Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem z 5 kwietnia 2016 r., sygn. akt III SA/Wa 1297/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uwzględnił skargę H.A.D. i uchylił postanowienie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 26 lutego 2015 r. w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania.
Stan sprawy sąd administracyjny pierwszej instancji przedstawił następująco:
Prezes Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych decyzją z 12 października 2012 r. ustalił odpowiedzialność Skarżącego jako członka zarządu za zaległości M. Sp. z o.o. (dalej: "Spółka") z tytułu wpłat na Państwowy Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za okres od 2007/12 do 11/2008 r. w kwocie głównej 136 122 zł. Korespondencja zawierająca ww. decyzję, skierowana na adres w K., po dwukrotnym powiadomieniu adresata (16 października 2012 r. i 23 października 2012 r.) została zwrócona do nadawcy z adnotacją "nie podjęto w terminie".
W dniu 14 kwietnia 2014 r. Skarżący złożył od ww. decyzji odwołanie, jednocześnie wnosząc o przywrócenie terminu do jego wniesienia. W ocenie Skarżącego, doręczenie decyzji było nieskuteczne z uwagi na wysłanie jej na adres, pod którym od wielu lat nie mieszka. Z tej samej przyczyny wadliwie zostało adresowane postanowienie o wszczęciu postępowania podatkowego przez Prezesa Zarządu PFRON oraz zawiadomienie o możliwości wypowiedzenia się co do zebranego w sprawie materiału dowodowego na podstawie art. 200 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r. poz. 613 ze zm., dalej: Ordynacja podatkowa).
Skarżący od wielu lat zamieszkuje w B., w związku z tym wskazana wyżej korespondencja została wadliwie doręczona na adres w K.. Doszło do sytuacji, w której uchybienie terminu do złożenia środka zaskarżenia jest wynikiem braku wiedzy Skarżącego, co do faktu wydania aktu administracyjnego, od którego przysługuje ten środek.
Postanowieniem z 26 lutego 2015 r. Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej odmówił Skarżącemu przywrócenia terminu do złożenia odwołania, wskazując, że organ pierwszej instancji wysłał decyzję listem poleconym na adres Skarżącego widniejący w Centralnej Bazie RCIPESEL, udostępniony organowi przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji. Zaznaczył, że organ I instancji w piśmie z 30 kwietnia 2014 r. wskazał, że adres ten został sprawdzony przed wszczęciem postępowania 26 stycznia 2012 r. oraz 23 kwietnia 2014 r. i stanowi adres zameldowania Skarżącego na pobyt stały od 4 lutego 1999 r. Doręczyciel przesyłek listowych tam adresowanych nie dokonywał adnotacji, że adresat wyprowadził się (przesyłki awizowano). Zdaniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej okoliczności te należy uznać za obiektywne przesłanki pozwalające stwierdzić, iż nie nastąpiła zmiana adresu zamieszkiwania Skarżącego.
W chwili wysyłania decyzji, organ dysponował jedynie dotychczasowym adresem i pod ten adres zobowiązany był kierować wszelką korespondencję. Uzyskanie przez organ informacji o wskazanym w odwołaniu adresie, nie spowodowało konieczności powtórnego wysłania decyzji na ten adres. Minister uznał, że Skarżący nie wykazał przesłanki z art. 162 § 1 O.p. umożliwiającej przywrócenie stronie wnioskowanego terminu tj. nie uprawdopodobnił, że uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy.
Powyższe rozstrzygnięcie Skarżący zaskarżył skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.
Uwzględniając skargę na podstawie art. 145 § 1 pkt 1) lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016, poz. 718 ze zm., dalej: P.p.s.a.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, że spór między stronami sprowadza się do kwestii czy decyzja Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z 12 października 2012 r. została skutecznie doręczona, a przez to weszła do obrotu prawnego w dniu 23 października 2012 r., czy też taki skutek w tym dniu nie nastąpił. Jest to kwestia pierwotna, gdyż doręczenie decyzji warunkuje w ogóle jakiekolwiek rozważania dotyczące najpierw uchybienia terminowi, a później zasadności odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania.
Sąd administracyjny pierwszej instancji zwrócił uwagę, że w niniejszej sprawie Minister Pracy i Polityki Społecznej rozpatrując wniosek Skarżącego o przywrócenie terminu do złożenia odwołania od decyzji Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z dnia 12 października 2012 r. najpierw postanowieniem z dnia 26 lutego 2015r. (będącym przedmiotem skargi w niniejszej sprawie) odmówił przywrócenia tego terminu, a następnie postanowieniem z dnia 11 marca 2015 r. stwierdził uchybienie terminowi do wniesienia odwołania. Zdaniem Sądu nie jest to działanie prawidłowe.
