Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 30 listopada 2017 r. sygn. akt I SA/Ol 464/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargi A. R. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Elblągu z dnia 24 kwietnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego za rok 2015 oraz z dnia 15 maja 2017 r. nr Rep. [...] w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego za rok 2016. Jako podstawę prawną orzeczenia sąd pierwszej instancji wskazał art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.); dalej: "p.p.s.a.".
Z wyroku sądu pierwszej instancji wynika, że podatnik został zobowiązany przez Wójta Gminy B. do zapłaty łącznego zobowiązania pieniężnego i podatku rolnego oraz podatku od nieruchomości za 2015 r. w łącznej kwocie 13 219 zł i za 2016 r. w łącznej kwocie 12.022 zł. W wyniku odwołań podatnika Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Elblągu uchyliło decyzje organu podatkowego pierwszej instancji w części dotyczącej terminów płatności rat podatku i w tym zakresie umorzyło postępowanie. Natomiast, wysokość ustalonego zobowiązania podatkowego organ odwoławczy uznał za zgodną ze stanem faktycznym i prawnym, i w tym zakresie decyzje utrzymał w mocy.
W skardze do sądu pierwszej instancji podatnik zarzucił wydanie decyzji z naruszeniem art. 461 k.c. z uwagi na okoliczność, że w księdze wieczystej nieruchomości posiadany przez niego grunt określony został jako "rola" i jest gruntem rolnym, wobec czego budynki usytuowane na gruncie rolnym są zwolnione od opodatkowania podatkiem od nieruchomości. Nadto, w decyzjach wadliwie określono powierzchnię budynków według powierzchni zabudowy, zamiast według powierzchni użytkowej budynków. Nie są również - według skarżącego - wiarygodne zeznania świadków, którzy nie byli na terenie gospodarstwa i nie mają wiedzy o sposobie wykorzystania budynków. A nadto, decyzje są także niezgodne z treścią aktu notarialnego z dnia 1 lipca 1994 r. Rep. [...], w którym stwierdzono w § 6, że nabywcy odpowiadają solidarnie za terminowe uiszczanie opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości.
Skarżący ocenił także, że organ podatkowy pierwszej instancji powinien zacząć i zakończyć postępowanie podatkowe na oględzinach aktu notarialnego; podniósł również, że nałożenie na niedochodowe gospodarstwo rolne wysokiego podatku uniemożliwia jakikolwiek jego rozwój, na co wskazują oględziny gospodarstwa przeprowadzone w 2005 r., a od czasu oględzin stan gospodarstwa nie uległ zmianie.
Oddalając skargi, sąd pierwszej instancji wskazał, że od 1 marca 2014 r. skarżący jest wyłącznym właścicielem budynków oraz użytkownikiem wieczystym gruntów gospodarstwa rolnego położonego na działkach [...] w miejscowości B. Według sądu, organ nie mógł uwzględnić zapisu § 6 umowy o ustanowieniu prawa użytkowania wieczystego zawartej 1 lipca 1994 r., przedmiotem postępowania nie są bowiem opłaty za wieczyste użytkowanie. Ponadto, w od tego czasu stan prawny nieruchomości uległ zmianie. Podatnikami w sprawie nie mogą być zatem G.R. oraz M. R. Nie budziły również wątpliwości sądu ustalenia organu odnośnie do przedmiotu opodatkowania, podstawy opodatkowania i zastosowanych stawek podatkowych.
Podatnik, reprezentowany przez pełnomocnika ustanowionego z urzędu - radcę prawnego, wniósł skargę kasacyjną od wyroku sądu pierwszej instancji, zarzucając, na podstawie art. 174 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a.:
- - naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 133 § 1 w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a., art. 122 i art. 187 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. Nr 8 poz.60 ze zm.); dalej: "Ordynacja podatkowa", poprzez dokonanie błędnego ustalenia stanu faktycznego sprawy i przyjęcie, że budynki gospodarcze o łącznej powierzchni 1 710,96 m2 nie stanowią budynków położonych na gruntach gospodarstwa rolnego służących wyłącznie działalności rolniczej;
- - naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędne zastosowanie art. 2 ust.1 pkt 2 w zw. z art. 1a ust 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz. U. z 2014 r. poz. 849 ze zm.); dalej: "u.p.o.l.", przez przyjęcie przy ustalaniu zobowiązania pieniężnego za lata 2015-2016 podatku od budynków gospodarczych sklasyfikowanych jako "pozostałe" w wysokości 24 808,92 zł.
W uzasadnieniu podstaw skargi kasacyjnej skarżący podniósł, że nie można opierać stanu faktycznego dotyczącego lat 2015-2016 na dokumencie będącym częścią składową uchylonego i umorzonego postępowania, czego dowodem jest załączona do skargi kasacyjnej decyzja organu odwoławczego z dnia 20 marca 2006 r. Skarżący podniósł, że organ nie ustalił w dostateczny sposób, iż budynki nie są wykorzystywane do działalności rolniczej, a skarżący konsekwentnie wskazuje, że przeznacza je na suszenie ziół oraz na przechowywanie siana i słomy. Brak możliwości przeprowadzenia oględzin wewnętrznych nastąpił bez winy skarżącego.
