Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 17 września 2009 r., sygn. akt I SA/Wr 1057/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę J. M. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia 25 marca 2009 r. w przedmiocie kosztów egzekucyjnych. Jak wskazano w uzasadnieniu orzeczenia, postępowanie egzekucyjne w stosunku do Skarżącego prowadzone było na podstawie tytułu wykonawczego obejmującego zaległości podatkowe z tytułu podatku od nieruchomości za 2003 r., 2004 r. i 2006 r. W celu wyegzekwowania zaległości dokonano zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego zobowiązanego. Prezydent Miasta W. określając postanowieniem z dnia 22 grudnia 2008 r. wysokość kosztów egzekucyjnych obciążających dłużnika wyjaśnił, iż opłaty te obejmowały: 5% kwoty egzekwowanej należności (zaległości podatkowych oraz oprocentowania z tytułu niezapłacenia należności w terminie) za dokonanie czynności egzekucyjnej, a także opłatę manipulacyjną w wysokości 1% kwoty egzekwowanej należności.
Zaskarżonym do Sądu postanowieniem z dnia 25 marca 2009 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. utrzymało w mocy powyższe postanowienie Prezydenta Miasta W. Organ nadzoru stwierdził, że obciążenie zobowiązanego kosztami egzekucyjnymi było prawidłowe i zasadne, miało podstawę w przepisach ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r., Nr 229, poz. 1954 ze zm.) dalej w skrócie "u.p.e.a.", tj. w szczególności w art. 64 § 1 pkt 4 i § 6. Kwoty zaległości podatkowych w podatku od nieruchomości wskazane w zawiadomieniu o zajęciu rachunku bankowego, zgodne były z kwotami wynikającymi z tytułu wykonawczego, natomiast różnica w kwotach odsetek wynikała z odmiennych reguł zaokrąglania odsetek za zwłokę, określonych w przepisach Ordynacji podatkowej oraz ustawy egzekucyjnej, a sumarycznie odsetki przyjęte za podstawę obliczenia opłat, były i tak o 10 groszy niższe niż określone w tytule.
Organ nie podzielił zarzutów Strony odnośnie tego, że uzasadnienie postanowienia organu egzekucyjnego było nieczytelne, jak również tego, że w tytule wykonawczym odsetki od zaległości podatkowej za 2004 r. zostały wykazane w kwocie wyższej niż należna, gdyż wskazana przez pełnomocnika Skarżącego kwota odsetek dotyczyła 2006 r. Z kolei na podstawie art. 64 § 3 oraz 64 § 6 u.p.e.a., zarówno opłatę za dokonanie zajęcia jak i opłatę manipulacyjną oblicza się od każdego tytułu odrębnie. Obowiązek podatkowy w podatku od nieruchomości ciążył solidarnie na J. M. oraz M. M., stąd wystawienie dwóch tytułów wykonawczych było uzasadnione, gdyż zastosowania nie mógł znaleźć przepis art. 27c u.p.e.a. Organ egzekucyjny dokonał dwóch zajęć rachunku bankowego, na podstawie dwóch tytułów wykonawczych, stąd prawidłowe było obliczenie opłat od każdego tytułu oddzielnie.
Oddalając skargę Sąd I instancji podkreślił, iż zgodnie z art. 64 § 3 i § 6 u.p.e.a. zasadą w egzekucji administracyjnej jest to, że opłaty nalicza się oddzielnie od każdego tytułu wykonawczego. Skoro zatem organ egzekucyjny dokonał zajęć rachunku bankowego na podstawie dwóch tytułów wykonawczych, co wynika z akt sprawy, to w odniesieniu do każdego tytułu odrębnie powstał obowiązek opłat. Nie można zatem było podzielić argumentacji skargi, że w sprawie egzekucyjnej pobrano zawyżoną opłatę w wysokości 10% dochodzonej należności, albowiem opłata za dokonane czynności egzekucyjne naliczona została według stawki 5%, z tym że odrębnie od każdego tytułu wykonawczego. Kontrolując zasadność wystawienia odrębnych tytułów wykonawczych w stosunku do Skarżącego i jego małżonki Sąd I instancji wskazał, iż działanie to zgodne było z art. 27 i art. 27c u.p.e.a. (a contrario), z art. 3 ust. 4 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 121, poz. 844 ze zm.), jak również miało oparcie w zasadach odpowiedzialności solidarnej dłużników.
