Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odrzucił skargę C.S. na bezczynność Wójta Gminy S. w przedmiocie zwrotu wyegzekwowanej kwoty mandatu.
Sąd wskazał, że w piśmie z dnia 12 października 2011 r., kierowanym do Wójta Gminy S., C.S. zarzucił niedopuszczalność egzekucji administracyjnej grzywny, nałożonej w drodze mandatu karnego kredytowego z 16 sierpnia 2010 r. wystawionego przez Straż Gminną w S. W uzasadnieniu wskazano, że straż gminna nie była wyznaczona do nałożenia mandatu, w konsekwencji uzyskany przez Wójta Gminy tytuł wykonawczy został wystawiony niezgodnie z prawem.
Wójt Gminy zawiadomił wnioskodawcę, że pismo z 21 października 2011 r. z zarzutem w sprawie prowadzenia egzekucji, przesyła do Urzędu Skarbowego w P. Następnie Naczelnik Urzędu Skarbowego przekazał przedmiotowy wniosek Wójtowi Gminy informując, że prowadził postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułu wykonawczego, a poborca podatkowy zrealizował go i uzyskane środku przekazał na konto wierzyciela.
W piśmie z 17 lutego 2012 r. Wójt Gminy poinformował, że nie ma podstaw do uwzględnienia wniosku, gdyż mandat został prawomocnie nałożony i wyegzekwowany.
Wnioskodawca złożył zażalenie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego na bezczynność Wójta Gminy wobec braku merytorycznego rozstrzygnięcia w związku z zarzutami w sprawie prowadzonej egzekucji.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. uznało zażalenie za nieuzasadnione. W uzasadnieniu wskazano, że wobec wyegzekwowania kwoty nałożonej mandatem karnym zakończone zostało postępowanie egzekucyjne, które dotyczyło tego zobowiązania, zatem brak prawnych możliwości wniesienia zarzutów w postępowaniu. Ponadto SKO uznał, że Wójt Gminy dokonał czynności wyjaśniających, a następnie udzielił odpowiedzi, wobec czego brak było podstaw do przyjęcia, że pozostawał w bezczynności.
W skardze do WSA na bezczynność Wójta Gminy C.S. stwierdził, że organ uchyla się od podjęcia czynności mających na celu zwrot nienależnie wyegzekwowanej kwoty w związku z nałożonym mandatem w sposób niezgodny z prawem przez Straż Gminną. Wniósł o zobowiązanie Wójta Gminy do podjęcia czynności administracyjnych lub techniczno-administracyjnych celem zwrotu nienależnie pobranej kwoty wraz z należnymi odsetkami ustawowymi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uznał, że sprawa nie należy do jego właściwości i na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012, poz. 270, dalej p.p.s.a.) odrzucił wniesioną skargę.
Wskazał, między innymi że do właściwości sądu administracyjnego należy kontrola postanowień wydanych w postępowaniu egzekucyjnym, na które służy zażalenie lub kontrola bezczynności lub przewlekłości postępowania w takim przypadku. Sąd nie jest właściwy poza zasadami i trybem określonym w przepisach właściwych dla postępowania egzekucyjnego w administracji podjąć czynności stanowiących realizację, wynikającego z art. 190 ust. 4 Konstytucji RP, nakazu eliminacji skutków rozstrzygnięcia wydanego przez wierzyciela. Postępowaniem właściwym w świetle art. 190 § 4 Konstytucji RP może być również postępowanie egzekucyjne w administracji, jednak w niniejszej sprawie wobec zgłoszenia wniosku dotyczącego działania podmiotu wierzyciela, a nie trybu egzekwowania obowiązku publicznoprawnego Sąd nie jest właściwy w sprawie.
Od powyższego postanowienia została wniesiona skarga kasacyjna. C.S. postanowienie zaskarżył w całości, zarzucając naruszenie prawa procesowego:
- - art. 58 § 1 pkt 1 w związku z art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. i art. 190 ust. 4 Konstytucji RP, poprzez błędne przyjęcie, że sąd administracyjny nie jest właściwy do załatwienia sprawy w przedmiocie bezczynności Wójta Gminy S. w sprawie egzekucyjnej; oraz przyjęcie, że w innym postępowaniu, co do bliżej niedookreślonego przez Sąd I instancji trybu egzekwowania obowiązku publicznoprawnego, będzie możliwe rozpoznanie skargi;
- - art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., poprzez jego niezastosowanie, ponieważ Sąd I instancji w okolicznościach niniejszej sprawy w ogóle nie rozważył, czy przedmiotem zaskarżenia jest inny akt lub czynność z zakresu postępowania egzekucyjnego, podczas gdy w niniejszej sprawie brak reakcji Wójta Gminy S. dotyczył de facto czynności materialno-technicznej, polegającej na zwrocie nienależnie wyegzekwowanej sumy pieniężnej w drodze postępowania egzekucyjnego;
- - art. 58 § 1 pkt 1 w związku z art. 141 § 4 i art. 6 p.p.s.a., poprzez brak wskazania w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia konkretnego trybu postępowania, który umożliwiłby skarżącemu realizację nakazu wynikającego z art. 190 ust. 4 Konstytucji RP, tj. nakazu eliminacji skutków bezprawnie nałożonego mandatu karnego; oraz błędne przyjęcie, że pismo z dnia 12 października 2011 r. nie stanowiło żądania przeprowadzenia postępowania z zakresu trybu egzekwowania obowiązku publicznoprawnego. A zatem uzasadnienie zaskarżonego postanowienia nie jest kompletne, jak również Sąd relacjonując w nim stan faktyczny sprawy dowolnie przyjmuje zakres żądania zawartego w piśmie z dnia 12 października 2012 r.;
- - art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a., poprzez błędne przyjęcie, że brak merytorycznego rozpoznania pisma z dnia 12 października 2011 r. nie stanowi przejawu bezczynności Wójta Gminy S., która podlegałaby kognicji sądów administracyjnych, pomimo, że pismo to dotyczyło trybu z zakresu egzekwowania sumy pieniężnej wynikającej z bezprawnie nałożonego mandatu karnego.
