Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnegoz 24 listopada 2011 r., sygn. akt II FSK 2328/10

Uzasadnienie

1. Wyrokiem z dnia 21 lipca 2010 r., III SA/Wr 173/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę S. O. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 29 stycznia 2010 r. w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego.

2. Ze stanu sprawy przyjętego przez sąd pierwszej instancji wynikało, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w Z. wszczął w dniu 13 listopada 2008 r. na podstawie tytułu wykonawczego Nr [...] egzekucję administracją wobec skarżącej w zakresie zryczałtowanego podatku dochodowego od niektórych przychodów za 2002 r. Odpis tytułu wykonawczego wraz z zawiadomieniem o zajęciu rachunków bankowych z dnia 14 listopada 2008 r. doręczono skarżącej w dniu 20 listopada 2008 r. Następnie tytuł ten został zaktualizowany poprzez wskazanie przerw w naliczaniu odsetek za zwłokę. Aktualizację tę doręczono skarżącej w dniu 24 lutego 2009 r.

Zawiadomieniem z dnia 19 lutego 2009 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w Z. dokonał zajęcia świadczenia rentowego skarżącej. Protokołem z dnia 11 listopada 2009 r. zaś, zajął ruchomość strony.

3. Pismem z dnia 9 października 2009 r. pełnomocnik skarżącej wniósł o umorzenie postępowania egzekucyjnego i uchylenie czynności egzekucyjnych udokumentowanych zawiadomieniem o zajęciu prawa majątkowego z dnia 19 lutego 2009 r. nr [...], podjętych na podstawie tytułu wykonawczego nr [...]– w oparciu o art. 59 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (j.t. Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.) zwanej dalej: u.p.e.a. - wskazując, że nie rozpatrzone zostało odwołanie od decyzji nr [...] w terminie określonym w art. 139 § 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (j.t. Dz. U. z 2005 r., Nr 8, poz. 60 ze zm.) zwanej dalej: ord. pod. - skutkiem czego nastąpiło wstrzymanie wykonania decyzji z mocy prawa. W jego ocenie, jeżeli odwołanie nie zostało załatwione w terminie określonym w art. 139 § 3 ord. pod, a decyzja do tego czasu nie została wykonana, jej wykonanie ulega wstrzymaniu z mocy prawa, do dnia doręczenia decyzji organu odwoławczego. Wnioskodawca wywodził, że w dniu doręczenia aktualizacji tytułu wykonawczego i zawiadomienia o zajęciu świadczenia rentowego, egzekwowany obowiązek był niewykonalny, z uwagi na wstrzymanie wykonania decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. z dnia 29 września 2009 r. nr [...], będącej podstawą wystawionego tytułu wykonawczego. Zdaniem wnioskodawcy, organ zobowiązany był w takiej sytuacji do wydania postanowienia o zawieszeniu postępowania egzekucyjnego.

4. Postanowieniem z dnia 9 listopada 2009 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w Z. odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego stwierdzając, że nie zachodzi żadna z okoliczności wskazanych w art. 59 u.p.e.s.a.

5. Po rozpoznaniu zażalenia na powyższe rozstrzygnięcie, postanowieniem z dnia 29 stycznia 2010 r. Dyrektor Izby Skarbowej w W. utrzymał je w mocy. W ocenie organu drugiej instancji wprawdzie w okresie wstrzymania wykonania decyzji z dnia 29 września 2008 r., czyli od dnia 31 grudnia 2008 r. do dnia 24 lipca 2009 r. organ egzekucyjny zawiadomieniem z dnia 19 lutego 2009 r. dokonał zajęcia świadczenia rentowego skarżącej, jednak zajęcie to nie wywołało żadnych skutków, bowiem z pisma uzyskanego w dniu 19 marca 2009 r. od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Wałbrzychu, Inspektoratu w K. wynikało, że skarżąca nie posiada ustalonego prawa do renty.

