Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 30 maja 2005 r., I SA/Kr 725/05, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odrzucił skargę Andrzeja G. o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie z dnia 18 czerwca 2003 r., I SA/Kr 2564/01, wydanego w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 1997 r. W uzasadnieniu Sąd wskazał, iż w dniu 4 maja 2005 r. wniósł do Sądu powyższą skargę wskazując jako jej podstawę prawną art. 424[1] ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego w zw. z art. 59 uchylonej ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym. Odrzucając skargę Sąd I instancji wskazał, iż zgodnie z art. 101 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1271/ w sprawach zakończonych prawomocnym orzeczeniem Naczelnego Sądu Administracyjnego przed 1 stycznia 2004 r., w których w dniu 1 stycznia 2004 r. nie upłynął termin do wniesienia rewizji nadzwyczajnej do Sądu Najwyższego, Strona mogła w terminie do dnia 31 marca 2004 r. wnieść skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./ - zwanej dalej p.p.s.a. W rozpatrywanej sprawie Skarżący skargi kasacyjnej nie wniósł.
Wprowadzona natomiast w procedurze cywilnej z dniem 6 lutego 2005 r., a uregulowana w dodanym Dziale VIII w artykułach od 424[1] do 414[12] Kpc, skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia jest instytucją procesową prawa cywilnego, nie mającą zastosowania do postępowania sądowoadministracyjnego uregulowanego w sposób całościowy w ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W oparciu o powyższe, Sąd I instancji - powołując art. 160 p.p.s.a. - wniesioną w niniejszej sprawie skargę o stwierdzenie niezgodności wyroku z prawem odrzucił jako niedopuszczalną.
Od powyższego postanowienia Strona skarżąca wniosła skargę kasacyjną żądając jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie:
- - prawa materialnego poprzez błędna wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie art. 424[1] Kpc z zw. z art. 59 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym,
- - przepisów postępowania, które to uchybienie mogło mieć wpływ na wynik sprawy, tj. art. 160 p.p.s.a.
Uzasadniając powyższe zarzuty Skarżący wskazał, iż zgodnie z art. 424[1] Kpc skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia przysługuje od prawomocnego orzeczenia sądu drugiej instancji kończącego postępowanie w sprawie, gdy przez jego wydanie stronie została wyrządzona szkoda, a zmiana lub uchylenie tego orzeczenia w drodze przysługujących stronie środków prawnych nie było i nie jest możliwe. W ocenie Strony, skoro w sprawie niezgodność z prawem wynikała z naruszenia podstawowych zasad porządku prawnego i konstytucyjnych wolności /art. 2 konstytucji RP/, to mimo iż nie wykorzystano w sprawie wszystkich przysługujących środków prawnych, skarga o stwierdzenie niezgodności wyroku z prawem jest jedyną drogą, jaką można wzruszyć prawomocne orzeczenie. Zdaniem autora skargi kasacyjnej, argumentacja Sądu I instancji byłaby zasadna, gdyby zaskarżony wyrok wydany został na podstawie obowiązujących obecnie przepisów Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
W dniu 18 czerwca 2003 r. orzekano w oparciu o przepisy ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym, a zgodnie z art. 59 tej ustawy w sprawach nieuregulowanych /a taką była skarga o stwierdzenie niezgodności orzeczenia z prawem/, należało zastosować odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania cywilnego. Zdaniem Skarżącego, z powyższego wynika, iż Sąd i instancji odrzucając skargę "pochopnie" zastosował art. 160 p.p.s.a.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Skarbowej w K. wniósł o odrzucenie skargi lub alternatywnie o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Na wstępie zauważyć należy, iż zgodnie z treścią art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./, zwanej dalej p.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:
1/ naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;
2/ naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem zgodnie z art. 183 par. 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze. Oznacza to konieczność powołania konkretnych przepisów prawa, którym uchybił sąd, uzasadnienia zarzutu ich naruszenia, a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego - wykazania dodatkowo, że to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Skarga kasacyjna nieodpowiadająca tym wymaganiom uniemożliwia sądowi ocenę jej zasadności.
W rozpoznawanej sprawie skarga kasacyjna została oparta na dwóch podstawach kasacyjnych - naruszeniu prawa materialnego przez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie wskazanych przepisów, tj. art. 424[1] Kpc w związku z art. 59 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym oraz naruszeniu przepisów postępowania, które to uchybienie mogło mieć wpływ na wynik sprawy, tj. art. 160 p.p.s.a.
Przechodząc do oceny zasadności pierwszego z podniesionych zarzutów, stwierdzić przede wszystkim należy, iż żaden z powołanych przez autora skargi kasacyjnej przepisów nie stanowi normy prawa materialnego. Przepis art. 424[1] Kpc jest normą o charakterze procesowym, traktuje on wszakże o możliwości /prawie podmiotowym/ strony do wniesienia skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie, a ponadto stanowi jednostkę redakcyjną ustawy Kodeks postępowania cywilnego, zawartą w Dziale VIII w Księdze pierwszej zatytułowanej "Proces". Także powołany art. 59 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym jest przepisem o charakterze procesowym, stanowiącym o odpowiednim stosowaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym m.in. przepisów Kodeksu postępowania cywilnego. Powyższego uchybienia nie sanuje przy tym powołanie przez stronę skarżącą - i to niejako w uzupełnieniu - art. 2 Konstytucji RP.
