Uzasadnienie
Przedmiotem skargi kasacyjnej jest wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 21 października 2009 r., sygn. akt III SA/Łd 384/09, mocą którego oddalono skargę U.O. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w L. w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania egzekucyjnego.
W motywach orzeczenia Sąd wskazał, że postanowieniem z dnia 25 maja 2009 roku Dyrektor Izby Skarbowej w L. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 17 § 1, art. 18, art. 56 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2005 r., Nr 229, poz. 1954 ze zm.) – zwanej dalej u.p.e.a., po rozpatrzeniu zażalenia Skarżącej na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. z dnia 29 września 2008 r. o odmowie zawieszenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez Naczelnika Urzędu Skarbowego oraz przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L., utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.
Organy administracji ustaliły, że Naczelnik Urzędu Skarbowego skierował do 12 potencjalnych dłużników Skarżącej zawiadomienia z dnia 5 sierpnia 2008 r. i 6 sierpnia 2008 r. o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną u dłużnika zajętej wierzytelności innego niż pracodawca, organ rentowy lub bank. Z nadesłanych przez niektóre podmioty pism wynika, że nie uznają wierzytelności, ponieważ nie posiadają wobec Skarżącej żadnych zaległości. Dodatkowo zaznaczono, że odmawiają przekazywania zajętych wierzytelności z uwagi na toczące się postępowanie wyjaśniające.
W piśmie z dnia 14 sierpnia 2008 r. Strona wniosła skargę na czynności egzekucyjne wraz z prośbą o zawieszenie i natychmiastowe wstrzymanie wykonania wskazanej decyzji.
W dniu 4 września 2008 r. do Naczelnika Urzędu Skarbowego wpłynęło pismo Skarżącej, w którym wskazała, że jej wniosek należy traktować jako wniosek o wstrzymanie wykonania decyzji jak i zawieszenie postępowania.
Postanowieniem z dnia 29 sierpnia 2008 roku Naczelnik Urzędu Skarbowego odmówił zawieszenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec Skarżącej z uwagi na niespełnienie przesłanek wynikających z art. 56 § 1 u.p.e.a.
Dyrektor Izby Skarbowej w L. utrzymując w mocy zaskarżone postanowienie, wskazał, że przyczyny zawieszenia postępowania są enumeratywnie wymienione w art. 56 § 1 u.p.e.a. Zaistnienie jednej ze wskazanych przesłanek obliguje organ do zawieszenia postępowania egzekucyjnego, natomiast żadne inne przyczyny nie mogą skutkować jego zawieszeniem.
Organ odwoławczy uznał, że powoływanie się przez Skarżącą na trudną sytuację materialną nie stanowi żadnej z przesłanek wymienionych w art. 56 § 1 powoływanej ustawy.
W skardze z dnia 5 lipca 2009 roku Skarżąca zarzuciła naruszenie prawa materialnego, tj. art. 56 § 1 u.p.e.a. poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie oraz naruszenie prawa procesowego, tj. art. 122 i art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej poprzez niedopełnienie obowiązków spoczywających na Organie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uznał skargę za niezasadną.
Stwierdził, że interpretacja art. 56 § 1 u.p.e.a. pozwala jednoznacznie stwierdzić, iż wylicza on w sposób enumeratywny okoliczności zawieszenia postępowania egzekucyjnego i wyczerpująco reguluje omawianą instytucję prawa. Organ egzekucyjny jest przy tym związany treścią tej normy prawnej, co oznacza, że nie pozostawia ona swobody wyboru, zarówno co do zawieszenia jak i odmowy zawieszenia postępowania egzekucyjnego. W uzasadnieniu wniosku Skarżąca nie wskazała na istnienie żadnej z wymienionych powyżej przesłanek zawieszenia postępowania egzekucyjnego. Powoływanie się na trudną sytuację materialną i pogorszenie stanu psychicznego Skarżącej w związku z masową utratą klientów nie mieści się w żadnej ze wskazywanych okoliczności.
Sąd stwierdził, że Organy administracji zebrały materiał dowodowy w sprawie w sposób wyczerpujący i właściwie go oceniły, dlatego też niezasadne są zarzuty naruszenia art. 122 i art. 187 Ordynacji podatkowej.
