Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wyrokiem z dnia 12 stycznia 2005 r. uchylił - po rozpoznaniu skargi W.-M. Specjalnej Strefy Ekonomicznej Spółki Akcyjnej z siedzibą w O. - decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia 30 grudnia 2003 r. w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania w podatku od nieruchomości za 2003 rok i zasądził od organu odwoławczego na rzecz strony skarżącej kwotę 13.976 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego oraz określił, iż zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku.
Z treści uzasadnienia wyroku wynika, iż Wójt Gminy S. decyzją z dnia 6 października 2003 r. określił dla W.-M. Specjalnej Strefy Ekonomicznej wysokość zobowiązania w podatku od nieruchomości za 2003 rok w kwocie 676.118,40 złotych. Z uzasadnienia tej decyzji wynika, że do wyliczenia podatku od nieruchomości strona zastosowała w deklaracji podatkowej do gruntów o powierzchni 93,2592 ha położonych w miejscowości S. stawkę właściwą dla gruntów pozostałych. Zdaniem natomiast organu I instancji tereny te powinny być opodatkowane z zastosowaniem stawek obowiązujących dla gruntów związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej. Organ wskazał, iż zgodnie z art. 1a ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych /Dz.U. 2002 nr 9 poz. 84 ze zm./ za grunty, budynki i budowle związane z prowadzeniem działalności gospodarczej uważa się grunty, budynki i budowle będące w posiadaniu przedsiębiorcy lub innego podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą, z wyjątkiem budynków mieszkalnych oraz gruntów związanych z tymi budynkami, a także gruntów, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. "b", chyba że przedmiot opodatkowania nie jest i nie może być wykorzystywany do prowadzenia tej działalności ze względów technicznych.
W odwołaniu od powyższej decyzji pełnomocnik W.-M. Specjalnej Strefy Ekonomicznej Spółki Akcyjnej z siedzibą w O. wskazał, że grunty w S. są zdegradowane i zdewastowane, nie pozwalają na realizację celów statutowych strony. Grunty straciły charakter związania z prowadzeniem działalności gospodarczej, gdyż nie są i nie mogą być do tej działalności wykorzystywane jako, że są zarośnięte drzewami, których nie można usunąć, z uwagi na brak zgody Wójta Gminy S. Okoliczność ta jest niezależna od strony i ma charakter trwały. Pełnomocnik wskazał, że organ winien przeprowadzić postępowanie wyjaśniające, w zakresie ustalenia czy warunki techniczne istniejące na nieruchomości pozwalają na prowadzenie przez stronę działalności w zakresie zadań statutowych. Wskazał nadto, iż poprzednich latach w odniesieniu do tej nieruchomości organ stosował stawki preferencyjne.
Po rozpatrzeniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. decyzją z dnia 30 grudnia 2003 r. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W motywach organ odwoławczy podał, iż zgodnie z przepisem art. 2 ust. 1 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych, opodatkowaniu podatkiem od nieruchomości podlegają nieruchomości lub obiekty budowlane w postaci gruntów, budynków lub ich części, oraz budowle lub ich części związane z prowadzeniem działalności gospodarczej. Biorąc pod uwagę ustawową definicję "gruntów, budynków lub budowli związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej" organ odwoławczy ocenił, iż wszystkie grunty, budynki i budowle będące w posiadaniu przedsiębiorcy należy traktować jak związane z prowadzoną działalnością gospodarczą /poza wskazanymi w przepisie wyjątkami/. Z tego też powodu grunty położone w miejscowości S., jako będące w posiadaniu przedsiębiorcy są związane z prowadzeniem działalności gospodarczej i powinny zostać opodatkowane z zastosowaniem najwyższej stawki.
Organ wyjaśnił, iż nie ma przy tym znaczenia fakt, że grunty nie mogą być wykorzystywane do prowadzenia działalności gospodarczej ze względów technicznych, tzn. z uwagi na to, iż są porośnięte drzewostanem, którego nie można usunąć. Ta okoliczność nie powoduje trwałej niemożności wykorzystania tych terenów do prowadzenia działalności. Zastosowanie innej stawki podatku do gruntów z powodu złego stanu technicznego jest możliwe wtedy, gdy przedmiot opodatkowania nie jest i nie może być wykorzystywany ze względów technicznych do szeroko rozumianej działalności gospodarczej, a nie prowadzonej przez dany podmiot, na przykład z uwagi na chemiczne, radioaktywne lub bakteriologiczne skażenie. Zdaniem organu nie stanowi podstawy do zastosowania innej stawki podatku okoliczność, iż w 2001 roku grunty były opodatkowane z zastosowaniem ulgowych stawek. Z dniem 1 stycznia 2003 r. do ustawy o podatkach i opłatach lokalnych został dodany art. 1a, stanowiący "słowniczek", który zawiera definicję gruntów, budynków i budowli związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej. Z tą datą przyjęty został odmienny sposób określania gruntów związanych z prowadzeniem działalności.
