Uzasadnienie
1. Wyrokiem z 19 października 2010 r., I SA/Bk 384/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku oddalił skargę D. S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z 20 grudnia 2007 r. w przedmiocie zarzutów do opisu i oszacowania wartości nieruchomości.
2. Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym: D. S. działając w imieniu własnym i na rzecz żony, B. S. sprzedał 7 lutego 2002 r. nieruchomość położoną w A. przy ul. [...]. Sąd Okręgowy w S., wyrokiem z 1 kwietnia 2004 r., [...], uznał czynność sprzedaży za bezskuteczną wobec Urzędu Skarbowego w A. oraz zezwolił na przeprowadzenie egzekucji z nieruchomości na zaspokojenie ciążących na skarżącym należności podatkowych w kwocie 1.603.617 zł.
Pismem z 30 listopada 2005 r. organ egzekucyjny wezwał zobowiązanego do zapłaty zaległości podatkowych w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem przystąpienia do opisu i oszacowania wartości ww. nieruchomości. Po upływie terminu organ egzekucyjny przystąpił do opisu i oszacowania nieruchomości, wyznaczając termin zakończenia opisu i oszacowania na 28 lutego 2007 r. 28 lutego 2007 r. organ egzekucyjny sporządził protokół opisu i oszacowania wartości nieruchomości. W punkcie siódmym protokołu opisu i oszacowania wartości nieruchomości, organ wskazał wartość nieruchomości ustaloną przez rzeczoznawcę majątkowego w operacie szacunkowym - 315.000,00 zł.
Postanowieniem z 12 lipca 2007 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w S. rozstrzygnął zarzuty do opisu i oszacowania nieruchomości ustalając nową treść punktu siódmego protokołu opisu i oszacowania nieruchomości. Zmiana treści punktu siódmego protokołu opisu i oszacowania nieruchomości polegała na określeniu wartości nieruchomości na kwotę 548.000 zł.
Postanowieniem z 18 października 2007 r. po ponownym rozpatrzeniu sprawy zarzutów do opisu i oszacowania wartości nieruchomości organ egzekucyjny ustalił treść punktu siódmego protokołu opisu i oszacowania w ten sposób, że ogólną wartość nieruchomości określił na kwotę 548.000,00 zł.
Z kolei postanowieniem z 20 grudnia 2007 r. Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy w/w rozstrzygnięcie. W motywach orzeczenia wyjaśniono, że organ egzekucyjny ani odwoławczy nie dysponują wiadomościami specjalnymi, które posiada biegły, dlatego w postępowaniu w sprawie zarzutów do opisu i oszacowania wartości nieruchomości nie mogą wkraczać w merytoryczną zasadność opinii rzeczoznawcy majątkowego. W związku z tym zbadano tylko czy operat zawiera wymagane przepisami prawa elementy treści i nie zawiera niejasności i pomyłek.
3. Od powyższego postanowienia została wniesiona skarga do WSA, w której podatnik zarzucił: zaniżenie przez rzeczoznawcę majątkowego wartości nieruchomości, niedokonanie przez rzeczoznawcę majątkowego ponownej wyceny wartości nieruchomości, lecz tylko aneksu do sporządzonego uprzednio operatu szacunkowego oraz przekazanie do publicznej wiadomości informacji o licytacji.