W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku Strona w oparciu o art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwanej dalej P.p.s.a. - zarzuciła naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, w szczególności art. 20 i art. 77 Konstytucji, art. 56 § 1 u.p.e.a. i art. 120 oraz art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej polegające na niezgodnym z prawem działaniu Organu podatkowego i oparciu się przy ustalaniu stanu faktycznego na domniemaniu, co stanowi istotne naruszenie przepisów postępowania. Ponadto zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, w szczególności art. 141 § 4 P.p.s.a., przez nieodniesienie się do wszystkich zarzutów Strony oraz nieterminowe i nieprawidłowe sporządzenie uzasadnienia wyroku.
Na tej podstawie wniosła uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych, a także o rozpoznanie sprawy również pod nieobecność Skarżącej.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że w ocenie Strony art. 56 § 1 pkt 5 u.p.e.a. daje podstawę do zawieszenia postępowania w tej sprawie, przy czym występuje tu inny przypadek zawieszenia przewidziany z ustawy Ordynacja podatkowa w art. 201 – 206 oraz w ustawie k.p.a. w art. od 97 do 103.
Strona stwierdziła także, że Organy podatkowe nie wyjaśniły stanu faktycznego sprawy i oparły się na domniemaniu. W szczególności pominięto jej trudną sytuację rodzinną i gospodarczą przy wydawaniu decyzji podatkowych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie może zostać uwzględniona, bowiem została sporządzona w sposób wadliwy.
Na wstępie należy podkreślić, że zakres badania zaskarżonego wyroku wyznaczają zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. granice skargi kasacyjnej, którymi Naczelny Sąd Administracyjny jest związany. Nie dotyczy to jedynie wad prawnych powodujących nieważność postępowania, które w rozpatrywanej sprawie nie występują. Z uwagi na kluczowe znaczenie, jakie dla kontroli wyroków wojewódzkich sądów administracyjnych ma poprawne, tj. zgodne z wymogami płynącymi z art. 174 i 176 P.p.s.a., sformułowanie i uzasadnienie podstaw kasacyjnych, w ustawie P.p.s.a. wprowadzono przymus radcowsko-adwokacki dla sporządzenia skargi kasacyjnej. Skarga kasacyjna jest bowiem wysoce sformalizowanym środkiem zaskarżenia, a od osób z odpowiednim wykształceniem prawniczym można oczekiwać znajomości procedury sądowoadministracyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny nie może bowiem zastępować Strony w formułowaniu, precyzowaniu czy też uzasadnianiu zarzutów skargi kasacyjnej.
Art. 174 P.p.s.a. przewiduje dwie podstawy kasacyjne: naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1) oraz naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2). Naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię polega na mylnym zrozumieniu treści zastosowanego przepisu, zaś naruszenie prawa przez niewłaściwe zastosowanie polega na tzw. błędzie w subsumcji, co wyraża się w tym, że stan faktyczny ustalony w sprawie błędnie uznano za odpowiadający stanowi hipotetycznemu przewidzianemu w normie prawnej albo że ustalonego stanu faktycznego błędnie nie podciągnięto pod hipotezę określonej normy prawnej.
Natomiast zgodnie z art. 174 pkt 2 P.p.s.a. zarzut naruszenia przepisów postępowania może zostać uwzględniony jedynie wtedy, gdy uchybienie sądu mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Art. 176 P.p.s.a. wymaga natomiast, aby skarga kasacyjna zawierała między innymi przytoczenie podstaw kasacyjnych oraz ich uzasadnienie.
Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy należy skonstatować, że skarga kasacyjna wymogów tych nie spełnia.
