Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 9 czerwca 2005 r., I SA/Gl 1110/04 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę Andrzeja M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 28 czerwca 2004 r. w przedmiocie ulgi płatniczej.
W uzasadnieniu wyroku podano, że skarżący w odpowiedzi na wezwanie do zapłaty I raty podatku od nieruchomości za 2003 r., pismem z dnia 5 maja 2003 r. zwrócił się do Wójta Gminy N. o "umorzenie i zaniechanie poboru tego podatku". We wniosku Andrzej M. wskazał, że jest osobą niepełnosprawną, która utrzymuje czteroosobową rodzinę z zapomogi wypłacanej z ZUS w wysokości 431,54 zł.
W toku postępowania organ pierwszej instancji zwrócił się do Powiatowego Urzędu Pracy w R., Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w R. oraz Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w N. o udzielenie informacji pozwalających na ustalenie kondycji finansowej podatnika. Andrzej M. został natomiast wezwany do przedstawienia niezbędnych danych, w tym aktualnego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności.
Decyzją z dnia 30 lipca 2003 r. Wójt Gminy N. umorzył stronie w części zaległość podatkową, stanowiącą II ratę podatku od nieruchomości za 2003 r.
Organ podatkowy argumentował, że skarżący, poza odcinkiem renty, nie dostarczył żądanych dokumentów. Andrzej M. nie figuruje w ewidencji Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w R., a jego pełnoletnia córka nie została zarejestrowana jako osoba poszukująca pracy.
Podniesiono ponadto, że stronie wielokrotnie umarzano całość lub część zaległości wobec gminy.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia 26 stycznia 2004 r. uchyliło rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia.
Organ odwoławczy dopatrzył się naruszenia art. 123 par. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa /Dz.U. nr 137 poz. 926 ze zm./ przez niezapewnienie stronie czynnego udziału w każdym stadium postępowania. Stwierdził również, że Wójt Gminy N. nie wyjaśnił zasadności przesłanek, jakimi kierował się przy podejmowaniu decyzji, a zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie jest kompletny.
W dniu 2 marca 2004 r. organ podatkowy pierwszej instancji wydał kolejną decyzję, którą częściowo umorzył zaległość podatkową, stanowiącą II ratę podatku od nieruchomości za 2003 r. w wysokości 100 zł wraz z odsetkami.
Wójt Gminy N. zaznaczył, że podatnikowi pozostało do zapłaty 31,40 zł, co stanowiłoby kwotę 10,46 zł miesięcznie, gdyby Andrzej M. wystąpił o rozłożenie należności na raty.
Decyzją z dnia 28 czerwca 2004 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., po rozpatrzeniu odwołania, utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie.
Organ odwoławczy stwierdził, że w 2003 r. skarżący otrzymał kwotę 6.237,62 zł z tytułu renty inwalidzkiej oraz sumę 3.900 zł w formie zasiłków z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w N., co łącznie w skali miesiąca stanowi kwotę 844,80 zł.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wskazało ponadto na czynności podjęte przez organ pierwszej instancji celem ustalenia sytuacji materialnej skarżącego oraz fakt braku współpracy ze strony Andrzeja M..
Zwrócono uwagę, że podatnik w poprzednich latach korzystał z pomocy publicznej w postaci umarzania części zaległości podatkowych. Okoliczność ta nie przesądza jednakże o konieczności przyznania ulgi w tej postaci automatycznie w każdym następnym roku.
Organ drugiej instancji dokonując analizy art. 67 par. 1 Ordynacji podatkowej podkreślił, że udzielanie ulg stanowi wyjątek od zasady płacenia podatków. Uprawnienia wynikające z cytowanego przepisu nie są równoznaczne z obowiązkiem pozytywnego rozpatrzenia każdego wniosku podatnika i to w całości.
W skardze na powyższą decyzję Andrzej M. zwrócił uwagę na brak możliwości płatniczych w sytuacji, gdy dochód przypadający w rodzinie na osobę wynosi 211,20 zł. Skarżący zarzucił organowi odwoławczemu nieprecyzyjne ustalenie jego sytuacji majątkowej.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, oddalając skargę, w pierwszej kolejności odwołał się do brzmienia art. 67 par. 1 Ordynacji podatkowej wskazując, że decyzje dotyczące umorzenia zaległości podatkowych podejmowane są w ramach tzw. uznania administracyjnego. Podniesiono, że użycie przez ustawodawcę w powołanym przepisie zwrotów niedookreślonych, takich jak "ważny interes podatnika" oraz "interes publiczny" wiąże się z koniecznością dokonania przez organ szerokiej oceny różnych wartości, w tym również sięgnięcia do systemu ocen pozaprawnych.