Na powyższą decyzję skargę złożyła W.-M. Specjalna Strefa Ekonomiczna wnosząc o jej uchylenie. Strona zarzuciła organowi naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 1a ust. 1 pkt 3 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych, jak i naruszenie przepisów postępowania administracyjnego. W uzasadnieniu strona wskazała, że teren zlokalizowany we wsi S. do połowy lat dziewięćdziesiątych był terenem wojskowym, prawie w całości jest porośnięty lasem. Z wpisów do ewidencji gruntów wynika, iż działka ta została zakwalifikowana jako tereny różne /symbol Tr/. W przedmiotowej sprawie znaczenie odgrywa treść art. 1a ust. 1 pkt 3 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych, w którym ustawodawca podał znaczenie wyrażenia "gruntów związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej". W końcowej części ustawodawca przewidział wyjątek od zasady, stanowiąc, iż nieruchomość nie jest związana z prowadzoną działalnością gospodarczą, jeżeli przedmiot opodatkowania nie jest i nie może być wykorzystywany do prowadzenia tej działalności ze względów technicznych.
Orzekając w sprawie organ II instancji błędnie dokonał wykładni pojęcia "względy techniczne", bowiem ograniczył się jedynie do podania kilku przykładów, które świadczyć miały o niemożliwości użytkowania gruntu. W ocenie strony wyrażenie "względy techniczne" posiada szeroki zakres znaczeniowy, co potwierdza fakt, iż pojęcie to odnosi się do różnych kategorii nieruchomości - gruntowych i budynkowych. W treści skargi strona wywodziła, iż nieruchomość gruntowa zlokalizowana we wsi S. nie jest i nie może być wykorzystywana do prowadzenia działalności gospodarczej, gdyż jest zalesiona, a brak jest zgody na wycinkę drzew.
Nadto teren ten nie jest zagospodarowany, w tym w niezbędne urządzenia techniczne, istnieje również konieczność przeprowadzenia rekultywacji terenu z uwagi na niekorzystne przekształcenie jego naturalnego ukształtowania.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wyrokiem z dnia 12 stycznia 2005 r. uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. datowaną na dzień 30 grudnia 2003 r. W motywach rozstrzygnięcia sąd I instancji stwierdził, iż w stanie faktycznym sprawy podstawowe znaczenie ma okoliczność ustalenia czy grunt stanowiący własność W.-M. Specjalnej Strefy Ekonomicznej zlokalizowany we wsi S., może być wykorzystany do prowadzenia działalności gospodarczej ze względów technicznych. W związku z tym sąd I instancji wyraził pogląd, iż koniecznym jest uprzednie dokonanie wykładni i zastosowanie przepisu art. 1a pkt 3 ustawy, w szczególności pojęcia "względy techniczne". Określenie to nie zostało zdefiniowane w ustawie o podatkach i opłatach lokalnych, zatem termin ten w odniesieniu gruntów należy interpretować stosownie do treści ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne /Dz.U. 2000 nr 100 poz. 1086 ze zm./.
Na podstawie art. 26 ust. 2 ww. ustawy wydane zostało Rozporządzenie Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa z dnia 29 marca 2001 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków /Dz.U. nr 38 poz. 454/, które określa kategorie wszystkich istniejących obecnie gruntów. Do gruntów oznaczonych w ewidencji symbolem "Tr" zalicza się wszystkie pozostałe grunty, których nie można zaliczyć do innych użytków, takie jak: grunty przeznaczone do rekultywacji /tj. zdegradowane lub zdewastowane grunty, takie jak: nieczynne hałdy, wysypiska, zapadliska, tereny po działalności przemysłowej i górniczej oraz po poligonach wojskowych, dla których właściwe organy zatwierdziły projekt rekultywacji/ oraz niezagospodarowane grunty zrekultywowane; wały ochronne nieprzystosowane do ruchu kołowego. Zgodnie z art. 102 ust. 2 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. prawo o ochronie środowiska /Dz.U. nr 62 poz. 627 ze zm./, przeznaczenie gruntu do rekultywacji może być spowodowane jego zanieczyszczeniem albo niekorzystnym przekształceniem naturalnego ukształtowania. I tak w przypadku niekorzystnego przekształcenia naturalnego ukształtowania terenu, rekultywacja polega na przywróceniu stanu poprzedniego /art. 103 ustawy/.
Wskazane w uzasadnieniu naruszenia prawa materialnego, jak i przepisów proceduralnych, zdaniem sądu I instancji, stanowiły wystarczającą podstawę do uchylenia decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył, w imieniu Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O., pełnomocnik będący radcą prawnym. W treści skargi zawarł zarzut naruszenia przepisów prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności:
- - art. 145 par. 1 pkt 1 lit. "a" poprzez nieuzasadnione przyjęcie, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy;
- - art. 145 par. 1 pkt 1 lit. "c" poprzez bezzasadne przyjęcie, że decyzję wydano z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy;
- - art. 141 par. 4 zd. I poprzez nieprawidłowe przedstawienie w wyroku stanu faktycznego sprawy, spowodowane błędami w ustaleniu stanu faktycznego;
- - art. 141 par. 4 zd. II i art. 153 poprzez niezawarcie w wyroku wskazań co do dalszego postępowania; oraz
- - art. 54 par. 2 poprzez pominięcie w uzasadnieniu wyroku stanowiska organu, co w konsekwencji spowodowało naruszenie zasady kontradyktoryjności postępowania.
