Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 18 października 2011 r., sygn. akt I SA/Gd 175/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uchylił, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), zaskarżoną przez J. F. i H. F. decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w G. z dnia 7 grudnia 2010 r., w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej o odmowie umorzenia zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 1997 r.
Ze stanu faktycznego przedstawionego przez Sąd pierwszej instancji wynika, że Dyrektor Izby Skarbowej w G., decyzją z dnia 3 września 2010 r., odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej Dyrektora Izby Skarbowej w G. z dnia 25 maja 2009 r., utrzymującej w mocy decyzję Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w G. z dnia 20 listopada 2008 r., którą odmówiono podatnikom umorzenia zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 1997 r. w kwocie należności głównej 99.319 zł wraz z odsetkami za zwłokę w kwocie 246.680 zł.
Wzmiankowaną na wstępie decyzją z dnia 7 grudnia 2010 r. Dyrektor Izby Skarbowej w G. utrzymał w mocy decyzję z dnia 3 września 2010 r.
Na powyższą decyzję skarżący wnieśli skargę do Sądu administracyjnego.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Powołując się na treść art. 249 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r., nr 8, poz. 60 ze zm., dalej: Ordynacja podatkowa), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku podniósł, że organ podatkowy wydaje decyzje o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej, jeżeli sąd administracyjny oddalił skargę na tę decyzję, chyba że żądanie oparte jest na art. 247 § 1 pkt 4 Ordynacji podatkowej. Sąd zauważył, że w zaskarżonej decyzji organ powołał się na prawomocność wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 18 marca 2010 r., sygn. akt I SA/Gd 587/09, którym oddalono skargę skarżących na decyzję w przedmiocie odmowy umorzenia zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 1997 r. Zdaniem Sądu, nie ulega wątpliwości, że wymieniony wyrok nie stał się prawomocny i takiego waloru nie posiadał także w dacie wydania zaskarżonej decyzji.
Jak podkreślił Sąd taka ocena wynika z akt sprawy I SA/Gd 587/09. W dniu 14 lutego 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku postanowił przywrócić termin do wniesienia skargi kasacyjnej. W tym dniu także Sąd wydał postanowienie o uchyleniu postanowienia o stwierdzeniu prawomocności wyroku z dnia 13 marca 2010 r.
W konsekwencji, w ocenie Sądu, brak było podstaw do wydania decyzji na podstawie art. 249 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej.
W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku w całości i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania, a także zasądzenie od skarżących kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:
- 1. naruszenie prawa procesowego w stopniu istotnym dla wyniku sprawy tj.:
- 1) art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. w zw. z art. 249 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej poprzez błędną ocenę materiału dowodowego zawartego w aktach sprawy polegającą na przyjęciu, że organy podatkowe nie miały podstaw do wydania decyzji na podstawie art.249 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej, podczas gdy w dacie jej wydania, w obrocie prawnym znajdował się prawomocny wyrok WSA w Gdańsku z dnia 18 marca 2010 r., sygn. akt I SA/Gd 587/09, oddalający skargę na decyzje ostateczną Dyrektora Izby Skarbowej w G. nr [...] w związku z która Pan F. złożył wniosek o stwierdzenie nieważności;
- 2) art. 141 § 4 p.p.s.a. i art.153 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit.c) p.p.s.a w zw. z art.249 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej poprzez wadliwą ocenę prawną zawartą w uzasadnieniu wyroku w zakresie w jakim WSA zanegował istnienie przesłanki z art.249 § 1pkt 2 Ordynacji podatkowej do wydania zaskarżonej decyzji o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności, podczas gdy w obrocie prawnym pozostawał wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 18 marca o sygn. akt I SA/Gd 587/09, oddalający skargę na decyzję w przedmiocie odmowy umorzenia zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2007r., a także poprzez nie zawarcie w uzasadnieniu wyroku wskazań co dalszego postępowania mimo uchylenia zaskarżonej decyzji;
- 3) art.145 §1 pkt 1 lit.b) p.p.s.a.w zw. z art. 249 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej poprzez uznanie, że organy podatkowe naruszyły prawo - art. 249 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej, dające podstawę do wznowienia postępowania, podczas gdy zachodziły podstawy do oddalenia skargi, czym WSA naruszył art. 151 p.p.s.a.
Odpowiadając na skargę kasacyjną pełnomocnik skarżących wniósł o jej oddalenie, zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego oraz kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącym z urzędu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Skarga kasacyjna jest zasadna.
