Uzasadnienie
Wyrokiem z 16 marca 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, w sprawie o sygn. akt I SA/Lu 89/12, uwzględnił skargę A. B. – nazywanego dalej "Skarżącym", i uchylił postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Lublinie z 25 listopada 2011 r. w przedmiocie zawieszenia postępowania egzekucyjnego.
Z uzasadnienia wyroku sądu pierwszej instancji wynika, że ostateczną decyzją z 9 maja 2011 r. Dyrektor Izby Celnej w Białej Podlaskiej określił Skarżącemu zobowiązanie w podatku od towarów i usług. Na jej podstawie wydano tytuł wykonawczy i wszczęto wobec Skarżącego postępowanie egzekucyjne. Postanowieniem z 11 sierpnia 20011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie (sygn. akt I SA/Lu 480/11) wstrzymał wykonanie decyzji Dyrektora Izby Celnej. Następnie wyrokiem z 30 września 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny decyzję tę uchylił.
W tym stanie rzeczy, postanowieniem z 7 października Dyrektor Izby Celnej, jako organ egzekucyjny, zawiesił postępowanie egzekucyjne prowadzone względem Skarżącego. W motywach decyzji wyjaśniono, że art. 61 i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.) – powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", stanowiły przesłankę zawieszenia postępowania egzekucyjnego w rozumieniu art. 56 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. nr 229, poz. 1954 z późn. zm.) – powoływanej dalej jako "u.p.e.a.". Wobec tego przesłanka zawieszenia trwać będzie do czasu uprawomocnienia się wyroku (art. 170 P.p.s.a.).
Wspomnianym na wstępie postanowieniem, rozpoznawszy zażalenie Skarżącego, Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy orzeczenie organu egzekucyjnego.
W skardze na powyższe postanowienie Skarżący argumentował, że skoro decyzja podatkowa została uchylona, tytuł wykonawczy utracił swoją podstawę prawną. Tym samym postępowanie egzekucyjne nie mogło dalej się toczyć, a jego zawieszenie było niezasadne.
Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał skargę za zasadną i uchylił postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej oraz poprzedzające je postanowienie Dyrektora Izby Celnej.
Sąd pierwszej instancji zwrócił uwagę, że w toku postępowania egzekucyjnego Skarżący zgłosił zarzut wykonania egzekwowanego obowiązku. Powyższa kwestia była przedmiotem rozpoznania Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, który wyrokiem z 16 marca 2012 r., w sprawie o sygn. akt I SA/Lu 88/11, uchylił postanowienia organu egzekucyjnego i organu drugiej instancji. Zdaniem sądu, organ egzekucyjny był zobowiązany do zbadania zarzutu wykonania egzekwowanego obowiązku także przed wystawieniem tytułu wykonawczego (art. 29 § 1, art. 33 pkt 1 i art. 34 § 1-4 u.p.e.a.).
Przed wystawieniem tytułu wykonawczego organ egzekucyjny będący wierzycielem powinien był ustalić, czy Skarżący uiścił zobowiązanie w podatku od towarów i usług (art. 29 § 1 u.p.e.a.). W tym przypadku postępowanie egzekucyjne byłoby bowiem bezprzedmiotowe i jako takie nie mogłoby podlegać zawieszeniu. Ponieważ organ zaniechał tej czynności, zawieszenie postępowania egzekucyjnego w oparciu o przesłanki wyrażone w art. 56 § 1 u.p.e.a. było przedwczesne. Zawieszając postępowanie organ uchylił się bezpodstawnie od ustalenia, czy egzekwowany obowiązek został wykonany. Innymi słowy ustalenia, czy postępowanie egzekucyjne jest bezprzedmiotowe.
Dyrektor Izby Skarbowej w skardze kasacyjnej na powyższy wyrok podniósł zarzut naruszenia przepisów postępowania, tj.:
- - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.) – powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", poprzez uwzględnienie skargi. Zdaniem autora skargi kasacyjnej, sąd pierwszej instancji błędnie ocenił, że przed zawieszeniem postępowania egzekucyjnego i przed wystawieniem tytułu wykonawczego (art. 56 § 1 u.p.e.a.) organ miął obowiązek stwierdzić, czy egzekwowany obowiązek został wykonany. Prawidłowa wykładnia art. 56 § 1 u.p.e.a. nie daje podstaw do przyjęcia takiego wniosku;
- - art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez niezawarci w uzasadnieniu wyroku jasnych i jednoznacznych wskazań, co do dalszych czynności organu.
Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o uchylenie powyższego wyroku w całości oraz zasądzenia kosztów postępowania według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Zarzuty skargi kasacyjnej okazały się zasadne, wobec czego zaskarżony wyrok podlega uchyleniu.
Pomijając kwestię niejasnej stylistyki, jak też gramatycznej formy wywodów zamieszczonych w pisemnych motywach zakwestionowanego orzeczenia, należy podkreślić, że abstrahuje on całkowicie od istoty mechanizmu ochrony ukształtowanego przepisami art. 61 i art. 152 P.p.s.a. jego sens prawidłowo odczytał a autorka skargi kasacyjnej, podnosząc co następuje: "Rozstrzygnięcie w trybie art. 152 p.p.s.a. wywołuje skutki analogiczne do skutków wstrzymania wykonania decyzji w trybie art. 61 p.p.s.a. [...]. Zarówno postanowienie wojewódzkiego sadu administracyjnego o wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji wydane na podstawie art. 61 p.p.s.a., jak również orzeczenie sądu wydane na podstawie art. 152 p.p.s.a. jest przesłanką zawieszenia postępowania egzekucyjnego w świetle art. 56 § 1 pkt 1 u.p.e.a." (s. 5). Wypada przypomnieć, że stosownie do ostatniego z wymienionych przepisów, postępowanie egzekucyjne ulega zawieszeniu w razie wstrzymania wykonania, odroczenia terminu wykonania obowiązku albo rozłożenia na raty spłat należności pieniężnej.
Wyliczone przesłanki zawieszenia postępowania łączą się z przypadkami braku wymagalności egzekwowanego obowiązku, tj. wystąpieniem czasowej przeszkody w prowadzeniu postępowania. Orzeczenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, że zaskarżona do niego decyzja nie podlega – w związku ze wzruszeniem decyzji Naczelnika Urzędu celnego w L. z dnia 21 stycznia 2011 r. i decyzji Dyrektora Izby Celnej w Białej Podlaskiej z dnia 9 maja 2011 r. – wykonaniu, wykluczyło możliwość merytorycznego wypowiedzenia się co do wykonania przez zobowiązanego egzekwowanego obowiązku (dopuszczalności prowadzenia postępowania "w warunkach legalności" – tak na s. 3 uzasadnienia zapadłego wyroku). Wbrew stanowisku sądu administracyjnego pierwszej instancji, jedynym działaniem, które mogły podjąć właściwe organy było zawieszenie postępowania egzekucyjnego w następstwie przyznania pierwszeństwa nieprawomocnemu jeszcze wyrokowi pozbawiającemu mocy zaskarżone decyzje, a nie tym rozstrzygnięciom.
Ocena okoliczności, czy zobowiązany wykonał – jak wskazano w postawionych zarzutach – egzekwowany obowiązek byłaby wkroczeniem w sferę merytorycznego rozpoznania sprawy, co w oczywisty sposób kłóciłoby się z istotą mechanizmu ochronnego unormowanego w art. 152 P.p.s.a.
W tym stanie rzeczy, z mocy art. 185 § 1 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego rozstrzygnięto zgodnie z art. 204 pkt 2 tej ustawy.