Zdaniem Sądu organy podatkowe prawidłowo ustaliły sytuację materialną skarżących, a przyjęte w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy rozstrzygnięcie nie wykracza poza granice dopuszczalnego uznania administracyjnego.
Skład orzekający podkreślił, że Andrzej M. odmawiając udziału w postępowaniu administracyjnym, pozbawił się możliwości przedstawienia organowi podatkowemu dodatkowych argumentów i dowodów potwierdzających słuszność jego żądania.
Podniesiono, że częściowe uwzględnienie wniosku skarżącego poprzez dokonanie umorzenia zaległości podatkowej w 80 % oznacza, że w toku postępowania stwierdzono istnienie przesłanki ważnego interesu podatnika.
W dalszej części uzasadnienia zwrócono uwagę na konieczność uwzględnienia w takich jak rozpatrywana sprawach ważnego interesu publicznego. Z tego względu za trafne uznano spostrzeżenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K., które podkreśliło, że gospodarkę finansową w gminie prowadzi się na podstawie budżetu, którego głównym źródłem są podatki. Odmowa ich uiszczenia może spowodować, że organy gminy nie będą mogły udzielać jakichkolwiek świadczeń osobom najbardziej potrzebującym, chorym, żyjącym w skrajnej nędzy.
Sąd podniósł, że wbrew twierdzeniom skarżącego, nie można przyjmować, że brak wolnych środków finansowych rodzi automatycznie obowiązek przyznania ulgi w postaci umorzenia zaległości podatkowej.
W skardze kasacyjnej z dnia 11 października 2005 r. Andrzej M. zaskarżył powyższy wyrok w części dotyczącej oddalenia skargi w zakresie nieuwzględnionej ulgi podatkowej, a tym samym w części nieumorzonego podatku od nieruchomości.
Skarżący wniósł o uchylenie wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach do ponownego rozpoznania, zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych oraz rozpoznanie sprawy także pod nieobecność skarżącego.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:
naruszenie prawa materialnego, to jest art. 67 Ordynacji podatkowej przez błędną jego wykładnię oraz w związku z naruszeniem art. 67 Ordynacji podatkowej, naruszenie art. 67 i art. 71 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że odmowa udzielenia ulgi płatniczej w znacznym stopniu pogrążyła sytuację finansową skarżącego. Organy podatkowe zamiast chronić dobro rodziny i inwalidy znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej, doprowadziły do jej pogorszenia wskutek błędnej wykładni art. 67 par. 1 Ordynacji podatkowej i uchybienia przepisom art. 67 i art. 71 ust. 1 Konstytucji RP.
W ocenie skarżącego uznaniowy charakter decyzji podatkowej oraz konieczność ochrony interesu publicznego związanego ze ściąganiem należności podatkowych, nie mogą być podstawą do nieuwzględnienia wniosku strony. Podejmowanie rozstrzygnięć w ramach tzw. uznania administracyjnego nie oznacza bowiem dowolności w zakresie tego typu decyzji.
Autor skargi kasacyjnej zwrócił uwagę, że Andrzej M. ze względu na stan zdrowia utracił możliwość zarobkowania i przebywa obecnie na rencie inwalidzkiej. W tej sytuacji obowiązek zapłacenia podatku spowoduje jedynie przejście określonej kwoty ze środków przeznaczonych na pomoc społeczną do środków z wpływów z zobowiązań publicznoprawnych.
Rozważając przesłanki przyznania ulgi, o jakich mowa w art. 67 par. 1 Ordynacji podatkowej, skarżący zaakcentował, że zawężenie ustawowych wymagań umarzania zaległości podatkowych do przypadków, w których podatnik, wskutek uiszczenia podatku, miałby pozostawać bez środków do życia i korzystać z pomocy społecznej, jest niedopuszczalną interpretacją na niekorzyść podatnika /por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 października 1995 r., SA/Po 539/95/.
