Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 30 listopada 2006 r., sygn. akt I SA/Łd 493/06, w sprawie ze skargi K. P., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi stwierdził nieważność postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia 16 stycznia 2006 r. oraz postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. dnia 3 listopada 2005 r. w przedmiocie stanowiska wierzyciela dotyczącego wniesionych zarzutów na prowadzenie egzekucji administracyjnej.
W uzasadnieniu orzeczenia podano, że w dniu 24 sierpnia 2005 r. skarżący wniósł do organu egzekucyjnego (Naczelnika Urzędu Skarbowego w S.) pismo, w którym zakwestionował zasadność wszczęcia i prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Przedmiotowe pismo potraktowano jako zarzuty na prowadzone postępowanie egzekucyjne, podlegające rozpatrzeniu w trybie art. 34 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. Nr 24, poz. 151 ze zm.).
W związku z powyższym organ egzekucyjny przekazał zgłoszone zarzuty wierzycielowi – Naczelnikowi Urzędu Skarbowego w S., który postanowieniem z dnia 3 listopada 2005 r. uznał zgłoszone zarzuty za nieuzasadnione. Po rozpoznaniu zażalenia strony, Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. postanowieniem z dnia 16 stycznia 2006 r. utrzymał w mocy postanowienie wierzyciela.
W skardze do sądu administracyjnego K. P. domagał się zmiany rozstrzygnięcia Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. wskazując, że egzekucja została wszczęta przedwcześnie. Skarżący zarzucił ponadto, że w postanowieniu dokonano błędnej oceny stanu faktycznego a organy podatkowe działały w sposób podważający zaufanie do podatnika.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, powołując się na regulacje zawarte w art. 34 § 1 i 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, podkreślił, że na gruncie niniejszej sprawy zachodzi tożsamość podmiotowa wierzyciela i organu egzekucyjnego. W takiej sytuacji niedopuszczalne i niecelowe jest – zdaniem Sądu – aby organ egzekucyjny będący jednocześnie wierzycielem, sam siebie prosił o zajęcie stanowiska, a następnie związany tym stanowiskiem rozstrzygał w przedmiocie zarzutów.
Zdaniem składu orzekającego, organ egzekucyjny, który jest równocześnie wierzycielem wyraża swoje stanowisko, co do zgłoszonych zarzutów w postanowieniu wydanym na podstawie art. 34 § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, a nie w postanowieniu w sprawie stanowiska wierzyciela, które w takim przypadku należy uznać za bezprzedmiotowe.
W skardze kasacyjnej Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. wniósł o uchylenie powyższego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono, w oparciu o art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 34 § 1 i 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez przyjęcie, że postanowienie w sprawie stanowiska wierzyciela wydane przez wierzyciela będącego Naczelnikiem Urzędu Skarbowego w S. jest bezprzedmiotowe ze względu na tożsamość tego organu z organem egzekucyjnym – Naczelnikiem Urzędu Skarbowego w S. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że z art. 34 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji jednoznacznie wynika, że organ egzekucyjny przed rozpoznaniem i rozstrzygnięciem co do wniesionych zarzutów jest zobowiązany w każdym przypadku uzyskać stanowisko wierzyciela. Za wyjątkiem art. 34 § 1a powołanej ustawy, przepisy nie przewidują odstępstwa od wspomnianej zasady.
Tożsamość podmiotowa organu egzekucyjnego i wierzyciela nie stanowi zatem podstawy prawnej do pominięcia unormowania wynikającego z art. 34 § 1 i 2 cytowanej ustawy. W ocenie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł., brak stanowiska wierzyciela pozbawiałby stronę możliwości skorzystania z przysługującego jej środka zaskarżenia (zażalenie na postanowienie w przedmiocie stanowiska wierzyciela).
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Na wstępie podkreślenia wymaga, że granice rozpoznania sprawy przez Naczelny Sąd Administracyjny wyznaczają sformułowane przez stronę zarzuty i wnioski. Sąd drugiej instancji jest bowiem zobowiązany do dokonywania kontroli zaskarżonego wyroku wyłącznie w ramach określonych przez skargę kasacyjną, z uwzględnieniem okoliczności decydujących o nieważności postępowania (art. 183 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).
W skardze kasacyjnej złożonej w sprawie niniejszej wskazano na naruszenie art. 34 § 1 i 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez jego błędną wykładnię.
Tak sformułowany zarzut kasacyjny należy uznać za nieuzasadniony. Brak bowiem podstaw do stwierdzenia, że wojewódzki sąd administracyjny mylnie odczytał treść wskazanego unormowania.
W myśl komentowanego przepisu ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 pkt 1-7, 9 i 10, a przy egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym - także na podstawie art. 33 pkt 8, organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów, z tym że w zakresie zarzutów, o których mowa w art. 33 pkt 1-5, wypowiedź wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążąca (art. 34 § 1). Na postanowienie w sprawie stanowiska wierzyciela przysługuje zażalenie (art. 34 § 2).
Spór zaistniały na gruncie rozpatrywanej sprawy sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy w przypadku tożsamości podmiotowej wierzyciela i organu egzekucyjnego konieczne jest uzyskiwanie stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych przez zobowiązanego zarzutów.
Rozważana kwestia, będąca źródłem rozbieżności w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, została rozstrzygnięta w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 czerwca 2007 r., sygn. akt I FPS 4/06 (publ. ONSAiWSA 2007/5/112, ZNSA 2007/4/87, OSP 2008/1/5) w której stwierdzono, że "wydanie postanowienia zawierającego stanowisko wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów, o których mowa w art. 34 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2002 r., Nr 110, poz. 968 ze zm.), w przypadku gdy wierzycielem jest Skarb Państwa, reprezentowany przez kierownika statio fisci – naczelnika urzędu skarbowego, który jednocześnie jest organem egzekucyjnym, należy uznać za bezprzedmiotowe".
Skład orzekający w sprawie niniejszej w pełni podziela prezentowany powyżej pogląd uznając jednocześnie argumentację autora skargi kasacyjnej za nieprzekonującą. Interpretacja art. 34 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie może bowiem – jak trafnie podkreślano w uzasadnieniu uchwały – ograniczać się wyłącznie do stosowania wykładni gramatycznej. Odkodowanie treści analizowanej normy prawnej wymaga sięgnięcia do innych metod wykładni, w szczególności wykładni systemowej i celowościowej, które prowadzą do zakwestionowania sensu uzyskiwania przez organ egzekucyjny stanowiska wierzyciela w przypadku, gdy są to te same podmioty (w tej sprawie Naczelnik Urzędu Skarbowego w S.). Istnienie takiego obowiązku, który w istocie sprowadzałby się do konieczności wystąpienia do "samego siebie" byłoby nielogiczne i przeczyłoby racjonalności ustawodawcy, prowadząc do niczym nieuzasadnionego przedłużenia postępowania egzekucyjnego.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie zasługują również na uwzględnienie wywody Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. sugerujące, że brak stanowiska wierzyciela ograniczałby zobowiązanemu dostęp do przysługujących mu środków zaskarżenia. Dostrzec należy, że rozpoznanie zgłoszonych przez stronę zarzutów od razu, bez uzyskiwania wypowiedzi wierzyciela w tym przedmiocie, prowadzi do wydania przez organ egzekucyjny postanowienia, na które zobowiązanemu przysługują takie same środki zaskarżenia, jak na postanowienie w sprawie stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów (por. art. 34 § 5 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji).
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.