Skarżący wyjaśnił, że wykonuje zawód rolnika i wykorzystuje budynki do działalności rolniczej, w nich przechowywane są płody rolne oraz narzędzia rolnicze, jest również ubezpieczony w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, a nieruchomość - zgodnie z wypisem z rejestru gruntów - jest użytkiem rolnym zabudowanym. Zatem, w sprawie powinno mieć zastosowanie zwolnienie przewidziane w art. 7 ust. 1 pkt 4 lit. b u.p.o.l., ponieważ wykorzystuje budynki gospodarcze, które służącą wyłącznie działalności rolniczej.
Skarżący wniósł o: rozpoznanie sprawy na rozprawie; uchylenie zaskarżonego wyroku w zakresie ustalenia zobowiązania pieniężnego za lata 2015-2016 w stosunku do podatku od budynków gospodarczych sklasyfikowanych jako "pozostałe" w łącznej wysokości 24 808,92 zł.; w związku z nieopłaconym w całości i w części zastępstwem procesowym, o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według przepisów rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. (Dz. U. z 2015 r. poz. 1805 ze zm.) w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu.
Organ nie wniósł odpowiedzi na skargę kasacyjną.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna jako niezawierająca uzasadnionych podstaw kasacyjnych podlega oddaleniu.
Przedmiotem sporu na etapie postępowania kasacyjnego jest w istocie ocena prawna ustaleń faktycznych poczynionych przez organy podatkowe, zaaprobowanych przez sąd pierwszej instancji, na podstawie których organy stwierdziły, że skarżący z tytułu posiadania w latach 2015 i 2016 gruntów zaliczonych do użytków rolnych jest podatnikiem podatku rolnego, natomiast z tytułu posiadania budynków: mieszkalnego oraz budynków zaliczonych do kategorii "pozostałych" jest podatnikiem podatku od nieruchomości. Nadto, według organów podatkowych i sądu pierwszej instancji, w sprawie nie znajduje zastosowania zwolnienie podatkowe określone w art. 7 ust. 1 pkt 4 lit. b u.p.o.l., natomiast skarżący wywodzi, że zwolnienie to powinno było znaleźć zastosowanie w sprawie, gdyż budynki gospodarcze położone są na terenie jego gospodarstwa rolnego i służą wyłącznie działalności rolniczej, zaś prowadzona przez niego działalność rolnicza obejmuje suszenie ziół, budynki natomiast wykorzystywane są do przechowywania słomy i siana oraz płodów rolnych, jak też narzędzi rolniczych.
Według Naczelnego Sądu Administracyjnego, zaaprobowane przez sąd pierwszej instancji ustalenia faktyczne organów podatkowych były wystarczające do podjęcia prawidłowego rozstrzygnięć w sprawie. Ze zgromadzonego bowiem w sprawie materiału dowodowego – obejmującego m.in.: wypis z księgi wieczystej nieruchomości; protokół z oględzin przeprowadzonych w gospodarstwie rolnym w 2005 r. co do powierzchni użytkowej budynków; adnotacja urzędowa sporządzona przez pracownika organu 27 października 2016 r.; oświadczenie podatnika o odmowie złożenia nowej informacji podatkowej; zeznania świadków będących sąsiadami skarżącego; dowody znane organowi z urzędu z prowadzonych postępowań w sprawie wymiaru podatku rolnego i podatku od nieruchomości za lata 2008-2013 – wynikało, że żaden z budynków położonych na nieruchomości będącej w posiadaniu skarżącego nie służy działalności rolniczej, gdyż w ogóle nie są one wykorzystywane do jakiejkolwiek działalności, a w szczególności do działalności rolniczej.
Poczynione w sprawie ustalenia faktyczne i wyprowadzone z nich oceny prawne organów podatkowych - prawidłowo zaaprobowane przez sąd pierwszej instancji - nie naruszają, wbrew zarzutom skargi kasacyjnej, przepisów art. 122 i art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej. W sprawie bowiem skarżący nie udostępnił organom podatkowym budynków w celu dokonania ich oględzin, a złożona przez skarżącego informacja o przedmiotach opodatkowania z dnia 9 lipca 2014 r., jak prawidłowo oceniły to organy podatkowe, odbiegała istotnie od ustaleń faktycznych poczynionych w sprawie.
Zatem, organy podatkowe uprawnione były do przyjęcia jako podstawy wymiaru podatku od nieruchomości powierzchnię budynków gospodarczych ustaloną w 2005 r. podczas oględzin przeprowadzonych w gospodarstwie rolnym w tym roku. Nadto, ocena zeznań świadków przesłuchanych w sprawie, będących sąsiadami skarżącego, w przesłuchaniu których skarżący nie brał udziału, mimo prawidłowego zawiadomienia skarżącego o terminie i miejscu przeprowadzenia tych dowodów, nie przekraczała granic swobodnej oceny dowodów, skoro bowiem świadkowie zeznali, że żaden z budynków położonych na nieruchomości będącej w posiadaniu skarżącego nie służy jakiejkolwiek działalności, gdyż w ogóle nie są one wykorzystywane, to tym bardziej nie są one wykorzystywane do działalności rolniczej.
