Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem z 10 kwietnia 2013 r., sygn. akt I SA/Gl 1271/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę M. Sp. z o.o. w S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z 10 września 2012 r. w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych.
Stan sprawy sąd administracyjny pierwszej instancji przedstawił następująco:
Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w S., jako organ egzekucyjny, wszczął postępowanie egzekucyjne do majątku skarżącej Spółki na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 13 lutego 2012 r. o nr [...], obejmującego zaległość podatkową w podatku od towarów i usług za m-c 12/2011 r.
W dniu 24 lutego 2012 r. do [...] Urzędu Skarbowego w S. wpłynęło pismo, w którym zobowiązana złożyła zarzuty na prowadzone postępowanie egzekucyjne. Powołując się na art. 33 pkt 2) ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 poz. 1015 ze zm., dalej: u.p.e.a.), wniosła o umorzenie prowadzonego postępowania egzekucyjnego oraz wstrzymanie postępowania egzekucyjnego do czasu rozstrzygnięcia zarzutu. Uzasadniając żądanie, zarzuciła organowi egzekucyjnemu przedwczesne wszczęcie egzekucji wobec złożenia w dniu 25 stycznia 2012 r. wniosku o rozłożenie na raty zaległości podatkowej objętej tytułem wykonawczym. Pismem z dnia 8 marca 2012 r. Spółka uzupełniła zarzuty, powołując się na art. 33 u.p.e.a., zarzuciła organowi egzekucyjnemu naruszenie art. 6, art. 7, art. 8 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz.U. z 2013 poz. 267, dalej: k.p.a.) oraz art. 6 § 1 u.p.e.a. Ponadto, jej zdaniem, naruszono również art. 126 w zw. z art. 35 § 1 k.p.a. oraz art. 33 pkt 2) u.p.e.a.
Postanowieniem z 10 kwietnia 2012 r. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w S. odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego do majątku zobowiązanej na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 13 lutego 2012 r.
W zażaleniu na powyższe postanowienie Spółka wniosła o umorzenie postępowania egzekucyjnego i zwrot kosztów egzekucji, zarzucając jednocześnie organowi egzekucyjnemu naruszenie art. 6 § 1 u.p.e.a., art. 67a ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 749 ze zm., dalej: Ordynacja podatkowa) oraz art. 6, art. 7 i art. 8 k.p.a.
Dyrektor Izby Skarbowej w K., postanowieniem z dnia 11 maja 2012 r. stwierdził niedopuszczalność wniesienia zażalenia i pozostawił je bez merytorycznego rozpoznania.
Na powyższe postanowienie pismem z dnia 5 czerwca 2012 r. Spółka złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, stwierdzając, że postanowienie to wydane zostało z naruszeniem przepisów postępowania, co uniemożliwiło merytoryczne rozpoznanie zażalenia Spółki.
Dyrektor Izby Skarbowej w K., działając na podstawie art. 54 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: P.p.s.a.) postanowieniem z 6 lipca 2012 r. w całości uznał skargę Spółki i orzekł o uchyleniu w całości swojego postanowienia z dnia 11 maja 2012 r. oraz orzekł o uchyleniu w całości zaskarżonego postanowienia organu egzekucyjnego z dnia 10 kwietnia 2012 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.
W następstwie powyższego Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w S., rozpoznając ponownie zarzuty na postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 13 lutego 2012 r., postanowieniem z dnia 9 sierpnia 2012 r. uznał złożone zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej za niezasadne i odmówił wstrzymania postępowania egzekucyjnego oraz odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego.
Pismem z 20 sierpnia 2012 r. Skarżąca złożyła zażalenie na powyższe postanowienie organu egzekucyjnego, zarzucając mu naruszenie art. 6 § 1 u.p.e.a., art. 67a Ordynacji podatkowej oraz art. 6, art. 7 i art. 8 l.p.a. i wniosła o umorzenie postępowania egzekucyjnego i zwrot kosztów egzekucji.
Dyrektor Izby Skarbowej w K. postanowieniem z dnia 10 września 2012 r., zaskarżone postanowienie organu pierwszej instancji utrzymał w mocy.
Na powyższe postanowienie Spółka złożyła skargę do WSA w Gliwicach, zarzucając naruszenie przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
- 1) art. 6 § 1 u.p.e.a. poprzez przyjęcie, iż Spółka uchylała się od wykonania zobowiązania podatkowego, podczas gdy dążyła ona do wypełnienia tego zobowiązania poprzez uzyskanie decyzji o rozłożeniu na raty;
- 2) art. 8 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez prowadzenie postępowania w sposób podważający zaufanie uczestników do władzy publicznej, polegający na wszczęciu postępowania egzekucyjnego, mimo iż strona skarżąca pozostawała w przekonaniu, że nie jest w zwłoce w wykonaniu zobowiązań podatkowych, gdyż złożyła wniosek o rozłożenie zobowiązania podatkowego na raty;
- 3) art. 64 § 3 u.p.e.a. poprzez nie uwzględnienie wniosku skarżącej o zwrot kosztów postępowania przy równoczesnym braku uzasadnienia odmowy zwrotu tych kosztów.
W odpowiedzi na skargę dyrektor izby skarbowej podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu.
