podlegała ona odrzuceniu bez konieczności rozpatrywania merytorycznej zasadności wskazanych w niej podstaw.
Powyższe postanowienie zostało zaskarżone w całości skargą kasacyjną skarżącej, która wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu oraz o zasądzenie kosztów postępowania wg norm przepisanych, zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, o którym mowa w art. 174 pkt 2 p.p.s.a., które miały istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności:
- 1) art. 272 § 1 p.p.s.a., poprzez jego błędną wykładnię dokonaną z pominięciem art. 190 ust. 4 Konstytucji RP i odrzucenie skargi o wznowienie postępowania sądowego wniesionej w związku z wyrokiem Trybunatu Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2013 r., sygn. SK 18/09), którym uznał za niezgodny z Konstytucją przepis art. 20 ust. 3 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, w oparciu, o który Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy we Wrocławiu wyrokiem z dnia 4 czerwca 2003 r., sygn. akt I SA/Wr 1769/02 oddalił skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 7 maja 2002 r.;
- 2) art. 278 p.p.s.a., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie w związku z art. 190 ust. 4 Konstytucji RP, polegające na uznaniu, że w sprawie niniejszej strona (wnioskodawca) nie była pozbawiona możliwości działania;
- 3) art. 269 § 1 p.p.s.a., poprzez jego niezastosowanie w związku uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 czerwca 2010 r., sygn. II GPS 1/10, uznającą, że art. 272 § 1 p.p.s.a. stanowi podstawę wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego w każdym wypadku, gdy orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania z Konstytucją, umową międzynarodową lub ustawą obejmuje akt normatywny, jaki stosował lub powinien zastosować sąd administracyjny lub organ administracji publicznej w danej sprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna pozbawiona jest usprawiedliwionych podstaw, a zatem podlega oddaleniu.
Zgodnie z art. 190 ust. 4 Konstytucji RP, orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania.
Stosownie do postanowień art. 270 p.p.s.a., w przypadkach przewidzianych w dziale VII tejże ustawy, można żądać wznowienia postępowania, które zostało zakończone prawomocnym orzeczeniem. Zgodnie z art. 280 § 1 p.p.s.a., Sąd bada na posiedzeniu niejawnym, czy skarga jest wniesiona w terminie i czy opiera się na ustawowej podstawie wznowienia. W braku jednego z tych wymagań sąd wniosek odrzuci, w przeciwnym razie wyznaczy rozprawę. Stosownie do postanowień art. 272 § 1 p.p.s.a., można żądać wznowienia postępowania w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego zostało wydane orzeczenie.
Jak wynika z art. 272 § 2 p.p.s.a. skargę o wznowienie postępowania opartą na ww. podstawie wnosi się w terminie trzech miesięcy od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego (...). Jednakże z mocy art. 278 p.p.s.a., po upływie lat pięciu od uprawomocnienia się orzeczenia nie można żądać wznowienia, z wyjątkiem przypadku, gdy strona była pozbawiona możności działania lub nie była należycie reprezentowana.
Z przytoczonej regulacji prawnej wynika, że ustawodawca w art. 272 p.p.s.a. zawarł zasady i tryb postępowania w przypadku orzeczenia przez Trybunał Konstytucyjny o niezgodności z Konstytucją aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądu. Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 28 czerwca 2010 r., II GPS 1/10 (ONSAiWSA 2010, nr 5, poz.
81) uznał, że przepis art. 272 § 1 p.p.s.a. stanowi podstawę wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego w każdym przypadku, gdy orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania z Konstytucją, umową międzynarodową lub ustawą, obejmuje akt normatywny, jaki stosował lub powinien zastosować sąd administracyjny lub organ administracji publicznej w danej sprawie.
Ustawodawca w art. 272 § 2 p.p.s.a. zakreślił termin do którego można wnieść skargę, stanowiąc, że termin do wniesienia skargi o wznowienie postępowania wynosi trzy miesiące, z tym że termin ten biegnie od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału. Jednakże w art. 278 p.p.s.a. wprowadził termin na wniesienie skargi, stanowiąc, że po upływie pięciu lat od uprawomocnienia się orzeczenia nie można wnosić o wznowienie postępowania. W doktrynie podnosi się, że termin ten jest terminem materialnym, a zatem nie podlega przywróceniu. Biegnie on niezależnie od terminów wniesienia skargi o wznowienie postępowania przewidzianych w art. 272 § 2 i art. 277. Skarga o wznowienie postępowania wniesiona z zachowaniem terminów określonych w art. 272 § 2 lub 277, ale po upływie terminu przewidzianego w art. 278 p.p.s.a. będzie podlegała odrzuceniu na posiedzeniu niejawnym, bez konieczności badania merytorycznej zasadności wskazanych w niej podstaw (A. Kabat (w:) B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Warszawa 2011, s. 799). Termin pięcioletni nie obowiązuje jedynie wówczas, gdy skarga o wznowienie postępowania opiera się na zarzucie pozbawienia strony możności działania lub braku należytej reprezentacji.
Jak słusznie stwierdził Sąd pierwszej instancji, skarżąca nie wskazała, jakie przepisy procesowe zostały naruszone przez Sąd. Nie określiła związku przyczynowego między naruszeniem przepisów, a pozbawieniem jej prawa do czynnego udziału w postępowaniu, a także nie odniosła się w ogóle do tego, czy w toku postępowania objętego skargą o wznowienie Sąd uniemożliwił stronie podejmowanie czynności procesowych. Zarzuciła jedynie, że przez okres od wydania wyroku do orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego nie mogła wznowić postępowania sądowego (brak było wyroku Trybunału Konstytucyjnego uchylającego przepis będący podstawą rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie). W sprawie obowiązuje więc pięcioletni termin zawity.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.