Z istoty odpowiedzialności solidarnej wynika bowiem, że organ podatkowy może żądać całości lub części należnego podatku od wszystkich dłużników łącznie, od kilku lub od każdego z nich z osobna, a zaspokojenie wierzyciela przez któregokolwiek z dłużników zwalnia pozostałych, przy czym aż do zupełnego zaspokojenia wierzyciela wszyscy dłużnicy solidarni pozostają zobowiązani (art. 366 K.c. w związku z art. 91 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - Dz. U. z 2005 r., Nr 8, poz. 60 ze zm.). W świetle powyższego w gestii wierzyciela pozostawało od którego, bądź których dłużników dochodzić będzie zapłaty zaległych podatków, wszyscy oni zobowiązani byli do zapłaty całości kwot.
Sąd nie zgodził się ze stanowiskiem Strony, że w niniejszym przypadku na przeszkodzie do pobrania opłat od dwóch tytułów stał art. 64 § 5 u.p.e.a. Powołany przepis nie ma bowiem charakteru lex specialis względem § 3 i nie modyfikuje zasady, że opłaty oblicza się oddzielnie od każdego tytułu. Art. 64 § 5 u.p.e.a. znajduje zastosowanie w przypadkach, gdy na podstawie tego samego tytułu wykonawczego doszłoby do zastosowania różnych środków egzekucyjnych.
W ocenie Sądu I instancji, wbrew twierdzeniom Skarżącego, z postanowienia organu egzekucyjnego wynikało zarówno jakiego rodzaju opłaty naliczył organ oraz w jakiej wysokości, przedstawiona została podstawa prawna opłat oraz sposób ich wyliczenia. Forma, w jakiej organ egzekucyjny zaprezentował wyliczenie opłat pozwalała na prześledzenie sposobu jego postępowania oraz prawidłowości wyliczeń. Jak podkreślił Sąd I instancji, argumentacja skargi w tym zakresie nie była spójna, albowiem z jednej strony wskazywała się, że nie wiadomo co oznaczają liczby w kolumnie oznaczonej jako "%", a z drugiej - podważała prawidłowość wyliczenia odsetek od zaległości podatkowych odwołując do tych właśnie danych. Gdy zaś chodzi o różnice w kwotach odsetek za zwłokę wykazanych w tytule wykonawczym oraz kwot przyjętych za podstawę naliczenia opłat, to nie można było stwierdzić – w ocenie Sądu – aby per saldo zostały zawyżone.
Podstawę naliczenia opłat stanowiły kwoty należności egzekwowane na podstawie tytułu wykonawczego, a więc kwoty sumaryczne, co nakazywało ocenę z tego punktu widzenia (z uwzględnieniem sumy dochodzonych kwot). W uzasadnieniu wyroku wskazano ponadto, że zarzut naruszenia art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., nr 98, poz. 1071) dalej w skrócie "k.p.a." w związku z art. 18 u.p.e.a. mógłby zostać uwzględniony o tyle, o ile stwierdzone naruszenie prawa mogłoby mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a czego w skardze nie wywiedziono (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. 2002r. nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej w skrócie "p.p.s.a.").
Odnośnie natomiast zarzutu co do prawidłowości naliczenia w tytule wykonawczym odsetek za zwłokę od zaległości podatkowej za 2006 r., Sąd I instancji stwierdził, iż w skardze nie sprecyzowano, w jakim zakresie konkretnie Strona stwierdza niezgodność, a ponadto, że kwestionowanie zobowiązania w zakresie wykazanych w tytule: należności głównej, jak i odsetek, winno mieć miejsce w trybie zarzutów, o których mowa w art. 33 u.p.e.a.
W skardze kasacyjnej od powyższego orzeczenia Skarżący wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji, a także zasądzenie od strony przeciwnej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Jako podstawę powyższego żądania wskazano naruszenie:
- 1) naruszenie prawa materialnego, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a., tj.:
- - naruszenie art. 64§ 1 pkt 4, §6, §7, §10 i art. 64 c u.p.e.a. poprzez bezpodstawne obciążenie zobowiązanych podwójnie kosztami egzekucyjnymi mimo jednego zajęcia (jednej czynności egzekucyjnej) organu egzekucyjnego, nie zamieszczenie przez organ egzekucyjny w zaskarżonych postanowieniach prawidłowego uzasadnienia prawnego i faktycznego, wyegzekwowanie zaległości podatkowych w wysokości wyższej niż wynika to z tytułu wykonawczego co rzutuje na wyliczone i wyegzekwowane koszty egzekucyjne, obciążenie podatników kwotą odsetek od zaległości podatkowych w wyższym wymiarze niż wynika z wyliczeń oraz mimo tych wszystkich uchybień organu egzekucyjnego nie wyeliminowanie z obrotu prawnego przez WSA we Wrocławiu błędnych postanowień organu egzekucyjnego.