4. WSA w Białymstoku uchylając zaskarżone postanowienie wskazał, że doszło do naruszenia przepisów art. 14 § 1, art. 68 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.; dalej: "K.p.a.") w zw. z art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.; dalej: "u.p.e.a."). Zdaniem sądu, z akt sprawy nie wynika czy osoby zawiadomione o czynności opisu i oszacowania nieruchomości w niej uczestniczyły. Naruszono normy art. 68 Kpa w zw. z art. 18 u.p.e.a. Protokół został podpisany tylko przez osobę pełniącą obowiązki naczelnika urzędu skarbowego. Nadto zwrócono w motywach uwagę, że organ egzekucyjny nie przeprowadził rozprawy administracyjnej, a materiał zgromadzony w sprawie pozwala mieć wątpliwości odnośnie tego, czy uczestnicy postępowania egzekucyjnego mieli zagwarantowane uprawnienie do zgłaszania do protokołu przysługujących im praw do nieruchomości. Sąd zaznaczył, że wycofanie wniosku o podział majątku wspólnego nie jest równoznaczne z rezygnacją zgłoszenia praw do nieruchomości, czego de facto dokonała skarżąca w piśmie z 9 marca 2007 r. Treść protokołu opisu i oszacowania nieruchomości nie pozwala na dokonanie kontroli i ustalenia, czy zgłoszenie prawa do nieruchomości nastąpiło już w trakcie opisu i oszacowania.
Uchylając postanowienie z uwagi na naruszenie art. 14 § 1 oraz art. 68 § 1 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., sąd podniósł jednocześnie, że nie stwierdził naruszenia innych przepisów prawa procesowego, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, w szczególności w obszarze wartości nieruchomości określonej przez rzeczoznawcę majątkowego, który sporządził w sprawie dwa operaty szacunkowe oraz aneks do drugiego operatu.
5. W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku organ zarzucił, na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r., Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.; dalej: "P.p.s.a."), naruszenie przepisów postępowania, których uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:
1/ art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. poprzez uchylenie zaskarżonego postanowienia i błędne przyjęcie przez WSA, że w sprawie doszło do naruszenia przez organ odwoławczy przepisów procedury administracyjnej - art. 14 § 1 oraz art. 68 § 1 K.p.a. oraz art. 18 u.p.e.a. poprzez brak odpowiedniego zastosowania w postępowaniu egzekucyjnym art. 14 § 1 i art. 68 § 1 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., oraz pominięciu w sporządzonym przez organ egzekucyjny, na podstawie art. 110r § 1 u.p.e.a. protokole opisu i oszacowania wartości nieruchomości, podstawowych elementów jakie powinien zawierać zgodnie z art.68 § 1 K.p.a. każdy protokół;
2/ art. 141 § 4 P.p.s.a. w zw. z art. 133 § 1 P.p.s.a. poprzez niewzięcie pod uwagę całego materiału dowodowego oraz dokonanie przez WSA błędnej oceny materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy, w oparciu o który ustalony został przez organ egzekucyjny oraz organ odwoławczy stan faktyczny;
3/ art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. poprzez uchylenie decyzji na tej podstawie i błędne przyjęcie przez WSA, iż doszło do naruszenia przez organy przepisów proceduralnych - art. 14 § 1 oraz art. 68 § 1 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., co wiązało się z brakiem ustalenia przez organy stanu faktycznego w zakresie nakładów osób trzecich, poniesionych na nieruchomość będącą przedmiotem egzekucji;
4/ art. 141 § 4 w zw. z art. 134 P.p.s.a. poprzez zawarcie w uzasadnieniu orzeczenia wskazań dotyczących przeprowadzenia w postępowaniu egzekucyjnym rozprawy administracyjnej przewidzianej w postępowaniu jurysdykcyjnym (orzekającym) a nie w postępowaniu wykonawczym, jak też braku wskazania przez sąd w uzasadnieniu orzeczenia podstawy prawnej do przeprowadzenia rozprawy w postępowaniu egzekucyjnym i przyjęciu przez sąd w tym przypadku, z powołaniem się na art. 18 u.p.e.a., istnienia przesłanki odpowiedniego stosowania kpa, 5/ art. 3 § 1 P.p.s.a., art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm. zwaną dalej P.u.s.a.) w zw. z art. 14 § 1 oraz art. 68 § 1 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. polegające na dokonaniu przez WSA wadliwej kontroli i legalności zaskarżonego postanowienia oraz przyjęciu, iż w sprawie doszło do naruszenia przez organy w/w przepisów K.p.a. w zw. z u.p.e.a.