Organ wyjaśnił dodatkowo, że Naczelnik Urzędu Skarbowego, przystępując do egzekucji, zgodnie z art. 32 u.p.e.a., doręczył odpis tytułu wykonawczego wraz z zawiadomieniem o zajęciu rachunku bankowego skarżącej, co spowodowało wszczęcie postępowania egzekucyjnego. Ponadto organ wskazał, że pełnomocnictwo złożone w postępowaniu podatkowym, nawet jeżeli swoim zakresem obejmuje egzekucję, musi być złożone do konkretnej sprawy, i to nawet w wypadku, gdy to jest ten sam organ. Nie można bowiem mówić o skutecznym działaniu pełnomocnika jeszcze przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego.

1. 6. W skardze do sądu pierwszej instancji skarżąca zarzuciła między innymi naruszenie art. 33 § 3 k.p.a.
2. 7. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
3. 8. Uzasadniając wydany w niniejszej sprawie wyrok sąd pierwszej instancji odwołując się do treści art. 59 u.p.e.a. wskazał, że spór w sprawie sprowadzał się do rozstrzygnięcia, czy organ egzekucyjny prawidłowo doręczył odpis tytułu wykonawczego bezpośrednio skarżącej i czy w związku z tym organ miał podstawy podejmować wobec strony czynności egzekucyjne.

W związku z powyższym sąd wskazując na treść i wykładnię art. art. 18 u.p.e.a., oraz art. 33 k.p.a. podniósł, że postępowanie w stosunku do skarżącej zostało podjęte i było prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. w dniu 13 listopada 2008 r., nr [...], obejmującego należność z tytułu zaległości w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych za 2002 r.

Sąd akcentując odrębność postępowania egzekucyjnego względem postępowania podatkowego podniósł, że koniecznym do rozstrzygnięcia w rozpoznawanej sprawie, był moment, od którego stronie przysługuje uprawnienie do ustanowienia pełnomocnika, a organowi - odpowiadający mu obowiązek doręczania mu pism i powiadamiania o wszelkich czynnościach.

W ocenie sądu pełnomocnictwo winno być udzielone na piśmie bądź zgłoszone do protokołu, zaś pełnomocnik, w myśl art. 33 § 2 i 3 k.p.a. zobowiązany był dołączyć do akt oryginał lub urzędowo poświadczony odpis pełnomocnictwa. Oznaczało to, że organ musi zostać zawiadomiony o fakcie ustanowienia pełnomocnictwa w danym, konkretnym postępowaniu. Dopiero od momentu zawiadomienia, organ zobligowany jest doręczać wszelkie pisma i zapewnić udział w postępowaniu pełnomocnikowi. Wobec tego, strona udzielając pełnomocnictwa w konkretnym postępowaniu, winna wskazać, że chce działać przez pełnomocnika a pełnomocnictwo musi być złożone do akt sprawy w konkretnym postępowaniu, a w rozpoznawanej sprawie – do akt konkretnego postępowania egzekucyjnego prowadzonego w oparciu o określony tytuł. Zdaniem sądu było rzeczą oczywistą, że takie pełnomocnictwo można złożyć dopiero po wszczęciu postępowania egzekucyjnego, a więc po doręczeniu stronie (zobowiązanemu) odpisu tytułu wykonawczego.

Jest to bowiem pierwsza czynność w tym postępowaniu. Dlatego obowiązek organu respektowania osoby pełnomocnika warunkowany był przedłożeniem do akt w tym postępowaniu (egzekucyjnym) oryginału lub pełnomocnictwa uwierzytelnionego.