Oddalając skargę na podstawie art. 151 P.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach stwierdził, że złożenie wniosku o zastosowanie ulgi w spłacie zobowiązania podatkowego nie jest przesłanką odstąpienia od podjęcia przez wierzyciela działań wskazanych w art. 6 § 1 u.p.e.a. Wniosek taki nie stanowi podstawy zgłoszenia zarzutu z art. 33 pkt 1) i 2) u.p.e.a., gdyż jego złożenie nie wstrzymuje wykonania obowiązku. Dopiero wydanie decyzji w przedmiocie umorzenia obowiązku bądź rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej powoduje zaistnienie tego rodzaju zarzutu. Żądanie zastosowania ulgi w spłacie zobowiązania nie jest także przyczyną zawieszenia postępowania egzekucyjnego, którego przesłanki wskazane są w art. 56 § 1 u.p.e.a. Nierozstrzygnięty stosowną decyzją wniosek o rozłożenie zaległości podatkowej na raty nie może skutecznie rzutować na dopuszczalność wszczęcia postępowania egzekucyjnego oraz jego kontynuowanie.
W skardze kasacyjnej od powyższego orzeczenia zarzucono na podstawie art. 174 pkt 2) P.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
- 1) art. 145 § 1 pkt 1) lit. c) P.p.s.a. w zw. z art. 6 § 1 u.p.e.a. poprzez uznanie, że Skarżąca uchylała się od wykonania zobowiązania podatkowego, podczas gdy Skarżąca złożyła – w zamiarze wykonania zobowiązania – wniosek o rozłożenie zobowiązania podatkowego na raty i wypełniła swoje zobowiązanie w terminie wskazanym w decyzji z 7 marca 2012 r. o rozłożeniu zobowiązania na raty,
- 2) art. 145 § 1 pkt 1) lit. c) P.p.s.a. w zw. z art. 8 k.p.a. i art. 18 u.p.e.a. poprzez nieuwzględnienie, że postępowanie organów administracyjnych podważało zaufanie do władzy publicznej.
Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach, a także zasądzenie na rzecz Skarżącej od organu zwrotu kosztów postępowania w sprawie.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Skarbowej w K. wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie od Skarżącej na rzecz organu zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy, dlatego zasługuje na uwzględnienie. Odnosząc się do sformułowanych w niej zarzutów i powołanych podstaw kasacyjnych należy zauważyć, że w układzie okoliczności sprawy będącej przedmiotem rozpoznania, niewątpliwie doszło do naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 c P.p.s.a. w związku z art. 6 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, jak również art. 8 k.p.a. Kluczowym elementem dla dokonanej przez Naczelny Sąd Administracyjny oceny prawnej jest fakt uwzględnienia przez Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach, w trybie art. 54 § 3 P.p.s.a. skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 5 czerwca 2012 r. Przesłanką uruchomia owego trybu jest uwzględnienie przez organ w zakresie swojej właściwości skargi w całości. Strona skarżąca w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego, a następnie na etapie zaskarżenia do sądu administracyjnego postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach z dnia 11 maja 2012 r. jasno wyłożyła swoje stanowisko, żądając wzruszenia zapadłych rozstrzygnięć i – w konsekwencji – umorzenia postępowania egzekucyjnego (w zażaleniu z dnia 19 kwietnia 2012 r. wystąpiła również o zwrot kosztów egzekucji, zarzucając organowi egzekucyjnemu naruszenie m. in. art. 6 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji).
Poprzestanie przez Dyrektora Izby Skarbowej w K. na uchyleniu własnego postanowienia z dnia 11 maja oraz poprzedzającego je postanowienia organu egzekucyjnego z dnia 10 kwietnia 2012 r., przy jednoczesnym przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, bez umorzenia postępowania egzekucyjnego musi być traktowane jako rażące naruszenie uregulowania ukształtowanego przepisem art. 54 § 3 P.p.s.a. Ponieważ jednak strona skarżąca nie zakwestionowała tego postanowienia, weszło ono do obrotu prawnego ze skutkiem, którego nie wzięły pod uwagę właściwe w sprawie organy. Rzecz w tym, że w wyniku dotkniętego – jak już wspomniano – zasadniczym błędem postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w K., otwarte zostało na nowo postępowanie w przedmiocie egzekucji od Spółki świadczeń pieniężnych. Prowadzące je organy obowiązane były zatem uwzględnić wszystkie czynności i zdarzenia, które wystąpiły wcześniej, przede wszystkim zaś wydanie w dniu 7 marca 2012 r. decyzji w sprawie rozłożenia na raty zobowiązania Spółki w podatku VAT na grudzień 2011 r. (wniosek w tej sprawie złożono 25 stycznia 2012 r.) oraz dokonanie przez Spółkę wpłaty na kontro organu kwoty 50000 zł w dniu 23 lutego 2012 r. Jak zauważono w skardze kasacyjnej, od momentu otrzymania wspomnianej kwoty przez organ egzekucyjny, zaprzestał on jakichkolwiek działań egzekucyjnych.
W tym właśnie pełnomocnik stron skarżącej upatruje naruszenia zasady zaufania (art. 8), całkowicie zignorowanego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, czego następstwem było dopuszczenie się naruszenia wskazanego już uprzednio art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. W uzasadnieniu tego wyroku w ogóle nie odniesiono się do tego, co było sednem sporu, ograniczając się do przedstawienia ogólnych dywagacji na temat konstrukcji postępowania egzekucyjnego w administracji i przytoczenia tyleż trafnych, co zupełnie oderwanych od kontekstu rozpoznanej sprawy konstatacji zamieszczonych w uzasadnieniach kilku orzeczeń sądów administracyjnych.
W tym stanie rzeczy, uznając istotę sprawy za dostatecznie wyjaśnioną, w szczególności przez wykazanie w toku postępowania sądowoadministracyjnego istnienia podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego, z mocy art. 188 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji. O zwrocie kosztów postępowania sądowego w sprawie rozstrzygnięto zgodnie z art. 200 i art. 203 pkt 1 tej ustawy.