Wskazując na powyższe podstawy wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji oraz zwrot kosztów postępowania kasacyjnego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
W pierwszej kolejności należy przypomnieć, na co zwrócił już uwagę sąd wojewódzki, że sądy administracyjne w granicach swojej właściwości orzekają w sprawach bezczynności lub przewlekłości postępowania w zakresie decyzji administracyjnej, postanowień w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończących postępowanie, a także postanowień rozstrzygających sprawę co do istoty, postanowień wydanych w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie lub inne akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa.
W niniejszej sprawie postępowanie egzekucyjne zostało zakończone w związku z wyegzekwowaniem należności, a skarżący sprecyzował wniosek zarówno pod względem podmiotowym, jak i przedmiotowym. Żądanie zgłoszone w sprawie dotyczyło podjęcia przez Wójta Gminy czynności mającej na celu zwrot nienależnie wyegzekwowanej kwoty w związku z nałożonym mandatem. Należało zatem uznać, że przedmiotem rozstrzygnięcia nie była ocena obowiązku zapłaty kary nałożonej na skarżącego w drodze kredytowanego mandatu karnego (należność została zapłacona), lecz wniosek o wyeliminowanie z obrotu prawnego prawomocnego mandatu karnego poprzez jego uchylenie lub wznowienie postępowania.
Słusznie także zauważył sąd pierwszej instancji, że tryb nakładania grzywny w drodze mandatu karnego nie pozwala na zastosowanie wprost regulacji prawnej z art. 190 ust 4 Konstytucji RP. Mandat karny kredytowany staje się prawomocny z chwilą pokwitowania jego odbioru przez ukaranego. Prawomocny mandat karny podlega uchyleniu, jeżeli grzywnę nałożono za czyn niebędący czynem zabronionym jako wykrocznie. Uchylenie następuje na wniosek ukaranego złożony w zawitym terminie 7 dni od daty uprawomocnienia się mandatu lub z urzędu. Do uchylenia mandatu uprawniony jest sąd właściwy do rozpoznania sprawy, na terenie którego obszarze działania została nałożona grzywna.
Z kolei art. 113 § 1 Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia, odsyłający w zakresie wznowienia postępowania między innymi do art. 540 Kodeksu postępowania karnego, przesądza o tym, że w sprawach o wykroczenia wznowienie odnosi się tylko do prawomocnie zakończonego postępowania sądowego w kwestii objętej orzekaniem tj. rozstrzygnięciem o odpowiedzialności za wykroczenie. Wznowienie nie jest dopuszczalne odnośnie do postępowania mandatowego.
Mając na uwadze powyższe regulacje stwierdzić trzeba, że niemożliwym jest wyeliminowanie w obrotu prawnego prawomocnego mandatu karnego poprzez jego uchylenie lub wznowienie postępowania. W sytuacji gdy nie toczy się lub nie został zgłoszony wniosek o prowadzenie innego postępowania w granicach kognicji sądu administracyjnego, Sąd nie może podjąć żadnych decyzji wykraczających poza granice wskazane w art. 190 ust. 4 Konstytucji RP, wynikające z zasad i trybu określonego w przepisach właściwych dla danego postępowania.
W stanie sprawy rozpoznawanej przedmiotem wniosku jest rozstrzygnięcie organu o nałożeniu grzywny mandatem karnym, z tym że wniosek został zgłoszony po zrealizowaniu obowiązku wynikającego z mandatu karnego w postępowaniu egzekucyjnym do czego nie jest właściwy wojewódzki sąd administracyjny.
Mając powyższe na uwadze NSA uznał zarzuty skargi kasacyjnej za niezasadne i na podstawie art. 184 w związku z art. 182 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.
Brak jest natomiast podstawy prawnej do orzekania o kosztach postępowania kasacyjnego. Stosownie do art. 209 p.p.s.a. wniosek strony o zwrot kosztów sąd rozstrzyga w każdym orzeczeniu uwzględniającym skargę oraz w orzeczeniu, o którym mowa w art. 201, art. 203 i art. 204. Przepisy art. 203 i art. 204 p.p.s.a. jednoznacznie wiążą zwrot kosztów postępowania kasacyjnego z zaskarżeniem wyroku, a nie – jak to miało miejsce w niniejszej sprawie – postanowienia.