- 6. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok.
W swoim wywodzie NSA wskazał, że z powodu zaniechania rozważenia zagadnień: ewentualnej obowiązkowości lub możliwości uwzględnienia wszystkich, bądź określonych (albo żadnych) elementów zapisu art. 68 § 1 K.p.a. w realizacji wymagań art. 110 r. u.p.e.a. na podstawie odpowiedniego tylko stosowania, zgodnie z art. 18 u.p.e.a., przepisów Kpa w postępowaniu egzekucyjnym w administracji, zarzut naruszenia w tym postępowaniu art. 68 § 1 Kpa został niedostatecznie przez sąd pierwszej instancji uzasadniony, co narusza wskazywany w skardze kasacyjnej art. 141 § 4 P.p.s.a. Podniósł także, że zawiadomienie uczestników postępowania egzekucyjnego o terminie opisu oszacowania (110o u.p.e.a.) nie powoduje obowiązku uczestniczenia tych podmiotów w składających się na opis i oszacowanie czynnościach.
Ponadto, powołując się na potrzebę przeprowadzenia w przedmiocie opisu i oszacowania rozprawy administracyjnej sąd pierwszej instancji nie wskazał przepisów w obszarze rozprawy tej normujących i nie rozważył możliwości ich odpowiedniego zastosowania w postępowaniu egzekucyjnym.
Przede wszystkim jednak, uchylając zaskarżone postanowienie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c P.p.s.a. w zw. z art. 68 § 1 K.p.a. i art. 18 u.p.e.a. sąd pierwszej instancji postąpił tak, jakby przedmiotem postępowania były zarzuty skierowane wyłącznie do protokołu opisu i oszacowania, nie zaś, zgodnie z art. 110 u. u.p.e.a., zarzuty do opisu i szacowania, tym bardziej, że oprócz naruszenia wymienianych przepisów Kpa sąd pierwszej instancji nie stwierdza naruszenia innych przepisów prawa procesowego, które mogło mieć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy.
W tym stanie rzeczy uznać należało, że uchylenie zaskarżonego do sądu pierwszej instancji postanowienia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c P.p.s.a. w zw. z art. 14 § 1 i art. 68 § 1 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., jako przedwczesne - niedostatecznie uzasadnione, było niezgodne z prawem. Usunięciu tych wadliwości postępowania sądowego, a w szczególności uzasadnienia zaskarżonego wyroku służyć ma skierowanie sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.
NSA podkreślił, że wadliwości dotychczasowego postępowania przed sądem pierwszej instancji wskazują, że sąd ten skupił się na zagadnieniach formalnych, w szczególności w odniesieniu do protokołu opisu i oszacowania, niedostatecznie rozważając zasadność zarzutów skierowanych do opisu i oszacowania, które z protokołem nie mogą być zasadnie utożsamiane.
7. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając ponownie sprawę oddalił skargę
Na wstępie swoich rozważań zaznaczył, że z mocy art. 190 zd. 1 P.p.s.a. sąd jest związany wykładnią prawa dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny. W zakresie protokołu opisu i oszacowania wartości nieruchomości sporządzonego NSA wskazał, iż prawidłowość jego sporządzenia należy ocenić w oparciu o wymogi wskazane w art. 110r u.p.e.a. Treść protokołu znajdującego się w aktach administracyjnych wskazuje, iż spełnia on wymogi zawarte w powyżej powołanym artykule. Do treści tegoż protokołu poza jego pkt siódmym dotyczącym wartości nieruchomości ani skarżący ani uczestnicy zawiadomieni o oględzinach i terminie sporządzenia protokołu zastrzeżeń nie wnieśli.