- 2) naruszenie przepisów prawa procesowego mające istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez naruszenie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a i c w związku z art. 141 § 4 p.p.s.a. polegające na wydaniu wyroku nie uwzględniającego skargę w oparciu o błędnie ustalony stan faktyczny sprawy oraz wywiedzenie błędnej podstawy materialnej uprawniającej organy egzekucyjne do obciążenia podatników podwójnymi kosztami egzekucyjnymi, tj.:
- - naruszenia art. 6 k.p.a., art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. w zw. z art.
- 7. Konstytucji RP oraz naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. poprzez enigmatyczne określenie sposobu wyliczenia kosztów egzekucji oraz nie precyzyjne opisanie stanu faktycznego i prawnego który legł u podstaw wydania zaskarżonych orzeczeń przez organ egzekucyjny i mimo tych uchybień nie wyeliminowanie z obrotu prawnego przez WSA we Wrocławiu błędnych postanowień organu egzekucyjnego.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej, w zakresie zarzutu naruszenia prawa materialnego podkreślono, iż podatników wadliwie obciążono podwójnie kosztami egzekucyjnymi mimo dokonania tylko jednej czynności egzekucyjnej, tj. zajęcia jednego rachunku bankowego. W konsekwencji, wbrew brzmieniu art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. pobrano opłatę egzekucyjną w wysokości 10% egzekwowanego roszczenia. W przekonaniu Skarżącego, za pobraniem jednej opłaty egzekucyjnej w wysokości 5% roszczenia przemawia ratio legis ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz pośrednio treść art. 64 § 4 i § 5 u.p.e.a., w którym mowa o "wyegzekwowaniu tej samej należności pieniężnej". Opłatę oddzielną od każdego tytułu wykonawczego zgodnie z art. 64 § 3 u.p.e.a. oblicza się (a nie pobiera) za dokonane czynności egzekucyjne. Opłaty egzekucyjne pobiera się oddzielnie tylko wówczas gdy dotyczą różnych tytułów wykonawczych odnoszących się do różnych egzekwowanych należności, choć i tak z zastrzeżeniem zapisów art. 64 § 4 i § 6 u.p.e.a.
W rozważanej sprawie organ egzekucyjny co prawda wystawił dwa tytuły wykonawcze, ale o identycznej treści i odnoszące się do egzekwowania tej samej solidarnej należności pieniężnej, zatem pobranie dwóch maksymalnych opłat egzekucyjnych było – zdaniem Strony – wadliwe i naruszało prawo.
Uzasadniając natomiast zarzut naruszenia prawa procesowego, autor skargi kasacyjnej wskazał, iż zestawienie kosztów w zaskarżonej decyzji nie zawiera wskazania odsetek od zaległości podatkowych, bowiem oznaczenie "%" jest potocznie używane do oznaczenia "procentów", a nie – jak twierdzi Samorządowe Kolegium Odwoławcze – wysokości odsetek. Zdaniem Skarżącego, z treści decyzji nie wynika również, jak odczytać daty dotyczące zaległości za 2004 r. i 2003 r., bowiem organ egzekucyjny nie wskazał precyzyjnie do czego owe daty się odnoszą i jak należy je rozumieć. Zaskarżone orzeczenie, ze względu na swoją nierzetelność i nieprecyzyjność – wymyka się więc spod kontroli prawidłowości wyliczeń. Jak podkreślił ponadto Skarżący, wyegzekwowanie odsetek za 2004 r. o 30 groszy wyższych, a za 2003 r. o 10 groszy wyższych niż wynikały z tytułu wykonawczego rzutowało na wyliczenie kosztów egzekucyjnych.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono ponadto, iż odesłanie przez organ egzekucyjny do treści art. 33 u.p.e.a. w odpowiedzi na zarzut Strony co do prawidłowości naliczenia przez wierzyciela i organ egzekucyjny w tytule wykonawczym odsetek od zaległości podatkowej za 2006 r. pozbawiło zobowiązanych możliwości merytorycznego ustosunkowania się organu nadzoru do stawianych organowi egzekucyjnemu zastrzeżeń co do wyliczeń.
W podsumowaniu wniesionego środka odwoławczego zaznaczono, powołując stosowne orzecznictwo Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego, iż ryzyko prawidłowości postępowania egzekucyjnego wszczętego na podstawie nieostatecznej decyzji nie może obciążać obywatela. W tym zakresie odwołano się ponadto do brzmienia art. 64c § 3 u.p.e.a.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
W skardze kasacyjnej sformułowano zarzuty naruszenia prawa materialnego, oraz uchybień procesowych zaskarżonego wyroku.