Konkludując sąd podzielając poglądu organu stwierdził, że nie można uznać za trafny zarzutu zawartego w skardze, że naruszono przepisy postępowania bowiem pominięto pełnomocnika w zakresie doręczenia odpisu tytułu wykonawczego i zawiadomienia o zajęciu. Zdaniem sądu organy egzekucyjne prawidłowo doręczyły odpisu tytułu wykonawczego bezpośrednio skarżącej. Konsekwencją takiego stanowiska było uznanie za pozbawione racji twierdzenia skarżącej, że tytuł wykonawczy, jako nieprawidłowo doręczony, nie wszedł w ogóle do obrotu prawnego i jako taki nie mógł stanowić podstawy prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Odpis tytułu wykonawczego został doręczony prawidłowo, a egzekucja była dopuszczalna, bowiem obowiązek, którego tytuł dotyczył (zaległość w podatku dochodowym od osób fizycznych) istniał i podlegał wykonaniu w drodze egzekucji. We wniosku z dnia 9 października 2008 r., pełnomocnik skarżącej wnosił o umorzenie postępowania z uwagi na fakt nierozpoznania w terminie określonym w art. 139 § 3 ord. pod. odwołania strony od decyzji stanowiącej podstawę wystawienia tytułu wykonawczego, a w konsekwencji wstrzymanie z mocy prawa wykonania decyzji z dnia 29 września 2008 r. Jak wynika z akt administracyjnych sprawy, decyzję organu odwoławczego doręczono stronie w dniu 24 lipca 2009 r. Wprawdzie, co podkreślił zresztą Dyrektor Izby Skarbowej w zaskarżonym postanowieniu, w okresie wstrzymania wykonania decyzji, w dniu 19 lutego 2009 r. organ egzekucyjny zawiadomieniem z dnia 19 lutego 2009 r. dokonał zajęcia świadczenia rentowego skarżącej, jednak zajęcie to nie wywołało żadnych skutków, wobec nie posiadania przez skarżąca prawa do renty.

W dacie natomiast składania samego już tylko wniosku o umorzenie postępowania, tj. w dniu 9 października 2009 r., a tym bardziej w dacie podejmowania omawianych decyzji organów egzekucyjnych (9 listopada 2009 r. i 29 stycznia 2010 r.) decyzja była wykonalna, nie zachodziła zatem przesłanka z art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a., na którą powoływał się wnioskodawca.

1. 9. W skardze kasacyjnej skarżąca zaskarżyła powyższy wyrok w całości zarzucając mu naruszenie:
2. - art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej: p.p.s.a. w zw. z art. 33 § 3 oraz art. 40 § 2 kpa mających zastosowanie w myśl art. 18 u.p.e.a. przez przyjęcie, iż w realiach niniejszej sprawy, doręczenie tytułu egzekucyjnego bezpośrednio zobowiązanemu z pominięciem ustanowionego pełnomocnika spełnia przesłanki doręczenia tytułu egzekucyjnego a tym samym umożliwia przeprowadzenie czynności egzekucyjnych, co zdaniem strony miało istotny wpływ na wynik sprawy,
3. - art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 137 § 4 ord. pod. oraz art. 91 pkt 2 w zw. z art. 92 kpc oraz art. 33 § 3, art. 77 § 4 kpa w zw. z art. 18 oraz art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a. przez przyjęcie, iż domniemanie prawne dotyczące zakresu pełnomocnictwa procesowego w zakresie wszelkich czynności dotyczących egzekucji i zabezpieczenia nie wiąże w przypadku egzekucji zobowiązań podatkowych, mimo tożsamości organu podatkowego i egzekucyjnego, przed którymi ujawniono zakres pełnomocnictwa, co miało istotny wpływ na wynik sprawy.

W związku z tak postawionymi zarzutami skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia WSA we Wrocławiu oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, przeto nie zasługuje na uwzględnienie.

10. Jak wynika z analizy zarzutów skargi kasacyjnej i wspierającej jej argumentacji, naruszenie wyliczonych w tejże skardze przepisów prawa miałoby polegać na zaaprobowaniu przez sąd administracyjny pierwszej instancji stanowiska, iż "doręczenie tytułu egzekucyjnego bezpośrednio zobowiązanemu z pominięciem ustanowionego pełnomocnika spełnia przesłanki doręczenia tytułu egzekucyjnego, a tym samym umożliwia przeprowadzenie czynności egzekucyjnych" (s. 1 – 2). Na tym zarzucie opiera się w istocie całość twierdzeń skargi kasacyjnej, kwestionującej zgodność z prawem zapadłego wyroku.