Tym samym brak jest podstaw do kwestionowania poprawności jego sporządzenia poprzez przyjęcie, iż nie odpowiada on wymogom art. 68 Kpa w zw. z art. 18 u.p.e.a., jako że treść tego protokołu odpowiada wymogom z art. 110r u.p.e.a. Organ egzekucyjny wezwał też poprzez obwieszczenie o terminie opisu i oszacowania nieruchomości w trybie przewidzianym w art. 110 § 2 u.p.e.a. innych uczestników oraz inne osoby, które roszczą sobie prawa do nieruchomości i jej przynależności, aby przed ukończeniem opisu zgłosiły swoje prawa. Do dnia ukończenia opisu nikt praw do nieruchomości nie zgłosił, stąd też w protokole ta okoliczność została odnotowana.
Przede wszystkim sąd pierwszej instancji stwierdził, iż zawarte w skardze zarzuty dotyczą postanowienia organu rozstrzygającego zażalenie w sprawie opisu i oszacowania nieruchomości w zakresie dotyczącym wyceny nieruchomości dokonanej przez powołanego rzeczoznawcę, która to wycena została przyjęta przez organ egzekucyjny. Skarżący twierdzi, iż wycena nieruchomości jest zaniżona z uwagi na jej położenie w mieście turystycznym. Zarzut ten jest nieuzasadniony. Wycena nieruchomości, jak wskazał organ, została dokonana przez rzeczoznawcę powołanego przez organ stosownie do art. 110s § 1 u.p.e.a. Rzeczoznawca sporządzając operat stosował się do przewidzianych prawem procedur dotyczących szacowania nieruchomości zawartych w art. 149 – 159 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2010 r. Nr 102 poz. 651 ze zm.; dalej: "u.g.n.") i wydanym na podstawie art. 159 tejże ustawy Rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzenia operatu szacunkowego (Dz.U. z 2004 r., Nr 207, poz. 2109).
Poprawność zastosowanej przez rzeczoznawcę metody porównawczej zastosowanej do wyceny nieruchomości została przez organ przeanalizowana i poddana ocenie stosownie do zasad postępowania. Operat szacunkowy został też poddany badaniu pod względem formalnym w tym także poprzez wskazanie, iż do wyceny ujęto wszystkie składniki znajdujące się na nieruchomości, stan jej zagospodarowania, a także położenie. Dokonana zatem przez organ ocena złożonego operatu szacunkowego, w oparciu o którą przyjęta została wartość nieruchomości nie narusza zatem art. 80 Kpa.
Sąd również podkreślił, iż uprzednio rozpoznając sprawę sąd pierwszej instancji stwierdził, iż zaskarżone postanowienie nie narusza innych przepisów postępowania, które mogłyby mieć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, ocena ta nie została zakwestionowana co jest wiążące dla sądu rozpoznającego ponownie sprawę.
- 8. W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku skarżący zarzucił jemu:
- 1) na podstawie wskazanej w art. 174 pkt 2 P.p.s.a. - naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. przepisu art. 134 § 1 P.p.s.a. w związku z art. 156 ust. 3 u.g.n., poprzez wyrokowanie w oparciu wyłącznie o pierwotne zarzuty i wnioski skargi, przy braku oceny całokształtu stanu faktycznego i prawnego sprawy istniejącego w chwili wyrokowania, a zwłaszcza bez uwzględnienia faktu utraty mocy operatu szacunkowego stanowiącego podstawę opisu i oszacowania nieruchomości i wynikających stąd skutków;
- 2) na podstawie wskazanej w art. 174 pkt 1 P.p.s.a. - naruszenie prawa materialnego, a w szczególności art. 156 § 3 u.g.n. poprzez błędną jego wykładnię przy pominięciu okoliczności, że w chwili wyrokowania utracił aktualność operat szacunkowy nieruchomości sporządzony przez biegłego rzeczoznawcę w roku 2007 i przyjęcie, że możliwa jest w dalszym ciągu jego akceptacja jako pozostającej w obrocie podstawy sporządzenia opisu i oszacowania.
