Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 17 lipca 2006 r., sygn. akt I SA/Gl 790/06 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę Z. U. S. Oddział w C. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 23 lutego 2006 r. w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych.
W uzasadnieniu orzeczenia podano, że Z. U. S. Oddział w C. wystawił na zobowiązaną H. W. tytuły wykonawcze, obejmujące zaległe składki na ubezpieczenie społeczne. W toku postępowania egzekucyjnego Pierwszy Urząd Skarbowy w C. ustalił, że zobowiązana nie pracuje, nie pobiera żadnych świadczeń, zlikwidowała działalność gospodarczą, nie posiada ruchomości ani praw, jednakże jest współwłaścicielką nieruchomości na zasadach wspólności ustawowej z mężem S. W. W związku z powyższym organ egzekucyjny zwrócił się do wierzyciela o wypowiedzenie się co do ewentualnej egzekucji z nieruchomości, informując jednocześnie, że w przypadku skorzystania z takiej możliwości, konieczne będzie decyzyjne określenie H. W. należności składkowych ZUS oraz nadesłanie tytułów wykonawczych, wystawionych na oboje małżonków.
W odpowiedzi Z. U. S. Oddział w C. nie nadesłał żądanych tytułów wykonawczych wskazując, że dotychczasowe tytuły wykonawcze stanowią wystarczającą podstawę do prowadzenia egzekucji z nieruchomości.
Wobec braku tytułów wykonawczych wystawionych na oboje małżonków, Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w C. postanowieniem z dnia 28 grudnia 2005 r. umorzył postępowanie egzekucyjne z uwagi na jego bezskuteczność.
Postanowieniem z dnia 23 lutego 2006 r. Dyrektor Izby Skarbowej w K. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji.
Organ odwoławczy przywołując treść art. 27c ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 18 marca 2005 r., sygn. akt III CZP 3/05 stwierdził, że wystawienie tytułów wykonawczych na obojga małżonków, przy egzekucji z ich nieruchomości, jest konieczne, chociażby ze względu na konieczność zapewnienia małżonkowi, nie będącemu zobowiązanym, ochrony jego interesów.
Dyrektor Izby Skarbowej w K. wyjaśnił ponadto, że wierzyciel żądając przeprowadzenia egzekucji z nieruchomości załączył do zażalenia tytuły wykonawcze uzupełnione wyłącznie danymi identyfikacyjnymi małżonka zobowiązanej. Natomiast prawidłowo wystawiony tytuł wykonawczy powinien być doręczony zobowiązanym, która to czynność wszczyna postępowanie egzekucyjne.
W skardze do sądu administracyjnego Z. U. S. Oddział w C. wskazał na naruszenie przez organ odwoławczy art. 27c i art. 110 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
Skarżący Z. wywodził, że art. 27c powołanej ustawy egzekucyjnej znajduje zastosowanie w sytuacji, gdy egzekwowane są należności, wynikające ze złożonego przez małżonków wspólnego zeznania z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych. Jednocześnie zaznaczył, że podstawą odpowiedzialności małżonka, nie będącego dłużnikiem, jest art. 29 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.).
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w K. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.
W motywach rozstrzygnięcia Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zwrócił uwagę, że rację ma skarżący, iż małżonek dłużnika ponosi odpowiedzialność za zobowiązanie drugiego małżonka z majątku wspólnego stosowanie do art. 29 Ordynacji podatkowej. Czym innym jest jednak powstanie odpowiedzialności, a czym innym jego egzekwowanie. Problem egzekucji z majątku wspólnego małżonków, w przypadku, gdy zobowiązanym jest jeden z małżonków, a egzekucja ma być prowadzona z majątku dorobkowego, rozstrzyga co do zasady art. 27c ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
Skład orzekający podniósł, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalony został pogląd, że podstawę wpisu hipoteki przymusowej na nieruchomości stanowiącej przedmiot współwłasności łącznej dłużnika i jego małżonka może stanowić jedynie tytuł wykonawczy wystawiony na oboje małżonków (por. uchwały SN: z dnia 18 września 2002 r., sygn. akt III CZP 49/02, publ. OSNC 2003, nr 9, poz. 115, z dnia 8 października 2003 r., sygn. akt III CZP 68/03, publ. OSNC 2004, nr 12, poz. 191, z dnia 28 października 2004 r., sygn. akt III CZP 33/04).
W dalszej części rozważań Sąd przytoczył argumentację zawartą w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 18 marca 2005 r., sygn. akt III CZP 3/05, w której stwierdzono m.in., że "jeżeli (...) do prowadzenia egzekucji z majątku wspólnego zobowiązanego i jego małżonka potrzebny jest tytuł wykonawczy wystawiony na oboje małżonków (art. 27 ustawy postępowaniu egzekucyjnym w administracji), to także dla dokonania wpisu hipoteki przymusowej niezbędne jest wystawienie tytułu wykonawczego na oboje małżonków".
Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uznał, że umorzenie postępowania egzekucyjnego w niniejszej sprawie było zasadne, gdyż w toku tego postępowania nie ujawniono składników majątku, które zaspokajałyby dochodzone przymusowo zaległości składkowe, poza nieruchomością stanowiącą majątek wspólny zobowiązanej i jej małżonka, z której do prowadzenia egzekucji potrzebny jest tytuł wykonawczy wystawiony na oboje małżonków.
W skardze kasacyjnej Z. U. S. Oddział w C. wniósł o zmianę powyższego wyroku w całości i uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w K. oraz zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono, na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, to jest art. 59 § 2 w związku z art. 27c ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i stwierdzenie, że do prowadzenia egzekucji z majątku wspólnego zobowiązanego płatnika składek i jego małżonka potrzebny jest tytuł wykonawczy wystawiony na oboje małżonków, a brak takiego tytułu wykonawczego w sytuacji nieujawnienia innych składników majątku zobowiązanego, stanowi podstawę do umorzenia postępowania egzekucyjnego.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że literalna wykładnia art. 27c ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nakazuje przyjąć, że ma on zastosowanie jedynie w sytuacji, gdy egzekucja jest skierowana do całego majątku małżonków, a więc zarówno do majątku wspólnego, jak i majątków odrębnych małżonków. Powołany przepis daje możliwość wystawienia tytułu wykonawczego na solidarne zobowiązania małżonków i nie dotyczy przypadków, w których współmałżonek nie ponosi odpowiedzialności za zobowiązania publicznoprawne, a jedynie zmuszony jest znosić prowadzenie przez wierzyciela egzekucji z majątku wspólnego małżonków.
W ocenie skarżącego, wystawienie tytułu wykonawczego na oboje małżonków w sytuacji, gdy odpowiedzialność majątkowa danej osoby za zobowiązania publicznoprawne obejmuje wyłącznie majątek odrębny zobowiązanego lub wspólny majątek zobowiązanego i jego małżonka, rażąco narusza art. 29 ust. 1 Ordynacji podatkowej. Działanie takie może bowiem umożliwić prowadzenie egzekucji z majątku odrębnego współmałżonka, który nie jest zobowiązanym.
Z. U. S. Oddział w C. podkreślił jednocześnie, że ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie ustala odrębnych reguł postępowania w zależności od tego, czy egzekucja prowadzona jest z ruchomości, czy z nieruchomości.
Zdaniem autora skargi kasacyjnej, w świetle art. 29 ust. 1 Ordynacji podatkowej, uprawnione jest skierowanie egzekucji do nieruchomości na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego na jednego małżonka, będącego zobowiązanym. Odpowiednie zabezpieczenie ochrony praw małżonka nie będącego zobowiązanym, gwarantują zaś art. 38 i art. 40 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Na wstępie podkreślenia wymaga, że zgodnie z art. 183 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, uwzględniając z urzędu jedynie nieważność postępowania. Przedstawione przez skarżący Z. zarzuty kasacyjne i wnioski, jak również ich uzasadnienie wyznaczają zatem zakres kontroli sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny. Z tego też powodu tak istotną rolę odgrywa treść wniesionego środka zaskarżenia, a w szczególności prawidłowe i precyzyjne sformułowanie podstaw kasacyjnych, których Naczelny Sąd Administracyjny nie może uzupełniać, modyfikować czy też korygować (por. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 marca 2004 r., sygn. akt GSK 10/04, publ. Monitor Prawniczy 2004/9/392, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 września 2004 r., sygn. akt FSK 102/04 - niepubl.).
W rozpoznanej sprawie autorka skargi kasacyjnej przywołała jako jej podstawę art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.). Przepis ten zawiera podstawę kasacyjną polegającą na naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Tymczasem w dalszej części petitum skargi kasacyjnej podnosi się zarzut naruszenia przepisów postępowania, to jest wskazanych w niej przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, wedle twierdzeń skarżącego Z. Wskazany powyżej brak konsekwencji, w świetle związania Naczelnego Sądu Administracyjnego treścią zarzutów skargi (art. 183 § 1 powołanego wyżej Prawa), a co za tym idzie brakiem prawnej możliwości ustalenia rzeczywistego zamiaru skarżącego Z. co do ich treści, uniemożliwia Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu merytoryczne rozpoznanie skargi kasacyjnej wniesionej w sprawie niniejszej.
Należy ponadto stwierdzić, że skardze kasacyjnej skarżący Z. wniósł o "zmianę zaskarżonego wyroku w całości i uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w K.". Taka treść wniosku nie została przewidziana ani w przepisach art. 185 § 1 ani też art. 188 Prawa o postępowania przed sądami administracyjnymi. Ten ostatnio wymieniony przepis nie może mieć zastosowania w sprawie z uwagi na opisane brzmienie zarzutów skargi kasacyjnej, w tym podnoszone naruszenie przepisów postępowania.
Mając powyższe na względzie, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku, w oparciu o przepis art. 184 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.