Uzasadnienie
1. Zaskarżonym wyrokiem z dnia 10 listopada 2005 r., I SA/Gd 572/05, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę "I." sp. z o.o. w G. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w G. z dnia 24 maja 2005 r., (...) w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania.
2. W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji ustalił, iż strona, działając przez umocowanego pełnomocnika - doradcę podatkowego Adama T., złożyła z dwudniowym opóźnieniem /12 listopada 2004 r./ odwołanie od decyzji Naczelnika (...) Urzędu Skarbowego w G. z dnia 25 października 2004 r. w przedmiocie określenia spółce wysokości zobowiązania w podatku dochodowym od osób prawnych za okres 1.04.1998 r. - 31.03.1999 r. Postanowieniem z dnia 29 grudnia 2004 r. Dyrektor Izby Skarbowej w G. stwierdził wniesienie odwołania z uchybieniem ustawowego terminu, który upłynął w dniu 10 listopada 2004 r.
W dniu 24 marca 2005 r. spółka złożyła wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, wyjaśniając, że uchybienie terminu nastąpiło bez winy strony, w imieniu której działał profesjonalny pełnomocnik, cierpiący na poważne schorzenia uniemożliwiające mu świadome działanie.
Dyrektor Izby Skarbowej w G. odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, wskazując na brak uprawdopodobnienia przez spółkę, iż czynność ta nie mogła być dokonana z uwagi na niezależną od strony przeszkodę nie do przezwyciężenia. Podnosząc, iż skutki działań pełnomocnika odnoszą się bezpośrednio do mocodawcy, organ stwierdził, iż udzielając pełnomocnictwa spółka powinna dołożyć wszelkiej staranności w doborze pełnomocnika, tak by wybrana osoba cieszyła się zaufaniem spółki, odznaczała się rzetelnością, kompetencjami, odpowiedzialnością i starannością w działaniu.
Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ wskazał, iż z akt sprawy wynika, że w dniu 17 listopada 2004 r., a więc nie czekając na rozpatrzenie przez Dyrektora Izby Skarbowej w G. odwołania, Adam T. stawił się w Pierwszym Urzędzie Skarbowym w G. i poinformował kierownika Działu Podatku Dochodowego od Osób Prawnych, iż w związku z niedotrzymaniem 14-dniowego terminu do wniesienia odwołania podejmie inne działania mające na celu likwidację zaległości spółki. Tymi innymi podjętymi działaniami były zawarte w piśmie z dnia 17 listopada 2004 r. wnioski pełnomocnika o umorzenie spółce I. odsetek za zwłokę od zaniżonych zaliczek na podatek dochodowy od osób prawnych za grudzień 1998 r. i luty/marzec 1999 r., o umorzenie odsetek i opłaty prolongacyjnej spółki z tytułu podatku dochodowego za okres i w kwocie określonej decyzją Naczelnika z dnia 25 października 2004 r., o rozłożenie na raty zaległości spółki z tytułu podatku dochodowego od osób prawnych za okres od 1.04.1998 r. do 31.03.1999 r. w kwocie 256.422 zł. Pełnomocnik spółki rozmawiał również w dniu 24 listopada 2004 r. z Naczelnikiem (...) Urzędu Skarbowego w G. w sprawie zaległości spółki w związku ze złożonymi wnioskami oraz wystąpił w imieniu spółki do Dyrektora Izby Skarbowej /pismo z dnia 20 grudnia 2004 r./ o stwierdzenie nieważności powołanej decyzji organu I instancji jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa.
Z powyższego wynika, iż pełnomocnik spółki był świadomy, iż decyzja organu I instancji z dnia 25 października 2004 r., z uwagi na uchybienie terminowi do wniesienia odwołania, stała się decyzją ostateczną oraz że nie występują okoliczności uzasadniające wystąpienie przez niego z wnioskiem o przywrócenie uchybionego terminu. Nadto kontaktujący się z Adamem T. pracownicy (...) Urzędu Skarbowego w G. nie potwierdzają, by zachowywał się on w sposób wskazujący na jego niezdolność do pełnienia funkcji zawodowych. Gdyby stan zdrowia Adama T. powodował okresowe stany wyłączające jego aktywność zawodową, to byłby on w tym czasie na zwolnieniu lekarskim i lekarz prowadzący stwierdziłby u niego okres niezdolności do pracy. Stąd też przewlekła choroba pełnomocnika pozostała w ocenie organu bez wpływu na świadome działanie i swobodę w zakresie podejmowanych przez niego decyzji, a opóźnienie w złożeniu odwołania było raczej skutkiem omyłki, a nie przewlekłej choroby.
