Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnegoz 15 lutego 2008 r., sygn. akt II FSK 1710/06

Uzasadnienie

Dotychczasowy przebieg postępowania przedstawiał się następująco:

1. 1. Dyrektor Oddziału Z. w S. wszczął postępowanie egzekucyjne w stosunku do P. S.A. z tytułu zaległości w składkach na ubezpieczenie społeczne na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz na ubezpieczenie zdrowotne.
2. 2. Pismem z dnia 31.10.2003 r. zobowiązany zwrócił się do Z. Oddział w N. o rozłożenie zaległości na raty i umorzenie kosztów egzekucyjnych. W uzasadnieniu wniosku wskazał jako przesłankę umorzenia kosztów egzekucyjnych ważny interes publiczny i społeczny.
3. 3. Dyrektor Oddziału odmówił zobowiązanemu umorzenia kosztów egzekucyjnych. Jako podstawę prawną wskazał art. 64 e ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W ocenie organu egzekucyjnego na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy nie można stwierdzić nieściągalności dochodzonego obowiązku finansowego. Wartość majątku zobowiązanego przekraczała wysokość zobowiązania, a obciążenie zobowiązanego samymi tylko kosztami egzekucyjnymi nie spowodowałoby znacznego uszczerbku w jego sytuacji finansowej. Organ uznał także, że za umorzeniem kosztów egzekucyjnych nie przemawia ważny interes publiczny.
4. 4. Postanowieniem z dnia 18 grudnia 2003 r. Dyrektor Izby Skarbowej w Krakowie, po rozpoznaniu zażalenia zobowiązanego, utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Oddziału Z w N. Wskazano, że przepis art. 64 e powoływanej ustawy upoważnia Dyrektora Oddziału Z. do umorzenia w całości lub części kosztów egzekucyjnych w zależności od jego uznania, co oznacza, że nawet w przypadku zaistnienia przesłanek organ egzekucyjny nie jest bezwzględnie zobowiązany do ich umorzenia. Wskazane przez zobowiązanego przesłanki przemawiające za umorzeniem kosztów egzekucyjnych, a mianowicie obowiązek utrzymania linii kolejowych w stanie zabezpieczającym bezpieczeństwo przewozu osób i zapewniającym obronność państwa oraz względy ekologiczne stanowią zadania, które nakłada na zarządcę infrastruktury ustawa z dnia 28 marca 2003 r. o transporcie kolejowym i które winny być ustawowo wypełniane. Brak regulowania zobowiązań przez kontrahentów zobowiązanego nie uprawnia do umorzenia kosztów egzekucyjnych, gdyż okoliczność ta nie stanowi przesłanki wymienionej w przepisie art. 64 e par. 2 cyt. ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
5. 5. Na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. zobowiązany wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, zarzucając naruszenie prawa materialnego poprzez nie wyjaśnienie czy w sprawie zaistniała jakakolwiek przesłanka do umorzenia kosztów egzekucyjnych. Ponadto na rozprawie przed sądem pierwszej instancji skarżący podniósł zarzut naruszenia art. 156 kpa poprzez skierowanie zaskarżonego postanowienia do podmiotu nie będącego strona postępowania.
6. 6. Sąd pierwszej instancji uznał, że nie zasługuje ona na uwzględnienie, gdyż zaskarżone postanowienie nie zostało wydane z naruszeniem prawa materialnego ani przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia przepisu art. 156 § 1 pkt 4 kpa stwierdził, że postępowanie toczyło się na wniosek P. SA - (...) w N., a jego przedmiotem było umorzenie kosztów postępowania egzekucyjnego powstałych w wyniku prowadzonego postępowania egzekucyjnego z tytułu składek, których płatnikiem był P. SA - (...) w N. Zarzuty strony skarżącej dotyczące błędu co do osoby zobowiązanego w postępowaniu egzekucyjnym nie są przedmiotem badania w niniejszym postępowaniu. Zgodnie z przepisem art. 33 cyt. ustawy zobowiązanemu przysługuje w terminie 7 dni od daty doręczenia tytułu wykonawczego prawo zgłoszenia zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego.

Wskazać również należy, że oznaczenie strony w postępowaniu było prawidłowe. Bezspornym jest, że P. SA - (...) w N. nie posiada osobowości prawnej. Jako stronę postępowania wskazywano P. SA - (...) w N., zgodnie ze zgłoszeniem dokonanym jako płatnika składek.

Dalej Sąd wskazał, że decyzje wydane na podstawie art. 64 e ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji mają charakter uznaniowy, co oznacza, że do organu administracji państwowej należy wybór jednego z możliwych sposobów rozstrzygnięcia sprawy, a sądowa kontrola tego rodzaju decyzji obejmuje jedynie samo postępowanie poprzedzające jej wydanie, a nie rozstrzygnięcie będące wynikiem dokonania wyboru. W ocenie Sądu postępowanie w rozpatrywanej sprawie nie jest dotknięte naruszeniem prawa materialnego lub przepisów procesowych, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy. Umorzenie kosztów egzekucyjnych oparte jest na konstrukcji uznania administracyjnego.

Oceniając legalność zaskarżonego postanowienia w zakresie ustawowo przyznanych kompetencji stwierdzono, iż nie narusza ono prawa w stopniu powodującym jego uchylenie. Organy podjęły czynności zmierzające do ustalenia sytuacji majątkowej strony skarżącej oraz rozważenia przesłanek wymienionych w art. 64e par. 2 cyt. ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, a przeprowadzone postępowanie nie wykracza poza ramy swobodnej oceny dowodów.