Wskazując na powyższe podstawy pełnomocnik wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. W motywach skargi pełnomocnik stwierdził, iż sąd I instancji w uzasadnieniu wyroku nie określił, który z przepisów prawa materialnego został naruszony i na czym to naruszenie polegało. Stan faktyczny sprawy został ustalony w sposób bezsporny. Zdaniem pełnomocnika strona dopiero na etapie skargi do sądu administracyjnego powołała się na konieczność rekultywacji terenu. Wcześniej strona podniosła tylko, że grunt jest zadrzewiony. Teza podniesiona dopiero na etapie postępowania sądowoadministracyjnego nie została w żaden sposób udowodniona. Autor skargi kasacyjnej podniósł, że sąd I instancji nie zawarł, w uzasadnieniu wyroku, żadnych wskazań co do dalszego postępowania.
W konkluzji pełnomocnik zwrócił uwagę na dysproporcję zawartą w uzasadnieniu wyroku, w zakresie przedstawienia stanowisk stron postępowania, co narusza zasadę kontradyktoryjności. Sąd opisał skargę na 3 stronach, a odpowiedź na skargę rekapitulował jednym zdaniem. Na posiedzeniu Sądu w dniu 3 lutego 2006 r. pełnomocnik zwrócił dodatkowo uwagę na nieprawidłowe umocowanie pełnomocnika Warmińsko - Mazurskiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej w Olsztynie przed Sądem I instancji.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga jest uzasadniona. Zgodnie z treścią przepisu art. 183 par. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Przesłanki stwierdzenia nieważności postępowania sądowoadministracyjnego określa art. 183 par. 2 tej ustawy. Przesłanką taką jest między innymi brak należytego umocowania pełnomocnika strony /art. 183 par. 2 pkt 2/. Przepisy prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, co do zasady, pozostawiają stronom i ich organom lub przedstawicielom ustawowym prawo wyboru co do sposobu reprezentacji w postępowaniu przed sądami administracyjnymi /art. 34 ustawy/. Zasada ta obowiązuje bez wyjątków w postępowaniu pierwszoinstancyjnym. Doznaje natomiast ograniczeń w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym.
Podstawą do działania pełnomocnika przed sądem jest pełnomocnictwo procesowe. Pełnomocnictwo może być ogólne /do prowadzenia spraw przed sądem administracyjnym/, do prowadzenia poszczególnych spraw, jak i do niektórych czynności w postępowaniu /art. 36 ustawy/.
Jak wynika z dokumentów załączonych do akt sądowych, skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia 30 grudnia 2003 r. w imieniu W.-M. Specjalnej Strefy Ekonomicznej Spółki Akcyjnej z siedzibą w O. wniósł radca prawny Maciej G. Do skargi dołączył on pełnomocnictwo. Z treści tego dokumentu bezsprzecznie wynika, iż zarząd Spółki udzielił radcy prawnemu Maciejowi G. pełnomocnictwa procesowego ogólnego do występowania we wszystkich sprawach przed sądami powszechnymi wszystkich instancji, Sądem Najwyższym, w postępowaniu egzekucyjnym, przed urzędami i innymi instytucjami /karta 14 akt wskazana przez Sąd I instancji w zarządzeniu przedstawiającym akta Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu/.
Sądy administracyjne nie są zaliczane do sądów powszechnych. Zgodnie z art. 175 Konstytucji RP, wymiar sprawiedliwości w Rzeczypospolitej Polskiej sprawują Sąd Najwyższy, sądy powszechne, sądy administracyjne oraz sądy wojskowe. Sądy administracyjne to Naczelny Sąd Administracyjny oraz wojewódzkie sądy administracyjne /art. 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz.U. nr 153 poz. 1269 oraz art. 184 Konstytucji RP/. Sąd administracyjny nie jest także urzędem rozumianym jako organ władzy publicznej o określonym zakresie działania czy jako zespół osób wykonujący określone zadania, ani instytucją rozumianą jako zakład o charakterze publicznym zajmujący się określonym zakresem spraw, działający w jakiejś dziedzinie. Treść złożonego pełnomocnictwa uzasadnia zatem stwierdzenie, że radca prawny Maciej G. nie był należycie umocowany do działania w imieniu W.-M. Specjalnej Strefy Ekonomicznej w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Olsztynie.
Z uwagi na stwierdzenie nieważności postępowania, które Naczelny Sąd Administracyjny z urzędu bierze pod rozwagę, bezprzedmiotowa stała się ocena zasadności przytoczonych w skardze kasacyjnej zarzutów.
Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie przepisu art. 185 w zw. z art. 183 par. 2 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uchylił zaskarżony wyrok w całości i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie. O kosztach sąd orzekł na podstawie przepisu art. 203 pkt 2, art. 206 i art. 207 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.