Sąd bowiem opowiada się za stanowiskiem wyrażonym w wyrokach z dnia 20 marca 2009 r., sygn. akt I FSK 112/08 i z dnia 23 listopada 2007r., sygn. akt II FSK 1316/06, a zwłaszcza w wyroku NSA z dnia 8 sierpnia 2012 r., sygn. akt I FSK 1443/11 (wszystkie dostępne: http://orzeczenia.nsa.gov.pl), że rozpatrzenie sprawy z wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania w trybie jest na osi czasu etapem następującym po wydaniu postanowienia stwierdzającego uchybienie temu terminowi niezależnie od tego, kiedy ów wniosek został złożony (po wniesieniu odwołania, czy jednocześnie z nim).
W związku z tym kwestia uchybienia terminowi do wniesienia odwołania jest otwarta i pierwotna w stosunku do kwestii odmowy przywrócenia terminu odwołania. A zatem organ będzie zobowiązany do uwzględnienia powyższych rozważań Sądu najpierw w postępowaniu w przedmiocie uchybienia terminowi do wniesienia odwołania, a następnie przeanalizowania wniosku Skarżącego w aspekcie przesłanek określonych w art. 162 i 163 Ordynacji podatkowej w ramach postępowania w przedmiocie przywrócenia terminu do jego wniesienia.
W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej zarzucił na podstawie art. 174 pkt 2) P.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj:
- 1) art. 145 § 1 pkt 1) lit. c) P.p.s.a. w zw. z art. 162 § 1 i 2 i art. 163 § 1 i 2 Ordynacji podatkowej poprzez błędne przyjęcie, że organ bezpodstawnie zastosował art. 162 i art. 163 Ordynacji podatkowej,
- 2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w zw. z art. 162 § 1 i 2 i art. 163 § 1 i 2 o.p. w zw. z art. 228 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej poprzez błędne uznanie, że rozpatrzenie sprawy z wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania jest etapem następującym po wydaniu postanowienia stwierdzającego uchybienie temu terminowi niezależnie od tego, kiedy ów wniosek został złożony, podczas gdy złożenie przez Skarżącego wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania -powodowało, że do czasu rozstrzygnięcia tego wniosku organ nie mógł wydać postanowienia -stwierdzającego uchybienie terminowi do wniesienia odwołania,
- 3) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. oraz art. 141 § 4 P.p.s.a. w zw. z art. 162 § 1 w zw. z art. 148 § 1 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 150 § 1 pkt 1 i § 4 Ordynacji podatkowej.
Minister wniósł o uwzględnienie skargi kasacyjnej, uchylenie wyroku w całości i rozpoznanie skargi przez Naczelny Sąd Administracyjny, ewentualnie o uwzględnienie skargi kasacyjnej, uchylenie wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie na rzecz Ministra od Skarżącego zwrotu kosztów postępowania w sprawie.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Skarżący wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie na jego rzecz od Ministra zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, dlatego podlega oddaleniu.
Przystępując do rozpoznania skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny zwraca uwagę, że przedmiotem kontroli przeprowadzonej przez WSA w Warszawie było postanowienie odmawiające przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Rozstrzygnięcie zostało podjęte w ramach postępowania incydentalnego prowadzonego na wniosek Skarżacego w trybie art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej, który stanowi, że w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy.
Podkreślenia wymaga okoliczność, że we wniosku o przywrócenie terminu Skarżący wskazał wyłącznie na okoliczności sugerujące wadliwość doręczenia decyzji organu pierwszej instancji. Zarzut ten pozostaje jednak w logicznej sprzeczności z istotą środka procesowego, który Strona zdecydowała się wykorzystać w postępowaniu. Z jednej strony Skarżący argumentuje bowiem, że w sprawie nie dokonano skutecznego doręczenia decyzji podatkowej, z drugiej zaś przekonuje o zasadności przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Zgłaszanie tego typu zarzutu w ramach postępowania w przedmiocie przywrócenia terminu jest nielogiczne, gdyż uznanie, że decyzji nie doręczono, prowadziłoby do wniosku, iż termin w ogóle nie rozpoczął swego biegu, w konsekwencji zaś nie mogło dojść również do jego uchybienia. Zgłaszanie tego rodzaju zarzutu w ramach postępowania incydentalnego w przedmiocie przywrócenia terminu jest zatem niecelowe. Nie można motywować takiego wniosku również "ostrożnością procesową", bowiem przedstawiona argumentacja podważa sam sens zgłoszonego wniosku.
Powyższej okoliczności – na którą zwrócił uwagę sąd administracyjny pierwszej instancji - nie dostrzegł ani Skarżący, ani organ. Raz jeszcze podkreślić należy, że uznanie za trafny argumentu o nieskuteczności doręczenia decyzji pierwszoinstancyjnej, skutkowałoby koniecznością akceptacji jego procesowej konsekwencji, tj. że termin do wniesienia odwołania w ogóle nie rozpoczął biegu, a wniosek o jego przywrócenie należałoby ocenić jako bezprzedmiotowy, a wobec tego zbędny. Sąd administracyjny pierwszej instancji trafnie wskazał, że "kwestia uchybienia terminowi do wniesienia odwołania jest otwarta i pierwotna w stosunku do kwestii odmowy przywrócenia terminu odwołania (por. str. 6 uzasadnienia zaskarżonego wyroku).
Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 P.p.s.a. O zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2) tej ustawy.