Uzasadnienie
1. Postanowieniem z dnia 29 grudnia 2009 r., III SA/Wa 2240/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę R. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 2 października 2009 r. w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 2008 r.
2. Ze stanu sprawy przyjętego przez sąd pierwszej instancji wynikało, że decyzją z dnia 2 października 2009 r. Dyrektor Izby Skarbowej w W. utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego w O. z dnia 30 czerwca 2009 r. w przedmiocie odmowy umorzenia Skarżącej – R. M. – zaległości z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 2008 r. W decyzji zawarto pouczenie, że stronie przysługuje prawo wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, za pośrednictwem Dyrektora Izby Skarbowej w W., w terminie 30 dni od daty doręczenia decyzji.
Pismem z dnia 21 listopada 2009 r. nadanym w urzędzie pocztowym w dniu 22 listopada 2009 r. skarżąca wniosła skargę na powyższą decyzję organu odwoławczego.
- 3. Uzasadniając wydane postanowienie sąd pierwszej instancji powołując się na treść art. 53 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.) zwanej dalej: p.p.s.a. wskazał, że zaskarżona decyzja została skarżącej doręczona w dniu 21 października 2009 r., a zatem termin do wniesienia skargi upływał z dniem 20 listopada 2009 r. i najpóźniej w tym dniu skarżąca powinna była złożyć skargę. Uczyniła to jednak dopiero w dniu 22 listopada 2009 r., tj. z dwudniowym uchybieniem terminu. Z tego powodu sąd na podstawie art. 58 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 53 § 1 p.p.s.a. odrzucił skargę.
- 4. W skardze kasacyjnej podatniczka zaskarżyła powyższe postanowienie zarzucając mu naruszenie:
- - art. 183 § 2 pkt 2 p.p.s.a. poprzez odrzucenie skargi, mimo że nie posiadała należycie umocowanego pełnomocnika,
- - art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a., co doprowadziło do tego, ze skarżąca została pozbawiona możliwości obrony swych praw,
- - art. 6 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności gwarantującej prawo do sądu,
- - art. 45 i art. 77 Konstytucji RP poprzez odebranie skarżącej prawa do sądu,
- - art. 18 i art. 71 Konstytucji RP poprzez niewzięci pod uwagę dobra rodziny.
W związku z tak postawionymi zarzutami strona wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości, zasądzenie od strony przeciwnej kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa według norm przepisanych, przyznanie pełnomocnikowi wynagrodzenia od Skarbu Państwa z tytułu prowadzenia pomocy prawnej zgodnie z art. 250 p.p.s.a.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna podlega oddaleniu.
5. Odnosząc się do postawionych w skardze kasacyjnej zarzutów naruszenia art. 183 § 2 pkt 2 p.p.s.a. oraz art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny uznaje je za nietrafne. Przede wszystkim należy zauważyć, że przepisy te dotyczą nieważności postępowania. Pierwszy z nich (art. 183 § 2 pkt 2) przewiduje nieważność postępowania w sytuacji, gdy strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej, organu powołanego do jej reprezentowania lub przedstawiciela ustawowego, albo gdy pełnomocnik strony nie był należycie umocowany. Natomiast drugi (art. 183 § 2 pkt 5) wtedy, gdy strona została pozbawiona możności obrony swych praw. O nieważności postępowania z powodu nieprawidłowego umocowania pełnomocnika można mówić w sytuacji, gdy np. nieudzielono pełnomocnictwa adwokatowi wyznaczonemu w ramach prawa pomocy (H. Knysiak-Molczyk, glosa do post. NSA z dnia 23 czerwca 2005 r., II OZ 519/05, OSP 2006, z. 5, s. 292 i n.). Nieważność postępowania na tych podstawach występuje także, gdy pełnomocnictwo nie zostało podpisane przez skarżącego, a było opatrzone jedynie pieczęcią, zwaną "faksymilką". W takim wypadku należy uchylić zaskarżony wyrok i przekazać sprawę WSA celem wezwania strony do uzupełnienia braków skargi (wyr. NSA z dnia 7 lutego 2007 r., I OSK 452/06, niepubl.). Natomiast o pozbawieniu strony możności obrony swych praw można mówić, gdy wskutek uchybień procesowych strona nie może brać udziału w istotnej części postępowania i nie ma możliwości usunięcia skutków tych uchybień na rozprawie poprzedzającej wydanie wyroku (por. orz. SN z dnia 13 marca 1998 r., I CKN 561/97, niepubl.). Przy czym taka sytuacja powinna być każdorazowo ocenia przez sąd.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny w niniejszym postępowaniu nie dopatrzył się nieważności postępowania. Przede wszystkim nie można mówić o nieważności postępowania z tego powodu, że podatniczka nie posiadała należycie umocowanego pełnomocnika. Kwestia tego, czy strona chce, czy też nie pełnomocnika jest uzależniona tylko i wyłącznie od niej i jej wyboru.