Natomiast, argumentacja skarżącego, że zeznania te nie są wiarygodne, gdyż przesłuchani świadkowie nie byli na terenie jego gospodarstwa i nie mają wiedzy o sposobie wykorzystania budynków, nie zasługiwała na uwzględnienie, bowiem nawet obserwacja czyniona zewnątrz nieruchomości skarżącego przez sąsiadów była wystarczająca do wyrażenia oceny co do jej wykorzystywania, tym bardziej w sytuacji niewykorzystywania tej nieruchomości do jakichkolwiek celów. A, wobec tego, że budynki położone na gruntach gospodarstwa rolnego skarżącego, wprawdzie ujęte w ewidencji gruntów i budynków jako rolne, nie były wykorzystywane na żadne cele, w tym nie służyły wyłącznie działalności rolniczej, to nie mogły podlegać zwolnieniu ustawowemu określonemu w przepisie art. 7 ust. 1 pkt 4 lit. b u.p.o.l. Zgodnie bowiem z tym przepisem, zwalnia się od podatku od nieruchomości budynki gospodarcze lub ich części położone w granicach gospodarstw rolnych, służące wyłącznie działalności rolniczej.
Zwolnienie przewidziane w tym przepisie ma charakter przedmiotowy i dotyczy budynków gospodarczych lub ich części położonych na gruntach gospodarstw rolnych, służących wyłącznie działalności rolniczej. Zwolnienie to nie dotyczy określonej kategorii podatników (rolników) lecz wiąże się z rodzajem działalności. Nie zachodzą więc podstawy, aby na gruncie tego przepisu uznawać, że skarżący jako posiadacz gospodarstwa rolnego powinien korzystać z przedmiotowego zwolnienia, skoro zasadniczym kryterium zastosowania tego zwolnienia jest wykorzystywanie budynków gospodarczych lub ich części na określoną ustawowo działalność, tj. działalność rolniczą. Samo kryterium podmiotowe (posiadanie statusu rolnika) nie ma wiążącego prawnie znaczenia na gruncie tego uregulowania, które mogłyby stać się uzasadnioną podstawą uchylenia decyzji wymiarowej w postępowaniu sądowoadministracyjnym.
Nadto, na powyższą ocenę nie mogła mieć wpływu załączona do skargi kasacyjnej decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Elblągu z dnia 20 marca 2006 r. nr Rep. [...] w sprawie zmiany decyzji ostatecznej ustalającej łączne zobowiązanie pieniężne za rok 2005, gdyż - jak wynika już z samej osnowy tej decyzji - została ona uchylona w całości, a postępowanie w sprawie przed organem pierwszej instancji umorzone. Zatem, co jest oczywiste, decyzja wymiarowa dotycząca roku 2005 nie została wyeliminowana z obrotu prawnego.
Wobec tego, zarówno przywołane zarzuty naruszenia przepisów postępowania podatkowego jak i naruszenia prawa materialnego, tj. art. 2 ust.1 pkt 2 w zw. z art. 1a ust 1 pkt 1 i art. 7 ust. 1 pkt 4 lit. b u.p.o.l., nie zasługiwały na uwzględnienie, bowiem budynki gospodarcze, położone na gruntach gospodarstwa rolnego skarżącego, jako niesłużące wyłącznie działalności rolniczej, nie podlegały zwolnieniu ustawowemu, a zatem prawidłowo zostały opodatkowane jako budynki "pozostałe". W konsekwencji wyrażenia tej oceny, należało także stwierdzić, że przepisy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 133 § 1 p.p.s.a. nie zostały naruszone, bowiem nie było podstaw prawnych do uchylenia zaskarżonej decyzji, zaś sąd pierwszej instancji prawidłowo wydał zaskarżony wyrok na podstawie akt sprawy.
Nieuprawniony jest również zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. stanowi, że: "Uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania.". Skarżący nie wskazał wadliwości uzasadnienia w postaci braku wyjaśnienia podstawy prawnej bądź niespójności i niezupełności argumentacji w wymaganym zakresie.
Z tych wszystkich względów - na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.); dalej: "p.p.s.a." - Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku.
Odnosząc się także do zawartego w skardze kasacyjnej wniosku o przyznanie od Skarbu Państwa kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym (nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu), należy wskazać, że wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za pomoc prawną należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny na podstawie przepisów art. 258 - art. 261 p.p.s.a. Z tego też względu, wniosek pełnomocnika z urzędu o przyznanie wynagrodzenia za czynności w postępowaniu kasacyjnym, Naczelny Sąd Administracyjny pozostawił do rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie.