Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnegoz 4 lutego 2014 r., sygn. akt II FSK 551/12

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 9 listopada 2011 r., sygn. akt I SA/Sz 259/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił skargę Burmistrza Miasta i Gminy G. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w S. w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego.

Przedstawiając stan faktyczny sprawy Sąd I instancji podał, że Dyrektor Izby Skarbowej S. utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w G. w przedmiocie obciążenia wierzyciela (Burmistrza Miasta i Gminy G.) kosztami egzekucyjnymi, powstałymi w związku z postępowaniem egzekucyjnym, prowadzonym na wniosek tego wierzyciela, wobec zobowiązanej P. [...] (dalej: spółka).

Postępowanie egzekucyjne wobec spółki zostało wszczęte na podstawie tytułów wykonawczych: [...]. Obowiązek objęty tymi tytułami wykonawczymi wynikał z decyzji Burmistrza Miasta i Gminy G. określającej spółce zobowiązanie podatkowe z tytułu podatku od nieruchomości za 2003 r.

W toku postępowania egzekucyjnego spółka wniosła zarzut naruszenia art. 27 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm., dalej: u.p.e.a.), przez nieuwzględnienie w tytule wykonawczym wynikającej z mocy ustawy przerwy w naliczaniu odsetek za zwłokę. W wyniku rozpoznania powyższych zarzutów, SKO w S. uchyliło rozstrzygnięcie Burmistrza Miasta i Gminy G. i uznało powyższy zarzut za zasadny.

Następnie Naczelnik Urzędu Skarbowego w G. umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie powyższych tytułów wykonawczych i wydał postanowienie o obciążeniu wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w kwocie 3.065.273,60 zł. Organ egzekucyjny powołał art. 17, art. 64 § 1 pkt 4, art. 64 § 2 -7, art. 64 § 9 pkt 2, art. § 10, art. 64b, art. 64c § 1, § 4, § 7 u.p.e.a. Rozstrzygając w przedmiocie kosztów egzekucyjnych, organ wyjaśnił, że koszty te powstały w wyniku doręczenia spółce odpisów tytułów wykonawczych i dokonania zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego spółki.

Następnie organ wyjaśnił, że co do zasady obowiązek ponoszenia kosztów egzekucyjnych spoczywa na zobowiązanym (art. 64c § 1 u.p.e.a.) za wyjątkiem sytuacji, gdy to wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli koszty nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego (art. 64 § 4 u.p.e.a.). Organ uznał, że przepis ten należy interpretować jako spowodowanie przez wierzyciela niezgodnego z prawem wszczęcia i prowadzenia egzekucji, co miało miejsce w sprawie z uwagi na uznanie za zasadne zarzutów spółki i w konsekwencji umorzenie postępowania egzekucyjnego.

W zażaleniu na powyższe rozstrzygnięcie Burmistrz Miasta i Gminy G. zarzucił naruszenie art. 124 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej: kpa, w zw. z art. 18 u.p.e.a.). Uzasadniając swoje stanowisko Burmistrz wskazał, że organ wydając zaskarżone postanowienie ograniczył się do powołania przepisu regulującego zasadę odpowiedzialności zobowiązanego z tytułu kosztów egzekucyjnych oraz wskazał przepis dotyczący formy rozstrzygnięcia w przypadku wystąpienia sytuacji, gdy koszty egzekucyjne ciążą na wierzycielu.

Natomiast zdaniem Burmistrza, aby możliwe było wydanie postanowienia o obciążeniu wierzyciela kosztami egzekucyjnymi, koniecznym było zbadanie przez organ egzekucyjny, który z przypadków wymienionych w art. 64 c § 2 - 4 u.p.e.a., jako wyjątki od zasady określonej w art. 64 c § 1 u.p.e.a., powinien znaleźć zastosowanie w sprawie. Wierzyciel nie uznał za podstawę prawną zaskarżonego rozstrzygnięcia art. 64 c § 4 u.p.e.a., który to przepis odnosi się do sytuacji, gdy na podstawie materiału dowodowego organ egzekucyjny ustala, iż nie ma możliwości ściągnięcia kosztów egzekucyjnych od zobowiązanego. W jego ocenie, organ egzekucyjny obowiązku tego nie dopełnił, bowiem nie uzasadnił wystąpienia żadnego z przypadków odstąpienia od zasady określonej w art. 64 c § 1 u.p.e.a. Wskazał, że przepis ten dotyczy pogorszenia sytuacji ekonomicznej zobowiązanego, uniemożliwiającej ściągnięcie od niego kosztów egzekucyjnych oraz chodzi w nim o taką sytuację, gdy koszty egzekucyjne są ściągalne od zobowiązanego, ale wierzyciel odstąpił od egzekucji.

Ponadto uznał, że w przedmiotowym postępowaniu nie sposób mówić o niezgodnym z prawem wszczęciu i prowadzeniu egzekucji, bowiem w dniu wszczęcia egzekucji istniała podstawa jej prowadzenia, tj. decyzja określająca wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za 2003 r. Nadto przyjął, że pomimo opisanych powyżej nieprawidłowości, orzekanie przez organ egzekucyjny o obciążeniu wierzyciela kosztami egzekucyjnymi było przedwczesne ze względu na to, że postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego nie było w tym czasie ostateczne.

Dyrektor Izby Skarbowej w S. uznał stanowisko organu egzekucyjnego za prawidłowe, odwołując się do reguły przewidzianej w art. 64 c § 1 u.p.e.a. i wskazując, że wyjątkiem od niej jest ponoszenie przez wierzyciela lub przez organ egzekucyjny kosztów egzekucyjnych, w zależności od tego, kto spowodował niezgodne z prawem wszczęcie lub prowadzenie postępowania (art. 64 c § 3 u.p.e.a.). Następnie organ wyjaśnił, że art. 64 c § 4 u.p.e.a., znajduje zastosowanie tylko w takich przypadkach, jak: śmierć zobowiązanego, jego ubóstwo i w każdej sytuacji, w której przepisy prawa nie zezwalają na ściągnięcie kosztów egzekucyjnych od zobowiązanego. Dyrektor Izby Skarbowej wskazał jednak, że umorzenie przedmiotowego postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...], nastąpiło na skutek uznania przez SKO w S. za uzasadniony zarzut niespełnienia przez te tytuły wykonawcze wymogów określonych w art. 27 § 1 pkt 3 u.p.e.a.

W konsekwencji niemożliwym było dochodzenie powstałych z mocy prawa kosztów egzekucyjnych od zobowiązanego, gdyż to wierzyciel pokrywa koszty niezgodnego z prawem wszczęcia lub prowadzenia egzekucji (art. 64 § 3 u.p.e.a.). Co prawda postanowienie w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego zostało przez wierzyciela zaskarżone, to jednak z uwagi na uchybienie terminu do wniesienia zażalenia, pozostawiono je bez merytorycznego rozpatrzenia. Nie zgadzając się z zarzutami wierzyciela, organ dodał, że jakkolwiek w dniu wszczęcia egzekucji administracyjnej istniała podstawa do jej prowadzenia, to jednak wierzyciel ponosi ryzyko związane z wszczęciem i prowadzeniem egzekucji na podstawie nieostatecznej decyzji podatkowej, która następnie została uchylona. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych, organ przyjął, że koszty postępowania egzekucyjnego nie mogą obciążać podmiotu wobec którego bezpodstawnie wszczęto egzekucję.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie Burmistrz Miasta i Gminy G. zarzucił naruszenie: art. 138 § 1 pkt 2 kpa, art. 107 § 3 i art. 126 kpa i art. 144 kpa w zw. z art. 18 u.p.e.a., a także art. 6, art. 8, art. 7 i art. 11 kpa w zw. z art. 18 u.p.e.a., na skutek błędnego zastosowania przez organ I instancji art. 64 c § 4 u.p.e.a., stanowiącego podstawę do obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi. Burmistrz uznał, że Dyrektor Izby Skarbowej obowiązany był uchylić postanowienie organu egzekucyjnego, gdyż organ ten w istocie nie ustalił, że brak było możliwości ściągnięcia od zobowiązanego kosztów egzekucyjnych. Zarzucił organowi arbitralne podjęcie rozstrzygnięcia, bez zbadania przesłanek wynikających ze wskazanego przepisu prawa, a tym samym naruszenie podstawowych zasad, wskazanych w Kodeksie postępowania administracyjnego, zwłaszcza zasady zaufania obywateli do organów administracyjnych państwa.

Strona dodatkowo złożyła pismo co do niewłaściwego ustalenia kosztów oraz pismo, w którym wniosła o rozważenie zadania pytania prawnego, czy art. 19 ust. 2 u.p.e.a. w zw. z art. 87 ust.1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną oraz art. 2 ust. 4 ustawy z dnia 24 listopada 1995 r. o zmianie zakresu działania niektórych miast oraz miejskich strefach usług publicznych jest zgodny z art. 2 Konstytucji RP.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uznał skargę za niezasadną i oddalił ją na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.).

Zdaniem Sądu stanowisko organów obu instancji wraz z ich uzasadnieniem odpowiada treści art. 64c § 3 u.p.e.a., pomimo błędnego powołania w sentencji postanowienia § 4 i że rozstrzygnięcia wydane w sprawie są zasadne.

Sąd zauważył, że skoro zaistniała podstawa do zakończenia egzekucji w trybie art. 34 § 4 druga część zdania u.p.e.a., to tym samym norma art. 64 c § 3 u.p.e.a. i jej wykładnia nakazywała organowi egzekucyjnemu zwrot zobowiązanemu pobranych kwot i obciążenie wierzyciela powstałymi kosztami egzekucyjnymi. W kompetencjach organu wydającego postanowienie w przedmiocie kosztów egzekucyjnych jest zbadanie, czy w toku postępowania egzekucyjnego zostało wydane postanowienie (postanowienia), które powoduje wyłączenie odpowiedzialności zobowiązanego za koszty egzekucyjne, czyli postanowienie, z którego wynika, że wszczęcie lub prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem.

W ocenie Sądu owa "niezgodność z prawem" w rozumieniu art. 64 c § 3 u.p.e.a. odnosi się do okoliczności rozpoznawanej sprawy, skoro wadliwie wystawione przez wierzyciela tytuły wykonawcze, nakazujące dochodzenie należności w kwocie wyższej od należnej, w konsekwencji spowodowało wygenerowanie kosztów egzekucyjnych. Wbrew stanowisku strony skarżącej, ryzyko wszczęcia i prowadzenia egzekucji administracyjnej na podstawie wadliwie wystawionego tytułu wykonawczego obciąża wierzyciela. W związku z tym, że w rozpoznawanej sprawie w postępowaniu egzekucyjnym doszło do uchylenia dokonanych czynności egzekucyjnych, a następnie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tych tytułów i ich wyeliminowania z obrotu prawnego, to okoliczności te bezsprzecznie wskazują, że egzekucja przeprowadzona została niezgodnie z prawem, a tym samym koszty egzekucyjne zostałyby pobrane od zobowiązanego nienależnie.

W przedmiotowej sprawie podstawą obliczenia kosztów egzekucyjnych były wadliwie wystawione przez wierzyciela tytuły wykonawcze, a to w efekcie zawsze obciąża wierzyciela w pełnym zakresie co do ustalonych kosztów egzekucyjnych, w tym sposób ich wyliczenia. Taką regułę pełnej odpowiedzialności wierzyciela za swoje działania niezgodne z prawem przyjął ustawodawca. Organ egzekucyjny zasadnie obciążył wierzyciela kosztami egzekucyjnymi, bo to on ponosi ryzyko i skutki następczej wadliwości tytułów wykonawczych, zwłaszcza, jeżeli podmiot zobowiązany nie zawinił i wobec tego nie ponosi odpowiedzialności za doprowadzenie do niezgodnych z prawem działań organu.

W tym stanie rzeczy, zdaniem Sądu, niezasadnym było badanie przez organ egzekucyjny przesłanek przewidzianych art. 64c § 4 u.p.e.a., gdyż w okolicznościach rozpoznawanej sprawy w ogóle niedopuszczalne jest dochodzenie tych kosztów od spółki. Wobec powyższego należało uznać, że zarzucane organom uchybienie art. 64 c § 4 u.p.e.a. nie miało miejsca w sprawie, a podniesione w tym zakresie zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania, okazały się bezzasadne. Sąd nie dopatrzył się bowiem naruszenia przez organ wskazanych przepisów prawa, które warunkowałyby uchylenie zaskarżonego postanowienia.

Odnosząc się do wniosku strony o zadanie Trybunałowi Konstytucyjnemu pytania czy przepis art. 19 ust. 2 u.p.e.a. w zw. z art.87 ust.1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną oraz art. 2 ust. 4 ustawy z dnia 24 listopada 1995 r. o zmianie zakresu działania niektórych miast oraz miejskich strefach usług publicznych jest zgodny z art.2 Konstytucji, Sąd nie znalazł podstaw do jego uwzględnienia, a tym samym do wystąpienia do Trybunału Konstytucyjnego, gdyż przepisy powołane w pytaniu nie stanowią podstawy rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, a zatem nie mają wpływu na jej wynik.

Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie wywiedziona została skarga kasacyjna, którą strona zaskarżyła tenże wyrok w całości zarzucając naruszenie:

1. - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 151 p.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie skargi i nie uchylenie postanowienia, pomimo naruszenia przez Dyrektora Izby Skarbowej w S. art. 64c § 3 u.p.e.a., które miało istotny wpływ na wynik sprawy;
2. - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 151 p.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie skargi i nie uchylenie postanowienia, pomimo naruszenia przez Dyrektora Izby Skarbowej w S. art. 64c § 4 u.p.e.a., które miało istotny wpływ na wynik sprawy;
3. - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 151 p.p.s.a. przez nieuwzględnienia skargi i nie uchylenie postanowienia, pomimo naruszenia przez Dyrektora Izby Skarbowej w S. art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 144 kpa oraz w zw. z art. 18 u.p.e.a., art. 107 § 3 w zw. z art. 126 kpa oraz w zw. z art. 18 u.p.e.a., art. 6, art. 8, art. 11 kpa w zw. z art. 18 u.p.e.a. oraz oparcie się na błędnie ustalonym stanie faktycznym sprawy, co miało istotny wpływa na wynik sprawy;
4. - art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez wadliwie uzasadnienie podjętego rozstrzygnięcia;
5. - niewłaściwe zastosowanie art. 2 Konstytucji RP przez jego niezastosowanie w sytuacji oparcia rozstrzygnięcia o przepisy niezgodne z konstytucyjną zasadą demokratycznego państwa prawa;
6. - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 151 p.p.s.a. przez nieuwzględnienie skargi i nie uchylenie decyzji, pomimo wystąpienia przesłanek do uchylenia zaskarżonej decyzji z powodu wystąpienia naruszenia prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy, co miało istotny wpływ na wynik sprawy.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej strona zauważyła, że w ocenie WSA w Szczecinie podstawą prawną obciążenia skarżącego kosztami egzekucyjnymi jest art. 64c § 3 u.p.e.a., podczas gdy organy obu instancji nie przywoływały tego przepisu, opierając swoje rozstrzygnięcia na regulacji art. 64c § 4 u.p.e.a. Zdaniem skarżącego przepis art. 64c § 3 u.p.e.a. nie mógł stanowić w rozpatrywanej sprawie podstawy jego obciążenia kosztami egzekucyjnymi. Podkreślono, że egzekucja wobec zobowiązanego związana była z decyzją określającą zobowiązania podatkowe w podatku od nieruchomości za 2003 r. W ocenie skarżącego fakt późniejszego umorzenia postępowania egzekucyjnego nie zmienia faktu, że egzekucja była prowadzona zgodnie z prawem. Strona zwróciła uwagę, że pomimo stwierdzenia zawartego w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, iż de facto postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w S. oparte było na podstawie z art. 64c § 3 u.p.e.a., to jednak treść postanowienia z dnia 14 stycznia 2011 r. wyraźnie wskazuje, że organy obu instancji zastosowały w sprawie art. 64c § 4 u.p.e.a.

Strona uważa, że skoro Sąd pierwszej instancji uznał, iż postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w S. naruszało art. 64c § 3 u.p.e.a., winien był je uchylić. Skarżący wreszcie uważa, że w rozpatrywanej sprawie nie znajdował zastosowania również art. 64c § 4 u.p.e.a. Podkreślił, że zgodnie z tym przepisem jedynie nieściągalność kosztów od zobowiązanego spowodowana przyczynami natury faktycznej uzasadnia obciążenie kosztami egzekucyjnymi. Zwraca uwagę, że o braku możliwości zastosowania przywołanej regulacji zadecydowała okoliczność, iż nie zostało przeprowadzone postępowanie w kwestii wystąpienia wierzyciela kosztami egzekucji.

Komentując zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. strona wskazała, że w zaskarżonym wyroku Sąd pierwszej instancji wprost wskazał na zastosowanie przez organ nieprawidłowej podstawy rozstrzygnięcia, uznając zarazem, że zaskarżone postanowienie było prawidłowe. Nadto WSA w Szczecinie nie odniósł się do zarzutu skargi odnośnie niekonstytucyjności przepisu stanowiącego podstawę skarżonego rozstrzygnięcia, jak też w ogóle nie odniósł się do zarzutu błędnego wyliczenia kosztów egzekucyjnych, którymi skarżący został obciążony.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

W uzasadnieniu odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Skarbowej w S. podniósł, że w sprawie nie doszło do wyczerpania hipotezy normy prawnej zawartej w art. 64c § 3 u.p.e.a., ponieważ nie został spełniony wymóg pobrania kosztów egzekucyjnych od zobowiązanego. Wskazał również, że w niniejszej sprawie zarówno organ egzekucyjny, jak i nadrzędny nie stwierdziły wadliwości egzekucji, a jedynie umorzyły postępowanie egzekucyjne wobec uchylenia decyzji podatkowej, która była podstawą wystawionego tytułu.

Organ nie zgodził się natomiast z argumentacją Burmistrza Miasta i Gminy G., że obciążenie wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w trybie art. 64c § 4 u.p.e.a. jest możliwe wyłącznie w razie stwierdzenia niewypłacalności zobowiązanego, a zatem faktycznej niemożliwości wyegzekwowania należnych organowi egzekucyjnemu kosztów postępowania. W ocenie Dyrektora Izby Skarbowej w S. literalne brzmienie art. 64c § 4 u.p.e.a. wskazuje, że jakiekolwiek przyczyny uniemożliwiające ściągnięcie od zobowiązanego kosztów, nakazują ich pokrycie przez wierzyciela.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Skarga kasacyjna zawiera usprawiedliwione podstawy.

Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę wyłącznie nieważność postępowania sądowego, która w niniejszej sprawie nie wystąpiła.

Wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku zasługiwał na uwzględnienie.

Spór w istocie dotyczy zasadności obciążenia wierzyciela podatkowego, tj. Burmistrza Miasta i Gminy G. kosztami postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec P. [...] (zobowiązany) przez organ egzekucyjny – Naczelnika Urzędu Skarbowego w G., na podstawie tytułów wykonawczych [...], wystawionych przez Burmistrza (jako wierzyciela) w konsekwencji wydania przezeń (jako organu podatkowego) decyzji z dnia 1 października 2008 r., określającej wymienionej spółce zobowiązanie podatkowe z tytułu podatku od nieruchomości za 2003 r.

Uwzględniając podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty, kluczowego znaczenia dla rozstrzygnięcia sporu nabiera ocena poprawności stanowiska Sądu pierwszej instancji, odnośnie spełnienia w sprawie warunków obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego, wynikających z art. 64c § 3 u.p.e.a. Nie ulega natomiast wątpliwości, że uprawnienie do obciążenia wierzyciela tymi kosztami organ w zaskarżonym postanowieniu wyprowadził z treści art. 64c § 4 u.p.e.a. WSA w Szczecinie doszedł zaś do przekonania, że w sprawie znajduje zastosowanie art. 64c § 3 u.p.e.a., uznając zarazem, że pomimo błędnego przywołania w zaskarżonym postanowieniu art. 64c § 4 u.p.e.a., jest ono zgodne z prawem.

W myśl art. 64c § 1 ustawy egzekucyjnej opłaty, o których mowa w art. 64c § 1 i 6 [...] stanowią koszty egzekucyjne, które z zastrzeżeniem § 2-4, obciążają zobowiązanego. Z art. 64c § 3 u.p.e.a. wynika, że jeżeli po pobraniu od zobowiązanego należności z tytułu kosztów egzekucyjnych okaże się, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem, należności te, wraz z naliczonymi od dnia ich pobrania odsetkami ustawowymi, organ egzekucyjny zwraca zobowiązanemu, a jeżeli niezgodne z przepisami ustawy wszczęcie i prowadzenie egzekucji spowodował wierzyciel, obciąża nimi wierzyciela. Stosownie natomiast do treści art. 64c § 4 u.p.e.a. wierzyciel pokrywa koszty postępowania egzekucyjnego, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego.

Z treści powołanych wyżej przepisów można wyprowadzić wniosek, że art. 64c § 3 ustawy egzekucyjnej ma zastosowanie tylko wówczas, gdy – w sytuacji tam opisanej – doszło do pobrania od zobowiązanego należności z tytułu kosztów egzekucyjnych, a następnie ich zwrotu natomiast art. 64c § 4 tej ustawy stosuje się, gdy koszty te z jakichkolwiek przyczyn faktycznych lub prawnych nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego, z zastrzeżeniem wymienionych w tym przepisie przypadków. Tym samym przepis art. 64c § 3 ma zastosowanie "po pobraniu" od zobowiązanego należności z tytułu kosztów egzekucyjnych, a przepis art. 64c § 4, gdy koszty te od zobowiązanego nie mogą być ściągnięte, a więc przed ich "pobraniem". Art. 64c § 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji dotyczy ujawnienia już po zakończeniu postępowania egzekucyjnego i pobraniu od zobowiązanego kosztów, że postępowanie to było niezgodne z prawem (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 24 sierpnia 2006 r. sygn. akt III SA/Wa 1750/06, czy też wyrok WSA w Gliwicach z dnia 27 lutego 2008 r., sygn. akt I SA/GL 711/07).

Z akt sprawy wynika, że postanowieniem z dnia 14 września 2010 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. uchyliło postanowienie Burmistrza Gminy G. z dnia 2 listopada 2009 r. w przedmiocie stanowiska wierzyciela w sprawie zgłoszonych zarzutów na postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie ww. tytułów wykonawczych. Organ odwoławczy stwierdził, iż wierzyciel wskazał w tytułach wykonawczych błędnie wyliczoną wysokość należnych odsetek. W rezultacie uchylenia postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela, organ egzekucyjny, tj. Naczelnik Urzędu Skarbowego w G. postanowieniem z dnia 9 października 2010 r. umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie wskazanych tytułów wykonawczych, wobec uznania zarzutu wniesionego przez zobowiązanego przez zasadny.

Jeżeli nawet fakt błędnego wystawienia przez wierzyciela tytułu wykonawczego (czego następstwem było umorzenie postępowania egzekucyjnego) można byłoby postrzegać w kategoriach winy wierzyciela w spowodowaniu niezgodnego z prawem wszczęcia i prowadzenia egzekucji, to jednak do zastosowania regulacji art. 64c § 3 u.p.e.a. wymagane jest dodatkowo spełnienie warunku pobrania od zobowiązanego kosztów egzekucyjnych. Tymczasem okoliczność ta nie była rozważana przez Sąd pierwszej instancji. Co więcej, w odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Skarbowej w S. wskazał, że organ egzekucyjny nie pobrał od zobowiązanego kosztów egzekucyjnych. Potwierdzenie tej wypowiedzi skutkować musi uznaniem, że WSA w Szczecinie oparł swoje stanowisko na wadliwej podstawie prawnej. W takim wypadku pełnej oceny wymagałyby argumenty organu, wyłuszczone w zaskarżonym postanowieniu, dla którego podstawę obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi stanowił art. 64c § 4 u.p.e.a. Oceny takiej brak w uzasadnieniu objętego skargą kasacyjną wyroku.

