Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 19 maja 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę C. S. – nazywanego dalej "Skarżącym", na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia 16 grudnia 2010 r. w przedmiocie ustalenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od spadków i darowizn.
Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że Skarżący w dniu 29 lipca 2010 r. złożył zeznanie podatkowe o nabyciu rzeczy lub praw majątkowych, o którym jest mowa w art. 4a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn (Dz. U. z 2009 r. Nr 93, poz. 768 z późn. zm.) – powoływanej dalej jako "u.s.d.".
Decyzją z dnia 13 września 2010 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego P. ustalił Skarżącemu zobowiązanie podatkowe w podatku od spadków i darowizn. W ocenie organu podatkowego pierwszej instancji, Skarżący nie dochował 6-miesięcznego terminu przewidzianego w wymienionym powyżej przepisie. Skarżący nabył bowiem spadek na podstawie postanowienia sądu powszechnego z dnia 3 grudnia 2009 r., które uprawomocniło się w dniu 25 grudnia 2009 r.
W odwołaniu od decyzji Skarżący podniósł, że w dniu 10 lutego 2010 r. doręczono mu odpis postanowienia opatrzony klauzulą prawomocności, informującą, że "orzeczenie jest prawomocne z dniem......, P., dnia 2010.02.01". Na tej podstawie Skarżący przyjął, że dniem uprawomocnienia się postanowienia, od którego liczony jest 6-miesięczny termin, był dzień 1 lutego 2010 r.
Rozpoznawszy odwołanie Skarżącego, Dyrektor Izby Skarbowej wspomnianą na wstępie decyzją utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. Dyrektor Izby Skarbowej zgodził się z organem pierwszej instancji, że postanowienie uprawomocniło się w dniu 25 grudnia 2009 r., a data wskazana w klauzuli jest jedynie datą sporządzenia odpisu postanowienia. Wobec tego, termin do zgłoszenia nabycia własności rzeczy lub praw majątkowych (art. 4a ust. 1 pkt 1 u.s.d.) upłynął w dniu 25 czerwca 2010 r. Ponieważ Skarżący dokonał zgłoszenia w dniu 29 lipca 2010 r., nabycie spadku nie podlegało zwolnieniu podatkowemu.
W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Skarżący powtórzył podniesioną w trakcie postępowania podatkowego argumentację. W piśmie procesowym z dnia 11 maja 2011 r. pełnomocnik Skarżącego zarzucił organom naruszenie art. 120 i art. 121 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 z późn. zm.) w zw. z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Pełnomocnik Skarżącego podniósł, że błędne wskazanie przez sąd powszechny daty uprawomocnienia się postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku nie może obciążać podatnika. Organy podatkowe nie mogą domagać się od podatnika, aby dodatkowo weryfikował udzielane mu przez sąd powszechny informacje.
Wojewódzki Sąd Administracyjny skargę oddalił jako niezasadną. W ocenie sądu administracyjnego pierwszej instancji, zarzut naruszenia art. 120 i art. 122 § 1 Ordynacji podatkowej był chybiony. Sąd powszechny w odpisie postanowienia – wbrew temu, co podniósł pełnomocnik Skarżącego – nie wskazał błędnej daty uprawomocnienia się postanowienia. Widniejący na pieczęci dzień oznaczał jedynie datę, w której sąd powszechny miał stwierdzić dzień uprawomocnienia się postanowienia. Zważywszy na zaniechanie sądu powszechnego, odpis postanowienia nie był dokumentem pozwalającym na ustalenie początku biegu terminu do zgłoszenia nabycia spadku, a Skarżący, kierując się własnym interesem, powinien był zwrócić się do sądu powszechnego w celu uzyskania niezbędnych informacji. Składając zeznanie podatkowe po upływie 6-miesięcznego terminu, Skarżący pozbawił się prawa do uzyskania zwolnienia podatkowego na zasadach określonych w art. 4a ust. 1 pkt 1 u.s.d.
W skardze kasacyjnej Skarżący wniósł o uchylenie powyższego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
Skarżący podniósł zarzut naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 120 i art. 122 § 1 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 2 Konstytucji RP, polegającego na naruszeniu zasady zaufania obywateli do organów władzy publicznej poprzez przyjęcie, że:
- - negatywne skutki błędnego wskazania przez sąd powszechny daty uprawomocnienia się postanowienia stwierdzającego nabycie spadku obciążają Skarżącego;
- - na Skarżącym ciążył obowiązek dodatkowego zweryfikowania informacji o dacie uprawomocnienia się postanowienia udzielonej przez sąd powszechny.