Pierwszy z zarzutów skargi kasacyjnej, choć nazwany jest zarzutem naruszenia przepisów prawa materialnego, w istocie stanowi zarzut naruszenia przepisów postępowania, o czym autorka skargi kasacyjnej wspomina zresztą w dalszej części tego zarzutu ("... i oparciu się przez tenże organ przy ustalaniu stanu faktycznego na domniemaniu co stanowi istotne naruszenie przepisów postępowania" – linia 9 i 10 zarzutu nr 1). Poza przepisami Konstytucji wskazanymi w tym zarzucie, art. 56 § 1 u.p.e.a. jest bez wątpienia przepisem proceduralnym, gdyż reguluje instytucję zawieszenia postępowania, czyli określa wpływ opisanych w nim okoliczności na bieg tegoż postępowania, art. 120 Ordynacji podatkowej statuuje ogólną zasadę działania organów podatkowych w oparciu o przepisy prawa, a art. 187 § 1 tej ustawy dotyczy zasady postępowania dowodowego w postępowaniu podatkowym, a więc również ewidentnie jest przepisem procesowym.
Sposób sformułowania tego zarzutu skargi kasacyjnej nie tylko jest wadliwy z uwagi na błędne zakwalifikowanie wskazanych przepisów, ale także z uwagi na ogólnikowe ujęcie zarzucanego sposobu naruszenia tychże przepisów przez organy egzekucyjne, a w konsekwencji przez Sąd pierwszej instancji. Z uzasadnienia skargi kasacyjnej nie sposób odkodować, co jej autor miał na myśli wskazując, że art. 56 § 1 u.p.e.a., art. 120 i art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej zostały naruszone poprzez "niezgodne z prawem działanie" przez Organ i oparcie się przy ustalaniu stanu faktycznego tej sprawy na domniemaniu. Przypuszczać można, że autorka skargi kasacyjnej naruszenia prawa przez Organy dopatruje się w nieuwzględnieniu odesłania z pkt 5 art. 56 § 1 u.p.e.a., co można domniemać ze str. 3 uzasadnienia skargi kasacyjnej. Jej zdaniem, odesłanie to obejmuje art. 201 – 206 Ordynacji podatkowej oraz art. 97 – 103 k.p.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie jest jednak w stanie, pominąwszy nawet kwestię zasadności doszukiwania się podstaw do zawieszenia postępowania egzekucyjnego w przepisach ustaw dotyczących innych, niż egzekucyjne, postępowań (a więc rozważań związanych z treścią art. 56 § 1 pkt 5 i art. 18 u.p.e.a. – zawierającym odesłanie do przepisów k.p.a.) – wydedukować, jaki związek przyczyny takie jak np. śmierć strony (art. 201 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej, art. 97 § 1 pkt 1 k.p.a.), utrata zdolności do czynności prawych (art. 201 § 1 pkt 4 Ordynacji podatkowej, art. 97 § 1 pkt 3 k.p.a.) czy śmierć przedstawiciela ustawowego strony (art. 201 § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej, art. 97 § 1 pkt 2 k.p.a.) mają z niniejszym postępowaniem.
Autorka skargi kasacyjnej nie wysiliła się, by wskazać konkretnie, która z przyczyn zawieszenia postępowania ze wskazanych ustaw jej zdaniem w niniejszym postępowaniu wystąpiła. Zupełnie niezrozumiałe jest także wskazanie przepisów dotyczących nie tylko przyczyn, ale i zasad proceduralnych stosowanych przy zawieszeniu postępowania administracyjnego czy podatkowego (art. 99 – 103 k.p.a., art. 202 – 206 Ordynacji podatkowej). Takie niedbałe i nieprecyzyjne sformułowanie zarzutu skargi kasacyjnej zasługuje na krytykę i powoduje, że przedmiotowa kwestia - zasadności uznania, że art. 56 § 1 pkt 5 u.p.e.a. - nie może być przyczyną zawieszenia postępowania egzekucyjnego w niniejszej sprawie, wymyka się spod kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Podobna konstatacja odnosi się do zarzutu naruszenia art. 120 i art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej, który w uzasadnieniu skargi kasacyjnej uzupełniony został o art. 122 i art. 191 Ordynacji podatkowej, przez oparcie się przez organ przy ustalaniu stanu faktycznego na domniemaniu. Również w odniesieniu do tej kwestii z treści skargi kasacyjnej nie jest możliwe do ustalenia, na jakiej podstawie jej autorka odwołuje się w postępowaniu egzekucyjnym do przepisów Ordynacji podatkowej, ani jakie domniemanie ma na myśli, a także jakich faktów przy ustalaniu stanu faktycznego sprawy Organy podatkowe nie wzięły pod uwagę. Wszelkie dywagacje autorki skargi kasacyjnej o trudnej sytuacji rodzinnej i gospodarczej Skarżącej, "ciosie dobijającym leżącego" czy działaniach niezgodnych z ustawą o ochronie danych osobowych mają charakter luźnych rozważań, w żaden sposób nie powiązanych z art. 56 § 1 pkt 5 u.p.e.a. i przedmiotem sporu między Skarżącą, a Organem.