Autor skargi kasacyjnej nie sprecyzował bowiem jakie dokładnie zasady porządku prawnego i konstytucyjne wolności naruszono, a powołane twierdzenia w tym zakresie sprowadzić można jedynie do postulatów.
Ponadto strona skarżąca, negując w uzasadnieniu argumentację Sądu I instancji wskazującą na niedopuszczalność skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, niezasadnie wywodzi, iż argumentacja ta zasługiwałaby na aprobatę, w sytuacji gdyby zaskarżony wyrok został wydany na gruncie obowiązujących aktualnie przepisów Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W tym względzie wskazać bowiem należy, iż wprawdzie wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 18 czerwca 2003 r. /I SA/Kr 2564/01/, wydany został pod rządami ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym, która przewidywała odpowiednie stosowanie Kodeksu postępowania cywilnego w sprawach nieunormowanych /art. 59/, to jednak skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem tego orzeczenia została wniesiona w dniu 4 maja 2005 r., a więc w dniu, w którym nie obowiązywał już powołany art. 59 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym, co oznacza, że podlegała ona rozpoznaniu na podstawie przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Żaden z przepisów tej ustawy nie zawiera odesłania w kwestii odpowiedniego stosowania w postępowaniu sądowoadministracyjnym przepisów Działu VIII Kodeksu postępowania cywilnego /art. 424[1]-424[12]/. Kwestia ta nie została także w sposób odrębny uregulowana w przepisach przejściowych, co tym samym czyni skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie z dnia 18 czerwca 2003 r. niedopuszczalną.
Wnoszący skargę kasacyjną dopuszczalność skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego opiera przy tym na twierdzeniu, iż aktualnie jest to jedyna droga, jaką skarżący może się posłużyć do wzruszenia prawomocnego orzeczenia. Z tym twierdzeniem nie można się jednak zgodzić, choćby z tego powodu, iż skarga, o której mowa w art. 424[1] Kpc jest środkiem mającym na celu jedynie umożliwienie dochodzenia stronie odszkodowania za szkodę wyrządzoną wydaniem orzeczenia sądowego. Stwierdzenie przez sąd owej niezgodności nie eliminuje jednak badanego orzeczenia z obiegu prawnego. Orzeczenie to zachowuje swoją prawomocność, a tym samym - pełną skuteczność w dotychczasowym kształcie /por. A. Frań, Komentarz do ustawy z dnia 22 grudnia 2004 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych /Dz.U. 2005 nr 13 poz. 98/, w zakresie zmian do ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego /Dz.U. nr 43 poz. 296/; Lex/el. 2005/.
Nie ulega przy tym wątpliwości, iż strona miała możliwość kwestionowania wyroku z dnia 18 czerwca 2003 r. /I SA/Kr 2564/01/. Orzeczenie to jako prawomocne mogło być zaskarżone przewidzianym w art. 57 ust. 2 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia w postaci rewizji nadzwyczajnej do Sądu Najwyższego. Termin do jej wniesienia wynosił 6 miesięcy od dnia doręczenia wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego. Wniesienie tego środka zaskarżenia mogło być efektem inicjatywy podmiotów instytucjonalnych wymienionych w art. 57 ust. 2 powołanej ustawy, ale także Skarżącego, który mógł się zwrócić do tych podmiotów o jej wniesienie.
Ponadto w związku z wejściem życie z dniem 1 stycznia 2004 r. ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych oraz ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wprowadzonych ustawą z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi na podstawie art. 101 tej ostatniej ustawy, Skarżący, kwestionując powyższy wyrok, mógł wnieść skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zgodnie bowiem z tym przepisem, w sprawach zakończonych prawomocnym orzeczeniem Naczelnego Sądu Administracyjnego przed 1 stycznia 2004 r., w których nie upłynął termin do wniesienia rewizji nadzwyczajnej do Sądu Najwyższego, strona mogła w terminie do dnia 31 marca 2004 r. wnieść skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego na podstawie przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Także oczekiwanego przez autora skargi kasacyjnej rezultatu nie może przynieść drugi z podniesionych zarzutów. Zgodnie z art. 160 p.p.s.a., jeżeli ustawa nie przewiduje wyroku, sąd wydaje orzeczenie w formie postanowienia. W świetle postanowień art. 58 p.p.s.a. odrzucenie skargi nie wymaga wydania wyroku, a zatem Sąd I instancji zasadnie przyjął jako formę wyrokowania - postanowienie.
W tym stanie rzeczy należało uznać, że Sąd I instancji zasadnie odrzucił skargę uznając, że jest ona niedopuszczalna.
Wobec wykazania, iż zarzuty powołane w skardze kasacyjnej okazały się bezzasadne, Naczelny Sąd Administracyjny - na podstawie art. 184 p.p.s.a. - orzekł jak w punkcie pierwszym sentencji. O zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego orzeczono zgodnie z art. 204 pkt 2 p.p.s.a.