Uzasadnienie
1. Postanowieniem z 16 października 2009 r., I SA/Bd 694/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy odrzucił skargę A. R. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z 28 lipca 2009 r., nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2006 r.
2. Rozstrzygnięcie to zapadło w następującym, przyjętym przez sąd pierwszej instancji stanie faktycznym: w dniu 31 sierpnia 2009 r. A. R. reprezentowany przez pełnomocnika, radcę prawnego, wniósł skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Bydgoszczy z dnia 28 lipca 2009 r.
3. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie sąd pierwszej instancji powołując się na treść 231 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), wskazał, że wpis stosunkowy pobiera się w sprawach, w których przedmiotem zaskarżenia są należności pieniężne, a w innych sprawach pobiera się wpis stały. Następnie w ocenie sądu pierwszej instancji, który powołał się na § 2 ust. 3 pkt 12 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm., dalej rozporządzenie) pojęcie "zakresu zobowiązań podatkowych", wobec treści powołanego art. 231 ustawy p.p.s.a., nie może być rozumiane wąsko, jako zakres spraw dotyczących aktu określającego bezpośrednio konkretne zobowiązanie podatkowe, ale musi być rozumiane szerzej, jako wszelkie sprawy pozostające w związku z zobowiązaniem podatkowym, wobec czego w sprawie skargi nieobjętej wpisem stosunkowym, z zakresu zobowiązań podatkowych - wpis wynosi 500 zł.
Jak wskazał sąd pierwszej instancji strona skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika, radcę prawnego, wniosła skargę nie uiszczając od niej wpisu stałego. Zgodnie z art. 221 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. p.p.s.a. pisma wnoszone przez adwokata lub radcę prawnego, które nie są należycie opłacone, pozostawia się bez rozpoznania albo odrzuca bez wezwania o uiszczenie opłaty, jeżeli pismo podlega opłacie stałej. W opinii sądu pierwszej instancji powołany przepis jednoznacznie wskazuje na ciążący na adwokatach i radcach prawnych obowiązek należytego opłacania wnoszonych pism, które podlegają opłacie stałej, bez konieczności uprzedniego wezwania do uiszczenia opłaty. Za przyjęciem takiej zasady, jak podkreśla się w doktrynie, przemawia założenie, że profesjonalistom, a mianowicie adwokatom i radcom prawnym zakres i wysokość opłat stałych – wpisów w wysokości stałej - powinny być znane. Regulacja ta ma na celu usprawnienie i przyśpieszenie postępowania.
4. W skardze kasacyjnej na powyższe postanowienie skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania – art. 221 p.p.s.a. polegające na niedopuszczalnej, rozszerzającej wykładni tego przepisu poprzez uznanie, że pomimo powszechnie podnoszonej w orzecznictwie sądowym kwestii nieprecyzyjnego, niejasnego i budzącego wątpliwości interpretacyjne ustalenia wzajemnego zakresu obowiązywania przepisów § 1 i § 2 ust. 3 pkt 12 rozporządzenia nie uiszczenie wpisu od skargi w sprawach podatkowych w dacie jej wniesienia stanowi podstawę prawną do odrzucenia skargi z przyczyn formalnych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
- 5. Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.
W niniejszej sprawie pełnomocnik – radca prawny wniósł skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej, w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2006 r., nie uiszczając wpisu od skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy powołując się na art. 221 p.p.s.a. postanowieniem odrzucił skargę, wobec nieuiszczenia należnego wpisu stałego.
Na wstępie wskazać należy, iż zgodzić się należy z sądem pierwszej instancji, że w niniejszej sprawie powinien mieć zastosowanie § 2 ust. 3 pkt 12 rozporządzenia, zgodnie z którym należny wpis jest wpisem stałem wynoszącym 500 zł, jednak należy zauważyć, iż w orzecznictwie występowały rozbieżności odnośnie charakteru przedmiotowego wpisu. W związku z tym nieopłacenie takiego wpisu przez adwokata lub radcę prawnego wnoszącego skargę w sprawie powinno co do zasady, zgodnie z art. 221 p.p.s.a., skutkować odrzuceniem tejże skargi. Wskazać jednak należy, iż aby można było zastosować przedmiotowy przepis, stały charakter opłaty nie powinien pociągać za sobą wątpliwości co do jej wysokości, a ustalenie wysokości opłaty o takim charakterze nie powinno sprawiać trudności przedstawicielom zawodów prawniczych (por. wyrok TK z dnia 12 września 2006 r., sygn. akt SK 21/05, OTK-A 2006 nr 8, poz. 103, dotyczący zgodności z art. 221 p.p.s.a. z art. 2, art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 2 oraz art. 176 Konstytucji).
Natomiast w stanie faktycznym niniejszej sprawy zawodowy pełnomocnik spółki mógł mieć określone trudności z ustaleniem charakteru należnej w sprawie opłaty sądowej, a jej wysokość z pewnością nie była niewątpliwa, co wynikało z rozbieżności w orzecznictwie sądów (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 października 2006 r., II FZ 638/06, z 12 maja 2008r., II FZ 108/08, z 29 marca 2008 r., II FZ 77/07, z 26 października 2007 r., II FZ 541/07). Wobec tego, mając na względzie zasadę pogłębiania zaufania obywatela do organów Państwa, sąd pierwszej instancji powinien był wezwać stronę do uzupełnienia braków formalnych skargi m.in. przez uiszczenie wpisu stałego w kwocie 500 zł w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi. Nie sposób oczekiwać w omawianym zakresie poprawnego działania procesowego nawet od radcy prawnego czy adwokata, jeżeli w tym zakresie występowały rozbieżności w orzecznictwie.
W konkluzji stwierdzić należy, że jakkolwiek nie ma racji skarżący podnosząc, iż w niniejszej sprawie nie została podjęta uchwała składu siedmiu sędziów NSA, albowiem uchwałą z 26 października 2009 r., II FSK 2/09, a więc przed złożeniem skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, iż od skargi na decyzję organu podatkowego odmawiającą umorzenia zaległości podatkowej pobiera się wpis stały, o którym mowa w zdaniu drugim art. 231 p.p.s.a, to została ona podjęta po odrzuceniu skargi przez sąd pierwszej instancji. Uchwała ta rozstrzygnęła jednoznacznie wątpliwość co do tego, jaki wpis pobiera się w sprawie dotyczącej odmowy umorzenia zaległości podatkowej. Mając to na względzie należy zauważyć, że przepisy o kosztach sądowych spełniają tylko służebną rolę w stosunku do norm regulujących sam przebieg procesu. Z tego powodu nie mogą wywierać ujemnego wpływu na prawidłowy wymiar sprawiedliwości, muszą być zatem tak wykładane i stosowane, aby przy zachowaniu ich funkcji zostały stworzone gwarancje zapewniające stronie możliwość wypełnienia obowiązku procesowego oraz aby nie powstały trudności, które praktycznie prowadziłyby do pozbawienia strony możności obrony jej praw (por. Uchwała SN z 26 lutego 1976 r., III CZP 11/76).
Z przytoczonych wyżej względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 w p.p.s.a. orzekł jak w postanowieniu.
O zwrocie nadpłaconego wpisu od skargi kasacyjnej orzeczono na podstawie art. 225 p.p.s.a.