W skardze kasacyjnej nie wyjaśniono również, w jaki sposób – zdaniem Skarżącej – naruszono w niniejszej sprawie przywołane przepisy Konstytucji. To zaś oznacza, o czym była mowa powyżej, że kwestia ta wymyka się spod kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego, który nie jest uprawniony do uzasadniania podstaw kasacyjnych za Stronę.
Powyższe powoduje, że zarzut określony jako naruszenia "prawa materialnego" nie może zostać uznany za zasadny.
Przechodząc do zarzutu naruszenia przepisów postępowania stwierdzić należy, że także ten zarzut nie zasługuje na uwzględnienie. Autorka skargi kasacyjnej jako naruszony wskazała "w szczególności" art. 141 § 4 P.p.s.a. z uwagi na nierozważenie wszystkich zarzutów Strony mających istotny wpływ na wynik sprawy oraz "ewidentny" brak prawidłowego i terminowego sporządzenia uzasadnienia wyroku. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej, choć jej autorka wskazuje, że wspomniany przepis zobowiązuje sąd do rozważenia wszystkich mających istotny wpływ na wynik sprawy zarzutów oraz do sporządzenia wyroku w sposób jasny i przekonywujący po gruntownej analizie akt sprawy – z czym co do zasady należy się zgodzić, nie odnosi tych uwag natury ogólnej do niniejszej sprawy. Nie wskazuje ani jednego błędu, jaki Sąd jej zdaniem popełnił przy sporządzaniu uzasadnienia, nie wskazuje, jakich zarzutów istotnych dla rozstrzygnięcia nie rozważył.
Ponownie posługuje się ogólnikowym stwierdzeniem o "wielu kwestiach", które nie zostały w sprawie wzięte pod uwagę, czy nieprecyzyjnym wskazaniem na "w szczególności" art. 141 § 4 P.p.s.a., co oznacza, że sugeruje także naruszenie przez Sąd innych, niewskazanych jednak przepisów. Nie wymaga powtórzenia, że Naczelny Sąd Administracyjny nie może doprecyzować tego zarzutu w zastępstwie Skarżącej.
Przechodząc do kwestii nieterminowego sporządzenia uzasadnienia wyroku przez Sąd pierwszej instancji wskazania wymaga, że zarzucanie Sądowi "naruszenia znamion czynu określonego" w art. 141 § 4 zd. 2 P.p.s.a. jest kuriozalnym nieporozumieniem. Nomenklatura ta używana jest przede wszystkim w prawie karnym i nie znajduje przełożenia na postępowanie sądowoadministracyjne. Co więcej, przepis ten stanowi, że "jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania", a więc nie dotyczy terminu sporządzenia uzasadnienia. Autorka skargi kasacyjnej nie wskazała więc prawidłowo ani przepisu, który Sąd pierwszej instancji mógłby naruszyć sporządzając uzasadnienie po terminie, ani nie wykazała, że uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. To zaś powoduje, że zarzut taki nie może zostać uwzględniony, z uwagi na treść art. 174 pkt 2 w zw. z art. 176 P.p.s.a.
Wszystkie powyższe okoliczności prowadzić muszą do wniosku, że skarga kasacyjna jako bezzasadna podlega oddaleniu w oparciu o art. 184 P.p.s.a., co rodzi obowiązek zwrotu przez Skarżącą na rzecz Organu kosztów postępowania kasacyjnego na podstawie art. 204 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 P.p.s.a.