Z jednej bowiem strony ma ona do dyspozycji pełnomocnika z wyboru, z drugiej zaś może złożyć wniosek o przyznanie prawa pomocy – poprzez ustanowienie pełnomocnika profesjonalnego. Z takiego prawa strona skorzystała, ale dopiero po odrzuceniu przez sąd pierwszej instancji skargi. Dopiero w dniu 30 kwietnia 2010 r. wysłała do sądu wniosek o przyznanie prawa pomocy (rozpatrzony przez sąd pierwszej instancji pozytywnie).
Nie można jednak zarzucać nieprawidłowego umocowania pełnomocnika skoro strona go nie posiadała na etapie wnoszenia skargi do sądu administracyjnego.
Co się zaś tyczy argumentacji skargi kasacyjnej, że do naruszenia art. 183 § 2 pkt 2 p.p.s.a. doszło wskutek tego, że strona z uwagi na sytuację osobistą i majątkową nie miała możliwości powołania profesjonalnego pełnomocnika, to w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie może ona odnosić się do przesłanki nieważności postępowania określonej w art. 183 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Okoliczność czy stronę stać na ustanowienie pełnomocnika, czy też nie, może być jedynie rozpoznawana w ramach postępowanie o przyznanie prawa pomocy, a nie w ramach zarzutu stwierdzenia nieważność postępowania z powodu nienależytego umocowania pełnomocnika. To nie jest istotną niniejszego postępowania, które dotyczy odrzucenia skargi z powodu uchybienia terminowi.
Za równie nietrafny należy uznać zarzut, że strona została pozbawiona możliwości obrony swych praw. Nie ulega wątpliwości, że to strona uchybiła terminowi do wniesienia skargi na decyzję organu podatkowego. W decyzji, która została jej doręczona w dniu 21 października 2009 r. była zawarta informacja na temat terminu, w jakim należy wnieść skargę tj. 30 dni od daty doręczenie decyzji. Uchybiając temu terminowi, tj. wnosząc skargę z dwu dniowym opóźnieniem, strona sama pozbawiła się możliwości obrony swych praw. Nie można w takiej sytuacji zarzucać sądowi pierwszej instancji, że to on naruszył prawo strony do sądu odrzucając skargę.
Sąd pierwszej instancji był związany terminem określonym w art. 53 § 1 p.p.s.a. i jedyne, co mógł zrobić w sytuacji nie dochowania przez stronę tego terminu było odrzucenie skargi. Podkreślić należy, że termin ten jest terminem ustawowym i żaden sąd, w żaden sposób nie może go wydłużać. Jedynie składając wniosek o jego przywrócenie można mieć wpływ na jego ewentualne przywrócenie. Taka czynność procesowa pozostaje jednak w gestii strony i jej pełnomocnika.
Z powyższych względów nie można mówić by w sprawie doszło do naruszenia art. 183 § 2 pkt 2 p.p.s.a. oraz art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. bowiem nie zaistniały przesłanki uzasadniające stwierdzenie nieważności postępowania przed sądem pierwszej instancji.
Odnosząc się do pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej, tj. naruszenia art. 6 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, art. 18, art. 45, art. 71 i art. 77 Konstytucji RP, Naczelny Sąd Administracyjny uznaje je za nietrafne. Argumentacja przedstawiona w uzasadnieniu skargi kasacyjnej do powyższych zarzutów w żaden sposób nie odnosi się do przedmiotu sporu zaistniałego na obecnym etapie postępowania. Nie ulega bowiem wątpliwości, że sąd pierwszej instancji rozpatrując na posiedzeniu niejawnym kwestię terminowości wniesienia przez podatniczkę skargi, nie analizuje kwestii jej sytuacji majątkowej czy też znajomości prawa przez stronę.
Sąd analizuje tylko i wyłącznie czy skarga została wniesiona w terminie czy też nie. W tej sytuacji odwoływanie się w skardze kasacyjnej do wartości konstytucyjnych dotyczący ochrony macierzyństwa, rodzicielstwa i pomocy społecznej ze strony władz publicznych należy uznać za całkowicie chybione.
Odnosząc się natomiast do argumentacji, że strona nie ma wykształcenia prawniczego i nie zna swoich praw należy wskazać, że w decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w W. znajdowało się prawidłowe pouczenie, co do terminu wniesienia skargi. Co więcej zgodnie z art. 6 p.p.s.a. sąd administracyjny powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek, co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Wniesienie przez skarżącą w terminie skargi na decyzję organu podatkowe spowodowałoby, że w trakcie postępowania przed sądem administracyjnym, sąd ten udzieliłby skarżącej (niereprezentowanej przez profesjonalnego pełnomocnika) niezbędnych wskazówek, co do czynności procesowych.
Należy także podnieść, że stawiane skardze na decyzję organu podatkowego wymagania formalne przez ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi są zgodne z tendencją ustawodawcy do odformalizowania postępowania sądowoadministracyjnego, a przede wszystkim pozostają w zgodzie z zasadą niezwiązania sądu administracyjnego granicami skargi (T. Woś (w:) T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Postępowanie sądowoadministracyjne, s. 213; podobnie, na tle art. 37 ustawy o NSA, J. Świątkiewicz, Komentarz do ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym, Warszawa 1995, s. 250, Komentarz do art.57 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LEX/el).
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku, z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.