Z uwagi na powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Białymstoku oraz o orzeczenie o kosztach zastępstwa procesowego pełnomocnika skarżącego ustanowionego z urzędu według norm przepisanych, które nie zostały opłacone przez skarżącego w jakiejkolwiek części.
- 9. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie i zasądzenie od skarżącego na rzecz organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
10. Skarga kasacyjna jest oczywiście bezzasadna. Analiza postawionych zarzutów kasacyjnych wskazuje, że ich istota sprowadza się do naruszenia art. 156 § 3 u.g.n. poprzez jego błędną wykładnię. Przepis ten stanowi, że operat szacunkowy może być wykorzystany do celu, dla którego został sporządzony, przez okres 12 miesięcy od daty jego sporządzenia, chyba że wystąpiły zmiany uwarunkowań prawnych lub istotne zmiany czynników, o których mowa w art. 154. Z niekwestionowanych przez stronę ustaleń faktycznych wynika, że przedmiotowy operat został opracowany przez biegłego rzeczoznawcę majątkowego w dniu 2 kwietnia 2007 r. Postanowienie ostateczne w sprawie Dyrektor Izby Skarbowej w B. wydał w dniu 20 grudnia 2007 r. W związku z tym nie mógł zostać naruszony wskazany wyżej przepis ustawy o gospodarce nieruchomościami, ponieważ w dacie orzekania przez organy egzekucyjne nie upłynął 12 miesięczny okres w ciągu którego operat szacunkowy może być wykorzystywany, w sprawie niniejszej na użytek prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Okoliczność, że na skutek zaskarżenia postanowienia dyrektora izby skarbowej do sądu administracyjnego i trwania tego postępowania, minął okres 12 miesięcy od opracowania operatu szacunkowego pozostaje bez wpływu prawidłowość wykładni tego przepisu przez organy orzekające w sprawie, jak również na prawidłowość jego zastosowania w sprawie, którego to zarzutu skarżący wprost nie postawił.
Przypomnieć tylko należy, że zgodnie z art. 1 § 2 P.u.s.a. sąd administracyjny kontroluje działalność administracji z punktu widzenia legalności, czyli zgodności z prawem powszechnie obowiązującym. Badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów w dacie wydania orzeczenia ostatecznego przez organ administracji. Nie można w związku z tym zarzucić organowi, że naruszył prawo z powodu czasu trwania postępowania sądowoadministracyjnego.
Oczywiście chybiony jest zarzut naruszenia art. 134 § 1 P.p.s.a. poprzez wyrokowanie w oparciu wyłącznie o pierwotne zarzuty i wnioski skargi, przy braku oceny całokształtu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w chwili wyrokowania. Przy formułowaniu tego zarzutu uszło zupełnie uwadze skarżącego, że skarżony wyrok sąd pierwszej instancji wydał po uprzednim uchyleniu pierwszego wyroku tego sądu przez Naczelny Sąd Administracyjny. Wskazaniami zawartymi w uzasadnieniu tego Sądu sąd pierwszej instancji przy ponownym rozpoznaniu był związany i do wskazań tych się w pełni zastosował skoro nie jest to kwestionowane w ponownie prowadzonym postępowaniu instancyjnym.
Sąd pierwszej instancji co prawda nie odniósł się do kwestii będącej przedmiotem zarzutów kasacyjnych w sprawie niniejszej, ale biorąc pod uwagę ich oczywistą bezzasadność uchybienie to pozostawało bez jakiegokolwiek wpływu na wynik sprawy.
Z tych wszystkich względów i na podstawie art. 184 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd orzekł na podstawie art. 209 w zw. z art. 204 pkt 1 i art. 205 § 2 P.p.s.a. w zw. § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c) i pkt 2 lit. a) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcą prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.). O kosztach pomocy prawnej świadczonej z urzędu rozstrzygnie referendarz sądowy na podstawie art. 258 § 2 pkt 8 P.p.s.a.