Zgodnie z art. 249 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej, organ podatkowy wydaje decyzję o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej, jeżeli w szczególności sąd administracyjny oddalił skargę na tę decyzję (...).
Wyrokiem z dnia 18 marca 2010 r., sygn. akt I SA/Gd 587/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w G. z dnia 25 maja 2005 r., nr [...], którą odmówiono skarżącym umorzenia zaległości podatkowej w podatku dochodowym od osób fizycznych za 1997 r. Skarżący wnieśli o stwierdzenie nieważności wskazanej powyżej decyzji z dnia 25 maja 2005 r. W dniach: 3 września 2010 r. i 7 grudnia 2010 r., decyzjami obu instancji podatkowego postępowania administracyjnego, na podstawie art. 249 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej, Dyrektor Izby Skarbowej w G. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności przywoływanej decyzji ostatecznej z dnia 25 maja 2005 r., nr [...], powołując się na dotyczący tej decyzji wyrok z dnia 18 marca 2010 r., sygn. akt I SA/Gd 587/09.
W dniu 14 lutego 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wydał postanowienia: o przywróceniu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku z dnia 18 marca 2010 r., sygn. akt I SA/Gd 587/09, oraz o uchyleniu postanowienia o stwierdzeniu prawomocności wymienionego wyroku. Z powyższego niewątpliwie wynika, że w czasie gdy Dyrektor Izby Skarbowej w G. wydawał decyzje o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej z dnia 25 maja 2005 r., wyrok z dnia 18 marca 2010 r., sygn. akt I SA/Gd 587/09, był prawomocny, to znaczy nie były w przedmiotowym stosunku do niego wydane postanowienia z dnia 14 lutego 2011 r. o przywróceniu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od tego wyroku oraz o uchyleniu postanowienia stwierdzającego wyroku tego prawomocność. W czasie wydawania decyzji o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej nie można było antycypować wydania (wskazanych powyżej) postanowień z dnia 14 lutego 2011 r., orzeczenia tych postanowień nie mógł w szczególności przewidzieć Dyrektor Izby Skarbowej w G. Dyrektorowi Izby Skarbowej w G. nie można więc zasadnie zarzucić uwzględnienia – w relacji do stosowanego art. 249 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej – wyroku z dnia 18 marca 2010 r., sygn. akt I SA/Gd 587/09. Z tych powodów skarga kasacyjna Dyrektora Izby Skarbowej w G. jest uzasadniona.
Do przedstawionych rozważań dodać jeszcze można i należy, co następuje.
Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie wynika uzasadnienia odnoszące się bezpośrednio i dostatecznie do możliwości zastosowania art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 poz. 270 ze zm.; zwanej dalej: p.p.s.a.), na który to przepis powołuje się Sąd pierwszej instancji. Sąd pierwszej instancji nie wskazał i nie uzasadnił zaistnienia naruszenia prawa: w czasie i w trakcie trwania kontrolowanego postępowania administracyjnego, które uzasadniać mogłoby uchylenie zaskarżonej decyzji z powodu naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Podkreślić w tym kontekście należy, że postanowienia z dnia 14 lutego 2011 r. o przywróceniu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku z dnia 18 marca 2010 r., sygn. akt I SA/Gd 587/09, oraz o uchyleniu postanowienia stwierdzającego prawomocność tego wyroku zostały wydane po zakończeniu kontrolowanego przez Sąd pierwszej instancji postępowania, w którym, na podstawie art. 249 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej, rozstrzygnięto o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej z dnia 25 maja 2005 r.
Ponadto, wyrokiem z dnia 10 stycznia 2013 r., sygn. akt II FSK 950/11, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na (przywoływany powyżej wielokrotnie) wyrok z dnia 18 marca 2010 r., sygn. akt I SA/Gd 587/09. Z tego powodu - ewentualne ponawianie postępowania administracyjnego w sprawie niniejszej nic by skarżącym nie dało, ponieważ, wobec prawomocnych niewątpliwie wyroków: Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 18 marca 2010 r., sygn. akt I SA/Gd 587/09, oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2013 r., sygn. akt II FSK 950/11, Dyrektor Izby Skarbowej w G. ponownie zastosowałby art. 249 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej.
Z tych powodów, na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. i art. 203 pkt. 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, jak w sentencji.