Sąd pierwszej instancji nie ustosunkował się nadto do zarzutów strony odnośnie niewłaściwego ustalenia kosztów egzekucyjnych, zawartych w jej piśmie z dnia 10 sierpnia 2011 r., które traktować należy jako uzupełnienie skargi.

Za trafny tym samym należy uznać wskazany przez wnoszącego skargę kasacyjną zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Z przepisu tego wynika, że uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. "Zwięzłe przedstawienie stanu sprawy" w uzasadnieniu wyroku to przedstawienie faktów ustalonych przez organy w postępowaniu administracyjnym oraz dowodów na podstawie, których fakty te zostały ustalone, a ponadto dowodów, którym organy odmówiły wiarygodności i mocy dowodowej. Tak rozumiane zwięzłe przedstawienie stanu sprawy w powiązaniu z odniesieniem się do zarzutów podniesionych w skardze oraz twierdzeń pozostałych stron ma decydujące znaczenie dla oceny prawidłowości dokonania przez sąd kontroli wykonywania administracji publicznej przez orzekające w sprawie organy.

Wynik tak dokonanej kontroli wpływa z kolei na konkretną treść rozstrzygnięcia, mającego swą podstawę prawną, która w uzasadnieniu wyroku powinna zostać wyjaśniona (por. wyrok NSA z dnia 11 lutego 2010 r. sygn. akt II OSK 291/09).

Stwierdzone braki uzasadnienia zaskarżonego wyroku (nie ustalenie przesłanek zastosowania art. 64c § 3 u.p.e.a., a w razie ich braku, nie odniesienie się do argumentów organu odnośnie spełnienia warunków, o których mowa w art. 64c § 4 u.p.e.a., brak odniesienia się do zarzutu niewłaściwego ustalenia kosztów egzekucyjnych), podważają możliwość instancyjnej kontroli orzeczenia pierwszoinstancyjnego przez sąd kasacyjny.

Stwierdzone uchybienia przepisom prawa procesowego zarazem powodują, że przedwczesna byłaby ocena zasadności podstawy skargi kasacyjnej opartej na pozostałych zarzutach. Posunięcie takie niweczyłoby bowiem cele kontroli instancyjnej ukształtowanej przepisami p.p.s.a.

Rozpoznając ponownie sprawę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie winien poddać ponownej kontroli zaskarżone postanowienie, uwzględniając w swojej ocenie wyżej przedstawione wywody.

Naczelny Sąd Administracyjny nie dostrzegł natomiast (w realiach niniejszej sprawy) podstaw do skierowania do Trybunału Konstytucyjnego pytania prawnego o zgodność z art. 2 Konstytucji RP regulacji art. 19 § 2 u.p.e.a. w związku z art.87 ust.1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną oraz art. 2 ust. 4 ustawy z dnia 24 listopada 1995 r. o zmianie zakresu działania niektórych miast oraz miejskich strefach usług publicznych. Stosownie do art. 3 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. nr 102, poz. 643 ze zm.), każdy sąd może przedstawić Trybunałowi pytanie prawne co do zgodności aktu normatywnego z Konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi lub ustawą, jeżeli od odpowiedzi na pytanie prawne zależy rozstrzygnięcie sprawy toczącej się przed sądem. Istnienia takiej natomiast zależności w rozpatrywanym przypadku Naczelny Sąd Administracyjny nie dostrzega.

Zważywszy na przytoczone wyżej względy Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. i przekazał sprawę Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a.