Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 22 lutego 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, w sprawie o sygn. akt I SA/Gd 1273/11, uwzględnił skargę K. C. – nazywanej dalej "Skarżącą", na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Gdańsku z dnia 2 listopada 2011 r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania.
Z uzasadnienia wyroku sądu pierwszej instancji wynika, że Skarżąca złożyła korektę deklaracji podatkowej w podatku od towarów i usług na drugi kwartał 2011 r. Równocześnie Skarżąca wystąpiła do Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. z wnioskiem o zaliczenie nadpłaty na poczet wcześniejszej zaległości w podatku od towarów i usług.
Postanowieniem z 5 sierpnia 2011 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego, na podstawie art. 165a ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. nr 8, poz. 60 z późn. zm.), odmówił wszczęcia postępowania. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że Skarżąca miała zaległość podatkową w podatku od czynności cywilnoprawnych za 2007 r., wynikającą z decyzji Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w G. z 26 marca 2009 r. Tym samym, na mocy art. 76 § 1 i art. 76b Ordynacji podatkowej, nadpłata została z urzędu zaliczona na poczet wskazanej zaległości podatkowej.
W zażaleniu od powyższego postanowienia Skarżąca podniosła między innymi zarzut naruszenia art. 169a, art. 76 § 1, art. 76a i art. 76b Ordynacji podatkowej. Skarżąca wyjaśniła, że nie domagała się wszczęcia postępowania podatkowego. We wniosku złożyła jedynie oświadczenie, o którym jest mowa w art. 62 § 1 Ordynacji podatkowej, wskazując na poczet którego zobowiązania powinno nastąpić zaliczenie,
Wspomnianym na wstępie postanowieniem Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. Wskazując na art. 76 Ordynacji podatkowej organ wyjaśnił, że warunkiem zaliczenia nadpłaty zgodnie z wnioskiem jest brak zaległości podatkowych oraz innych bieżących zobowiązań podatkowych. Skoro nadpłatę w podatku należało zaliczyć z urzędu na poczet zaległości podatkowych, organ pierwszej instancji doszedł do zasadnego wniosku, że okoliczność ta uzasadnia odmowę wszczęcia postępowania (art. 169a Ordynacji podatkowej).
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Skarżąca powtórzyła zarzut i argumentację przedstawioną w zażaleniu od postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał skargę za zasadną i uchylił postanowienia organów obu instancji.
W ocenie sądu pierwszej instancji, organy niezasadnie odmówiły wszczęcia postępowania w związku z wnioskiem Skarżącej o zaliczenie nadpłaty w podatku od towarów i usług na poczet zaległości w tym podatku.
Zgodnie z art. 62 § 1 Ordynacji podatkowej, jeżeli na podatniku ciążą zobowiązania podatkowe z różnych tytułów, może on wskazać organowi, na które zobowiązanie powinna zostać zaliczona wpłata. Tym samym dla organu wniosek podatnika ma charakter wiążący.
W ocenie sądu pierwszej instancji, stanowisko organu odwoławczego, że w świetle art. 76a § 1 Ordynacji podatkowej do nadpłaty stosuje się art. 62 § 1 Ordynacji podatkowej w sposób odpowiedni – to jest nie wprost, z uwzględnieniem różnic pomiędzy wpłatą, nadpłatą i zwrotem podatku – było chybione. Sąd nie zgodził się z organem, że prawo do dysponowania nadpłatą przysługuje podatnikowi wyłącznie wówczas gdy nie istnieją zaległości podatkowe. W konsekwencji tego – jak błędnie, zdaniem sądu, argumentuje organ – podatnik może wnosić jedynie o zaliczenia nadpłaty na poczet przyszłych zobowiązań podatkowych.