W skardze kasacyjnej podniesiono także zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. art. 4a ust. 1 pkt 1 u.s.d. w zw. z art. 2 Konstytucji RP, poprzez jego błędną wykładnię, a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie, poprzez przyjęcie, że negatywne skutki nienależycie wykonanego przez organy władzy publicznego (sąd powszechny) obowiązku wskazania daty uprawomocnienia się postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku obciążają Skarżącego, skutkując utratą prawa do zwolnienia podatkowego, o którym jest mowa w art. 4a ust. 1 pkt 1 u.s.d.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną, organ podatkowy wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Skarga kasacyjna okazała się zasadna, jako że znalazły potwierdzenie podniesione w niej zarzuty.
Przed ich rozważeniem należy przede wszystkim zauważyć, że zarówno Wojewódzki Sąd Administracyjny jak i Skarżący nie mają wątpliwości, iż sąd powszechny nie wykonał ciążącego na nim obowiązku prawidłowego poinformowania Skarżącego o terminie uprawomocnienia się postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku. Z treści pieczęci umieszczonej na odpisie postanowienia wyciągają jednakże odmienne wnioski: sąd administracyjny pierwszej instancji w uzasadnieniu wyroku wywodzi, że Skarżący w ogóle nie został poinformowany o dacie uprawomocnienia się postanowienia, podczas gdy Skarżący datę 1 lutego 2011 r. odczytał nie jako datę, w której sąd stwierdził prawomocność orzeczenia lecz wskazanie dnia, w którym stało się ono prawomocne.
W tym kontekście zarzuty naruszenia art. 120 i art. 122 § 1 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 2 Konstytucji RP należy uznać za trafne. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie można czynić Skarżącemu zarzutu, że błędnie zrozumiał treść stwierdzenia prawomocności. Na odbiciu pieczęci widniało puste pole, w którym sąd powszechny powinien był wpisać datę uprawomocnienia się orzeczenia. Niemniej jednak, Skarżący działając w zaufaniu do sądu powszechnego i wystawionego przezeń dokumentu urzędowego przyjął, że został on prawidłowo sporządzony. Układ graficzny pieczęci (stwierdzenia prawomocności) mógł bowiem wprowadzić osobę nieposiadającą wykształcenia prawniczego w błąd – sugerując, że datą uprawomocnienia się orzeczenia była data umieszczona na jej końcu.
W tym stanie rzeczy, obciążenie Skarżącego negatywnymi konsekwencjami błędu popełnionego przez sąd powszechny jest nie do pogodzenia z zasadami zaufania do państwa i sprawiedliwości społecznej wyrażonymi w art. 2 Konstytucji RP.
Jakkolwiek termin określony w art. 4a ust. 1 pkt 1 u.s.d. ma charakter materialny i nie podlega przywróceniu, a art. 121 § 1 Ordynacji podatkowej jest przepisem regulującym postępowanie podatkowe, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, organy podatkowe, prowadząc postępowania dowodowe, wiedząc o uchybieniu sądu pierwszej instancji, ustaliły stan faktyczny i prawny sprawy w sposób wybiórczy i jednostronny, czym naruszyły art. 121 § 1 Ordynacji podatkowej. Bez wątpienia zaniechanie sądu powszechnego miało bezpośredni wpływ na uchybienie przez Skarżącego terminowi do złożenia zgłoszenia i tym samym zachowanie prawa do nabycia zwolnienia podatkowego. Gdyby bowiem Skarżący otrzymał odpis postanowienia, na którym prawidłowo wpisano by datę jego uprawomocnienia, mógłby złożyć zgłoszenie w terminie zakreślonym w art. 4a ust. 1 pkt 1 u.s.d.
Sąd w niniejszym składzie w pełni podziela pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego przedstawiony w wyroku z dnia 14 grudnia 2011 r., w spawie o sygn. akt II FSK 1207/10, że naruszenie przez organy art. 121 § 1 Ordynacji podatkowej może być podstawą do skorygowania przez organy podatkowe negatywnych skutków niezachowania przez podatnika terminu określonego w art. 4a ust. 1 pkt 1 u.s.d.
Tym samym, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, dokonując kontroli działalności administracyjnej organów podatkowych, sąd administracyjny pierwszej instancji błędnie ocenił zaskarżone decyzje, jako wydane w zgodzie z zasadami określonymi w art. 120 i art. 121 § 1 Ordynacji podatkowej.
W tym stanie rzeczy z mocy art. 185 § 1 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu rozstrzygnięto na podstawie art. 250 tej ustawy.