Odnosząc się do nich trzeba zauważyć, iż zaprezentowany w rozpatrywanej kwestii przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu pogląd jest w pełni zgodny z utrwaloną już linią orzeczniczą sądów administracyjnych. Niewątpliwie sąd miał rację zauważając, że "ustanowienie przez zobowiązanego pełnomocnika może nastąpić dopiero po wszczęciu postępowania egzekucyjnego". Następuje ono – jak zaznaczono następnie – "po doręczeniu stronie (zobowiązanemu) odpisu tytułu wykonawczego. Jest to bowiem pierwsza czynność w tym postępowaniu" (s. 8). Ten punkt widzenia zaprezentowano m. in. w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 czerwca 2009 r., III SA/Wa 243/09 (LEX nr 563935).

Sąd przyznał w nim, że "Organ nie może doręczać dokumentów, których doręczenie jest równoznaczne ze wszczęciem postępowania, pełnomocnikowi zobowiązanego, który status strony uzyskał dopiero z chwilą doręczenia tych dokumentów". Ponieważ – jak sąd podkreślił – "przepisy u.p.e.a. stanowią o doręczeniu zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego, czy też tytułu wykonawczego zobowiązanemu, organ jest zobligowany do doręczenia tytułu bezpośrednio do zobowiązanego". Podobnie w wyroku tegoż sądu z dnia 7 lipca 2005 r., III SA/Wa 1122/05 (LEX nr 190707) przyjęto, iż "Dopiero od momentu skutecznego doręczenia odpisu tytułu wykonawczego, organ egzekucyjny ma do czynienia ze stroną, której uprawnienia są regulowane tak w art. 10 § 1, jak i art. 32 oraz art. 40 k.p.a. W tym kontekście uzasadnione jest twierdzenie organu, że zgodnie z art. 32 u.p.e.a. zarówno upomnienie, jak i tytuł wykonawczy muszą być doręczone bezpośrednio zobowiązanemu".

Zarzuty skargi kasacyjnej zdają się pomijać gwarancyjną funkcję uregulowania ukształtowanego przepisem art. 32 u.p.e.a., niezwykle mocno eksponowaną w orzecznictwie sądowoadministracyjnym i w literaturze (tak m. in. w opracowaniu: Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, pod red. R. Hausera i A. Skoczylasa, Warszawa 2011, s. 191). Nie sposób wobec tego podzielić zapatrywania, że obowiązywanie "domniemania prawnego dotyczącego zakresu pełnomocnictwa procesowego" w odniesieniu do wszelkich czynności w przedmiocie egzekucji i zabezpieczenia (s. 2 skargi kasacyjnej) eliminowałoby potrzebę uwzględnienie przez organ egzekucyjny (tożsamy z organem podatkowym, przed którym strona była reprezentowana przez pełnomocnika) wspomnianej funkcji. Naczelny Sąd Administracyjny za chybiony uznał więc zarzut naruszenia art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 137 § 4 ord. pod. oraz w związku z wyliczonymi w skardze kasacyjnej przepisami k.p.a. i u.p.e.a.

1. 11. Jedynie na marginesie należy wskazać, że w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, trafnie sąd pierwszej instancji przyjął w zaskarżonym wyroku, iż zaskarżonym postanowieniu, co prawda w okresie wstrzymania wykonania decyzji, w dniu 19 lutego 2009 r. egzekucyjny zawiadomieniem z dnia 19 lutego 2009 r. dokonał zajęcia świadczenia rentowego skarżącej, jednak zajęcie to nie wywołało żadnych skutków, wobec nie posiadania przez skarżąca prawa do renty. W dacie natomiast składania samego już tylko wniosku o umorzenie postępowania, tj. w dniu 9 października 2009 r., a tym bardziej w dacie podejmowania omawianych decyzji organów egzekucyjnych (9 listopada 2009 r. i 29 stycznia 2010 r.) decyzja była wykonalna, nie zachodziła zatem przesłanka z art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a., na którą powoływał się wnioskodawca. W świetle stanu sprawy uchybienie to jednak nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy, który uzasadniał by uchylenie zaskarżonego postanowienia.
2. 12. W tym stanie rzeczy, z mocy art. 184 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego rozstrzygnięto zgodnie z art. 204 pkt 1 tej ustawy.