Zdaniem strony "interes podatnika" należy rozumieć bardziej szeroko, mając na uwadze nie tylko sytuacje nadzwyczajne, ale także normalną sytuację ekonomiczną, w tym wysokość uzyskiwanych dochodów, jak również konieczność ponoszenia wydatków np. związanych z kosztami leczenia członków najbliższej rodziny podatnika /por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 września 1999 r., SA/Sz 1753/98/.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Stosownie do art. 183 par. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./, Naczelny Sąd Administracyjny, poza przypadkami nieważności postępowania, jest związany granicami skargi kasacyjnej. Oznacza to, że podniesione przez skarżącego zarzuty wyznaczają zakres sądowej kontroli legalności zaskarżonego wyroku. Naczelny Sąd Administracyjny jest zatem uprawniony do rozpatrywania sprawy wyłącznie w ramach sformułowanych przez stronę podstaw kasacyjnych. W konsekwencji, jeżeli skarżący wskaże konkretne przepisy prawa materialnego lub prawa procesowego, które - jego zdaniem - zostały naruszone, Naczelny Sąd Administracyjny nie jest władny badać, czy nie doszło w danym przypadku do uchybienia innym przepisom. Niedopuszczalne jest również samodzielne precyzowanie, uściślanie lub korygowanie przez Sąd zarzutów kasacyjnych /por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 marca 2004 r., GSK 10/04 - Monitor Prawniczy 2004 nr 9 str. 392; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 września 2004 r., FSK 102/04 - nie publ./.
W rozpoznawanej skardze kasacyjnej jej autorka wskazała na naruszenie przepisu prawa materialnego, to jest art. 67 par. 1 Ordynacji podatkowej przez jego błędną wykładnię oraz naruszenie art. 67 i art. 71 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
Na wstępie wyjaśnić należy, że prawidłowa konstrukcja zarzutu kasacyjnego wymaga powołania przez stronę konkretnego przepisu prawa z oznaczeniem właściwych jednostek redakcyjnych /numeru artykułu, paragrafu, ustępu, litery/. W niniejszej sprawie skarżący nie określił w petitum skargi kasacyjnej, któremu z paragrafów art. 67 Ordynacji podatkowej - w jego ocenie - uchybił Sąd. Jednakże z uzasadnienia skargi kasacyjnej jednoznacznie wynika, że chodzi w danym przypadku o par. 1 powołanego przepisu.
Ustosunkowując się do sformułowanych przez skarżącego zarzutów należy przede wszystkim zwrócić uwagę, że przedstawiona w skardze kasacyjnej argumentacja zmierza do wykazania, że zarówno organy podatkowe, jak i Sąd pierwszej instancji dokonały niewłaściwej oceny sytuacji majątkowej Andrzeja M. i w konsekwencji błędnie uznały, iż żądanie umorzenia zaległości podatkowej nie zasługiwało na uwzględnienie we wnioskowanym zakresie.
Obok obszernych wywodów dotyczących interpretacji pojęć "interesu podatnika" i "interesu publicznego", autorka skargi kasacyjnej podniosła między innymi, że przy badaniu istnienia przesłanek przewidzianych w art. 67 par. 1 Ordynacji podatkowej nie uwzględniono w sposób prawidłowy okoliczności, iż jedynym dochodem skarżącego jest renta inwalidzka oraz zasiłek społeczny. W konkluzji rozważań zaakcentowano natomiast, że rozpatrzenie wniosku w sprawie o umorzenie zaległości podatkowej wymaga wyczerpującego ustalenia faktycznej sytuacji materialnej, rodzinnej i osobistej podatnika oraz jego rzeczywistych możliwości finansowych.
Twierdzenia zawarte w skardze kasacyjnej prowadzą do wniosku, że skarżący dąży w istocie do zakwestionowania stanu faktycznego sprawy i jego oceny przyjętej w decyzjach organów podatkowych oraz zaskarżonym wyroku.
W doktrynie i orzecznictwie sądowym wielokrotnie wyjaśniano, że próba zwalczania ustaleń faktycznych wymaga podniesienia zarzutu naruszenia prawa procesowego /por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz., Zakamycze 2005, str. 410, 458-459 i powołane tam orzecznictwo/.
Rozpatrywany środek zaskarżenia nie zawiera podstawy kasacyjnej przewidzianej w art. 174 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wiążące dla Naczelnego Sądu Administracyjnego pozostają zatem ustalenia przyjęte przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach.
W tej sytuacji, z uwagi na brak zakwestionowania stanu faktycznego nie jest możliwe dokonanie oceny zasadności zarzutu naruszenia art. 67 par. 1 Ordynacji podatkowej oraz art. 67 i art. 71 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Niepodważenie trafności ustaleń faktycznych, na gruncie rozpatrywanej sprawy, czyni bezskutecznym zarzut uchybienia przepisom prawa materialnego.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.