7. Skargą kasacyjną P. SA - (...) w N. zaskarżyły powyższy wyrok w całości, zarzucając naruszenie przepisów postępowania tj. art. 174 pkt. 2 u.p.p.s.a oraz art. 145 § 1 pkt. 1 litera c) co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy oraz art. 141 § 4 u.p.p.s.a. przez nie wyjaśnienie podstawy prawnej wyroku.

Wskazując na powyższe podstawy wniesiono o uchylenie wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że w uzasadnieniu wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził z jednej strony, że przeprowadzając kontrolę zaskarżonego postanowienia Sąd sprawdza czy wydanie tego postanowienia nastąpiło zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa materialnego i procesowego, a z drugiej strony, że kontrola sądowa tego rodzaju postanowienia (wydanego w ramach swobodnego uznania) obejmuje jedynie samo postępowanie, a nie rozstrzygnięcie będące wynikiem wyboru jednego z możliwych jego sposobów. Zatem wystąpiła sprzeczność.

W ocenie autora skargi kasacyjnej nie można stwierdzić, że za umorzeniem nie przemawia interes społeczny. Zdaniem strony skarżącej nie można jednego zobowiązania oceniać na tle majątku czy też sytuacji finansowej zobowiązanego bez uwzględnienia innych zobowiązań, takimi były między innymi rozłożona na raty kwota egzekwowanego długu z tytułu składek Z. i z nimi zrównanych. Sytuację finansową zobowiązanego determinowały zaś przede wszystkim straty ponoszone od jego powstania nieściągalne lub trudno ściągalne wierzytelności przy konieczności restrukturyzacji przejętego przedsiębiorstwa. Sytuacji tej organy podatkowe nie zbadały wnikliwie, zatem WSA powinien był uchylić zaskarżone postanowienie.

Na poparcie stanowiska załączono wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 maja 2006 r. sygn. akt P 18/05 (Dz. U. Nr 84 poz. 585) stwierdzający iż w przypadku nie wyegzekwowania długu brak jest podstaw do żądania kosztów egzekucyjnych.

1. 8. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Skarbowej w K. wniósł o jej oddalenie i zasadzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
2. 9. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Z uwagi na sposób jej zredagowania należy na wstępie zwrócić uwagę, że sąd rozpatrujący sprawę w granicach skargi kasacyjnej jest związany sformułowanymi w niej zarzutami. Wynika to z treści art. 183 § 1 ppsa. Odnosząc się do tych zarzutów należy podnieść, że:

1. 1. Art. 174 pkt 2 ppsa stanowi, że podstawę skargi kasacyjnej możne stanowić naruszenie przepisów postępowania jeżeli uchybienie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Jest to zatem przepis adresowany do strony, która wnosi skargę kasacyjną, a nie do sądu, który tę skargę rozpoznaje. Naruszenie tego przepisu przez sąd mogłoby (teoretycznie) nastąpić gdyby sad rozpoznawał skargę kasacyjną opartą na innej podstawie niż wskazane w art. 174 pkt 1 i 2.
2. 2. Z kolei art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) pozwala sądowi na uchylenie decyzji, gdy stwierdzi naruszenie (przez organ administracji publicznej) przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przepisu tego nie powiązano z żadnym przepisem procedury administracyjnej, który miałby być naruszony, a którego to naruszenia sąd nie dostrzegł. Tak sformułowany zarzut nie daje możliwości skontrolowania wyroku w tym aspekcie.
3. 3. Art. 141 § 4 ppsa określa wymogi, które powinno spełniać uzasadnienie wyroku. Wbrew wywodowi skarżącego motywy wyroku odpowiadają tym wymogom. Nie ma w nich sprzeczności, o których mowa w skardze kasacyjnej. Sądowa kontrola decyzji uznaniowej obejmuje także prawo materialne. Nie dotyczy to wprawdzie sposobu rozstrzygnięcia sprawy ale sąd bada czy na podstawie przepisów prawnych dopuszczalne było wydanie decyzji uznaniowej oraz czy organ przy jej wydaniu nie przekroczył granic uznania administracyjnego. Skarżący nie ma racji twierdząc, że postępowanie egzekucyjne w administracji jest zaliczane w całości do przepisów procesowych. Niektóre z przepisów tej ustawy mają charakter materialno prawny, w szczególności te, z których wynikają uprawnienia lub obowiązki uczestników tego postępowania. Takim właśnie przepisem jest art. 64 e, pozwalający, w określonej w nim sytuacji, na umorzenie kosztów egzekucyjnych. Orzeczenie w tym przedmiocie dotyczy bezpośrednio sfery obowiązków strony, a zatem przepis na podstawie którego wydano postanowienie ma charakter zarówno kompetencyjny jak i materialny.

Uzasadnienie wyroku zawiera pełne wyjaśnienie jego podstawy prawnej. Nie tylko powołano właściwe przepisy procedury sądowej ale i wyczerpująco wyjaśniono zakres sądowej kontroli takiej, jak zaskarżona, decyzji.

Uzasadnienie zarzutu naruszenia art. 141 § 4 ppsa nie koresponduje z treścią tego przepisu. Dotyczy ono w istocie zaskarżonego postanowienia, a nie wyroku sadu I instancji.

W tej sytuacji należało na podstawi art. 184 ppsa orzec jak w sentencji.