Stwierdzić trzeba, że zarzuty naruszenia przepisów postępowania stanowią w istocie powtórzenie już uprzednio wskazanych uchybień tego rodzaju, przedstawionych w skardze do Sądu pierwszej instancji. Uzupełniono je jedynie o przywołanie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 141 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2002r. nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej w skrócie "p.p.s.a." Powołanie wskazanych przepisów jest w częściowo bezzasadne, gdyż art. 145 § 1 pkt 1 lit. a wymienionej ustawy stanowi podstawę uchylenia zaskarżonego do sądu administracyjnego aktu organu administracji publicznej z powodu stwierdzonego naruszenia tym aktem prawa materialnego, a nie zaś, jak to wynikałoby ze skargi kasacyjnej, przepisów postępowania.
Art. 141 § 4 p.p.s.a. określa składniki, jakie powinno zawierać uzasadnienie wyroku sądu administracyjnego. Brak jest podstaw do stwierdzenia, że w tym zakresie motywy zaskarżonego wyroku uchybiają dyspozycji normy prawnej zamieszczonej we wskazanym przepisie postępowania. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera w szczególności zwięzłe przedstawienie stanu sprawy i jest oparte na aktach będących w dyspozycji Sądu pierwszej instancji.
Zarzuty skargi kasacyjnej odnoszące się do tej części uzasadnienia zaskarżonego wyroku mają charakter oceniający. Sama okoliczność, że skarżąca inaczej niż Sąd oceniła treść tytułów wykonawczych, nie może przesądzać o tym, że tak określone zarzuty skargi kasacyjnej zostaną uznane za usprawiedliwione.
Nadto stwierdzić trzeba, że zarzuty skargi kasacyjnej w tym zakresie są sformułowane nader ogólnikowo, co uniemożliwia konkretne odniesie się do nich. Wynika z nich jedynie, że nadal jej autor podtrzymuje zarzuty dotyczące nieprawidłowości rachunkowych w tytułach wykonawczych, stanowiących konsekwencję niewłaściwego określenia kwot należności głównych i odsetek za zwłokę obciążających skarżącą.
Naczelny Sąd Administracyjny podziela zajęte w zaskarżonym wyroku stanowisko, że wymienione wyżej kwestie powinny być przedmiotem rozstrzygnięcia w odrębnym postępowaniu, poświęconym rozpatrzeniu ewentualnych zarzutów w sprawie prowadzonej egzekucji administracyjnej. Podstawę wszczęcia postępowania w tym zakresie stanowi chociażby art. 33 pkt 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2002 r., nr 110, poz. 968 ze zm.). Natomiast kontrolowane przez Sąd pierwszej instancji postanowienie organu dotyczyło zagadnienia kosztów egzekucyjnych.
Mając powyższe na względzie zarzuty natury procesowej przedstawione w skardze kasacyjnej, jako nieusprawiedliwione, na uwzględnienie nie zasługują.
Tak samo należało ocenić zarzuty naruszenia prawa materialnego. Wskazać przede wszystkim trzeba, że odmienne niż ma to miejsce w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym, w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, nie jest wystarczający sam zarzut naruszenia prawa materialnego, bez jego jednoznacznego sprecyzowania. Z art. 176 p.p.s.a. wynika, że obowiązkiem wnoszącego skargę kasacyjną jest między innymi przytoczenie podstaw kasacyjnych oraz ich uzasadnienie (art. 176 ustawy).
Jeżeli chodzi o uchybienia prawu materialnemu, to cytowana ustawa regulująca postępowanie sądowoadministracyjne stanowi, że mogą one występować w dwóch postaciach, a mianowicie błędnej wykładni lub niewłaściwego zastosowania (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.).
W skardze kasacyjnej wniesionej w sprawie niniejszej ani nie podano, którą z postaci uchybień prawa materialnego obarczony jest zaskarżony wyrok, ani w rezultacie nie opisano zasadności wystąpienia tej podstawy kasacyjnej, w jednej lub też obu postaciach prawem przewidzianych. Oznacza to, że zarzut naruszenia prawa materialnego rozpoznany być nie może, gdyż Naczelny Sąd Administracyjny związany jest granicami skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 p.p.s.a.) i nie jest uprawniony do ustalania we własnym zakresie rzeczywistej treści tego środka odwoławczego.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 184 p.p.s.a.