Powołując się na pogląd doktryny prawnej, sąd pierwszej instancji zajął stanowisko, że art. 76a § 1 Ordynacji podatkowej należy odczytywać łącznie z art. 62 § 1 Ordynacji podatkowej; tak że w przypadku nadpłaty, złożenie wniosku o zaliczenie jej na poczet wskazanych przez podatnika zaległości podatkowych, wiąże organ podatkowy. Wobec tego, na mocy art. 76a § 1 i art. 76b Ordynacji podatkowej, organ zobligowany był do wydania postanowienia o zaliczeniu nadpłaty zgodnie z wnioskiem Skarżącej.
W skardze kasacyjnej Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o uchylenie powyższego wyroku w całości. Podniesiono w niej zarzut naruszenia przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
- - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.) – powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", w zw. z art. 76 § 1, art. 76a § 1, art. 76b Ordynacji podatkowej poprzez uznanie, że przepisy te nie stanowią podstawy do zaliczenia z urzędu zwrotu podatku na poczet zaległości podatkowych, ponieważ organ jest związany wnioskiem podatnika (art. 76a § 1 w zw. z art. 62 § 1 Ordynacji podatkowej);
- - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 165a § 1 Ordynacji podatkowej poprzez przyjęcie, że organ zobowiązany jest do merytorycznego rozpatrzenia żądania podatnika, chociaż z mocy prawa zwrot podatku podlega zaliczeniu na poczet zaległości podatkowej i wygaśnie zobowiązania wskutek zaliczenia zwrotu (art. 59 § 1 pkt 4 Ordynacji podatkowej).
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Skarga kasacyjna pozbawiona jest usprawiedliwionych podstaw, przeto nie zasługuje na uwzględnienie.
Odnosząc się do sformułowanych w niej zarzutów naruszenia przepisów prawa procesowego – art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 76 § 1, art. 76a § 1 i art. 76b Ordynacji podatkowej oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 165a § 1 Ordynacji podatkowej, należy podkreślić, że zdają się one zupełnie abstrahować od procesowej formy odniesienia się do wniosku podatniczki z dnia 11 lipca 2011 r. o zaliczenie kwoty z deklaracji VAT-7k na poczet wcześniejszych zaległości podatkowych. Rzecz w tym, że wydając postanowienie w trybie art. 165a § 1 Ordynacji podatkowej zignorowano potrzebę zajęcia stanowiska w sprawie wniesionego żądania w formie jurysdykcyjnej. Niewątpliwie ma rację sąd administracyjny pierwszej instancji, który w pisemnych motywach zaskarżonego wyroku stwierdził: "skoro organ podatkowy dysponował wnioskiem podatniczki, w którym wyraziła ona swoją wolę zadysponowania zwrotem podatku za II kwartał 2011 r. (przy jednoczesnym istnieniu zaległości w tym podatku za wcześniejsze okresy), to był tym wnioskiem związany i zobligowany do wydania, w trybie art. 76a § 1 i art. 76b Ordynacji podatkowej, postanowienia o zaliczeniu tego zwrotu na poczet zaległości wynikających z deklaracji dla podatku od towarów i usług za wcześniejsze okresy, a nie postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania podatkowego na podstawie art. 165a ww. ustawy" (s. 6 – 7).
Jakkolwiek użycie słów "był tym wnioskiem związany" może budzić zastrzeżenia, to jednak sens wypowiedzi sądu i intencje, które jej towarzyszyły, są zupełnie zrozumiałe. Merytorycznym odniesieniem się do wniosku podatniczki jest bowiem inne zadysponowanie zwrotem podatku, przez zaliczenie go na poczet zaległości wynikających z deklaracji w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy wcześniejsze. Brak w tej sytuacji podstawy do zastosowania przepisu, o którym mowa, tj. wystąpienia przesłanki kwalifikowanej jako zaistnienie innych przyczyn będących przeszkodą dla wszczęcia postępowania. Stanowisko wyrażone w skardze kasacyjnej pomija w istocie okoliczność, że wspomniana odmowa wszczęcia postępowania jest rezultatem podjęcia czynności wyjaśniających (sprawdzających), które przecież ze swej natury mają charakter "merytoryczny".
W tym stanie rzeczy, z mocy art. 184 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.