3. W skardze na powyższe postanowienie spółka podniosła, iż jej wniosek o przywrócenie terminu spełnia warunki określone w art. 162 Ordynacji podatkowej. Spółka dołożyła należytej staranności w wyborze pełnomocnika, który był wpisany na listę doradców podatkowych i tym samym posiadał kompetencje do reprezentowania strony przed organami podatkowymi czy sądami administracyjnymi, nie można więc mówić o winie w wyborze, którą ma ponosić strona. Spółka wskazała, iż zgodnie z art. 162 par. 1 należy uprawdopodobnić brak winy w uchybieniu terminu, a nie udowodnić - jej zdaniem przedstawione dowody w zakresie stanu zdrowia Adama T. uprawdopodabniają okoliczność, iż stan zdrowia pełnomocnika, spowodowany prawdopodobnie nadużywaniem alkoholu, mógł powodować okresową niezdolność Adama T. do pełnienia funkcji zawodowych.
4. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, oddalając skargę, stwierdził, że istotą postępowania była ocena winy pełnomocnika skarżącej - Adama T., który nie dochował terminu do złożenia odwołania od decyzji Naczelnika (...) Urzędu Skarbowego w G. z dnia 25 października 2004 r. Podzielając w tej kwestii stanowisko prezentowane przez Dyrektora Izby Skarbowej w G. Sąd I instancji podniósł, iż choroba strony, bądź jej pełnomocnika, nawet poświadczona zaświadczeniem lekarskim, nie jest okolicznością wystarczającą do uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu - trzeba nadto uprawdopodobnić, że rodzaj choroby uniemożliwiał dokonanie czynności oraz że nie istniała możliwość skorzystania z pomocy innych osób przy jej dokonaniu. Przy tym zaniedbania osób, którymi posłużyła się strona powodują, że nie można uznać braku jej winy w uchybieniu terminowi. Sąd podzielił pogląd organu odwoławczego, iż pisma składane w listopadzie i grudniu 2004 r. przez pełnomocnika spółki oraz jego kontakty z pracownikami Urzędu Skarbowego wskazują na świadomość pełnomocnika, iż uchybił on terminowi do złożenia odwołania, jego czynności zmierzały bowiem do zapobieżenia ujemnym skutkom braku wniesienia odwołania w terminie. Wszystkie pisma i wnioski przez niego składane zostały sformułowane logicznie i w oparciu o obowiązujące przepisy prawa oraz w sposób odpowiadający sztuce prawniczej.
Zdaniem Sądu I instancji skarżąca pomimo dokonania wyboru pełnomocnika we właściwy sposób ponosi ujemne skutki jego zawinienia, co wiąże się z ryzykiem funkcjonowania spółki.
5. W skardze kasacyjnej złożonej przez swego pełnomocnika - radcę prawnego Joannę G.-K. - "I." sp. z o.o. w G. wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o przyznanie kosztów procesu, w tym również kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych lub o zmianę orzeczenia i przywrócenie terminu do wniesienia odwołania i o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Skarga kasacyjna została oparta na zarzucie naruszenia poprzez niewłaściwe zastosowanie i błędną wykładnię art. 162 par. 1 Ordynacji podatkowej poprzez przyjęcie, że skarżący nie uprawdopodobnił, że uchybienie terminowi nastąpiło bez jego winy oraz poprzez przyjęcie, że skarżący popełnił błąd w wyborze swojego pełnomocnika, a tym samym ponosi winę w nieterminowym złożeniu odwołania.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autorka podniosła, iż skarżąca w sposób dostateczny uprawdopodobniła fakt pozostawania bez winy w uchybieniu przedmiotowego terminu do wniesienia odwołania - spółka posłużyła się profesjonalnym pełnomocnikiem wpisanym na listę doradców podatkowych i nie mogła przewidzieć powstania przeszkody nie do usunięcia, czyli stanu zdrowia pełnomocnika, który powodował powstanie nagłych niemożności wywiązywania się przez niego z zobowiązań wobec spółki. Z przedstawionych przez spółkę dokumentów wynika, iż pełnomocnik prawdopodobnie nadużywał alkoholu, a z istoty choroby alkoholowej wynika, że chory okresowo nie może wykonywać swoich obowiązków, stan upojenia uniemożliwia przy tym dokonanie jakichkolwiek czynności czy też posłużenie się inną osobą, co stanowi przeszkodę nie do przezwyciężenia. Okoliczność sporządzania po paru dniach od uchybienia terminu wniosków o stwierdzenie nieważności decyzji i umorzeniu odsetek, jak również odbywanie rozmów z Naczelnikiem Urzędu Skarbowego, nie wskazują na to, iż Adam T. w dniu, w którym upływał termin do złożenia przedmiotowego odwołania, był w stanie je złożyć, a tym samym że strona skarżąca jako ponosząca winę w wyborze pełnomocnika, winna ponieść konsekwencje zawinionego przez pełnomocnika uchybienia terminowi.
6. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Skarbowej w G. wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie od strony skarżącej na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w G. kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego. W ocenie organu zarzuty strony nie zasługują na uwzględnienie, a Wojewódzki Sąd Administracyjny prawidłowo uznał, że zaskarżone postanowienie nie narusza przepisów prawa.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna I. sp. z o.o. w G. nie zasługuje na uwzględnienie.
7. Należy zauważyć, iż w świetle treści przepisu art. 183 par. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./ Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej i z urzędu bierze pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Oznacza to jego związanie zarzutami i wnioskami skargi kasacyjnej, które mogą dotyczyć wyłącznie ocenianego wyroku, a nie - postępowania administracyjnego i wydanych w nim rozstrzygnięć.
Natomiast w myśl art. 176 powyższej ustawy skarga kasacyjna powinna czynić zadość wymaganiom przepisanym dla pisma w postępowaniu sądowym oraz zawierać oznaczenie zaskarżonego orzeczenia ze wskazaniem czy jest ono zaskarżone w całości, czy w części, przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie, wniosek o uchylenie lub zmianę orzeczenia z oznaczeniem zakresu żądanego uchylenia lub zmiany. Oceniając skargę kasacyjną w niniejszej sprawie wskazać należy na nieprawidłowo sformułowany wniosek kasacyjny. Podkreślić trzeba, iż wniosek o "zmianę orzeczenia i przywrócenie terminu do wniesienia odwołania" nie jest możliwy do zrealizowania i to nie tylko przez Naczelny Sąd Administracyjny, ale był i niedopuszczalny w toku postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym. Strona skarżąca nie może żądać zmiany orzeczenia, gdyż takiego rozstrzygnięcia nie przewiduje art. 185 ani art. 188 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Rozpoznając merytorycznie skargę, sąd administracyjny może jedynie uchylić lub stwierdzić nieważność zaskarżonej decyzji lub też skargę oddalić /art. 145-151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi/. Sąd administracyjny nie jest uprawniony do zastępowania organu administracji w podejmowaniu rozstrzygnięć. Ponieważ drugi z zawartych w skardze kasacyjnej wniosków /o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania/ jest dopuszczalny w świetle przepisów prawa, możliwe jest dokonanie oceny zarzutów skargi kasacyjnej.
8. W niniejszej sprawie skarga kasacyjna oparta została wyłącznie na zarzucie naruszenia art. 162 par. 1 Ordynacji podatkowej. Analizując ten zarzut należy przede wszystkim mieć na uwadze art. 174 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który stanowi, iż skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie /pkt 1/ lub naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy /pkt 2/. Do autora skargi należy wskazanie konkretnych przepisów prawa materialnego lub przepisów procesowych naruszonych przez Sąd skarżonym wyrokiem i wyjaśnienie, na czym polegało ich niewłaściwe zastosowanie lub błędna interpretacja - w odniesieniu do prawa materialnego bądź opisanie istotnego wpływu naruszenia prawa na rozstrzygnięcie sprawy przez Sąd - w odniesieniu do przepisów procesowych.
Podkreślić należy, iż podstawą skargi kasacyjnej z art. 174 pkt 2 ustawy jest naruszenie przez sąd przepisów postępowania sądowoadministracyjnego w sposób, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W jej ramach strona musi bezwzględnie powołać przepisy postępowania sądowoadministracyjnego, którym uchybił sąd, uzasadnić ich naruszenie i wykazać, że wytknięte uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Zatem powołanie w skardze kasacyjnej art. 162 par. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa /Dz.U. nr 137 poz. 926 ze zm./ w oderwaniu od przepisów postępowania sądowego nie pozwala traktować tego zarzutu jako podstawy kasacyjnej określonej w art. 174 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Podobne stanowisko wyraził już Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 21 kwietnia 2004 r. FSK 181/04 /ONSA 2004 nr 2 poz. 36/. Sąd administracyjny nie stosuje przepisów procedury podatkowej, dlatego też nie może ich naruszyć.
Jako uchybienie przepisom postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, można zarzucić wojewódzkiemu sądowi administracyjnemu naruszenie art. 145 par. 1 pkt 1 lit. "b" lub 1 lit. "c" Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przez nieuwzględnienie skargi, mimo naruszenia przepisów przez organ w toku postępowania administracyjnego. Strona tego w niniejszej sprawie nie uczyniła, a ponieważ zarzut naruszenia art. 162 par. 1 Ordynacji podatkowej był jedynym zarzutem postawionym w rozpatrywanej skardze kasacyjnej, skarga ta podlega oddaleniu.
- 9. Z tych to względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.
- 10. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono w myśl art. 204 pkt 1 tej ustawy w związku z par. 14 ust. 2 pkt 1 lit. "c" i pkt 2 lit. "b" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu /Dz.U. nr 163 poz. 1349 ze zm./.