Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 14 listopada 2011 r., sygn. akt I SA/Gl 1021/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odrzucił skargę M. S. - zwanego dalej "Skarżącym", na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia 19 lutego 2009 r. w przedmiocie podatku od nieruchomości.
Przedstawiając w uzasadnieniu powyższego postanowienia stan sprawy Sąd pierwszej instancji podał, że A. S. i M. S. wnieśli skargę na wymienione wyżej postanowienie z dnia 19 lutego 2009 r. stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia odwołania od decyzji Prezydenta Miasta B. z dnia 4 grudnia 2008 r. ustalającej wysokość zobowiązania w podatku od nieruchomości za 2005 r., za które ponoszą odpowiedzialność solidarnie jako wspólnicy spółki cywilnej.
Pierwsze pismo sądowe, skierowane do Skarżącego na adres wskazany w skardze, zostało zwrócone z adnotacją "adresat wymeldowany". Podjęte następnie czynności zmierzające do ustalenia miejsca zamieszkania Skarżącego ostatecznie doprowadziły do złożenia przez A. S. w piśmie z dnia 3 stycznia 2011 r., uzupełnionym pismem z dnia 5 lipca 2011 r., oświadczenia, iż Skarżący zamieszkuje w Republice Austrii, w W. przy D. [...]. Na podstawie zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia 13 lipca 2011 r. wezwano Skarżącego do ustanowienia pełnomocnika do doręczeń mającego miejsce zamieszkania lub siedzibę w Polsce w terminie 2 miesięcy od dnia doręczenia wezwania pod rygorem odrzucenia skargi. Próbę doręczenia tej przesyłki zrealizowano w dniu 20 lipca 2011 r. Następnie została ona zwrócona - jako niepodjęta - nadawcy. Z tego względu, w dniu 23 sierpnia 2011 r. Przewodniczący Wydziału zarządził doręczenie przesyłki za pośrednictwem konsula.
Zgodnie jednak z pismem Wydziału Konsularnego Ambasady Rzeczypospolitej Polskiej w W. z dnia 10 października 2011 r. także ta przesyłka została zwrócona z adnotacją, iż adresat nie odebrał jej w terminie.
Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie Sąd pierwszej instancji wskazał na art. 299 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) - powoływanej dalej jako "P.p.s.a." Stwierdził, iż zdarzeniem inicjującym bieg terminu wskazanego w tym ostatnim przepisie jest doręczenie wezwania adresatowi. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, jeżeli nie jest to możliwe, gdyż adresat przejawia bierność polegającą na niepodejmowaniu przesyłek do niego kierowanych, to dla oceny skuteczności doręczenia przesądzające znaczenie ma stwierdzenie, czy obiektywnie adresat miał możliwość otrzymania przesyłki. Pozytywna weryfikacja tej kwestii stanowi zaś podstawę domniemania doręczenia, czyli prowadzi do przyjęcia fikcji, iż doręczenie to zostało zrealizowane.
W ocenie Sądu pierwszej instancji, ustalenie czasu nastąpienia skutku doręczenia wymaga powiązania z pierwszą próbą doręczenia z dnia 20 lipca 2011 r., gdyż celem kolejnej było jedynie potwierdzenie określonego zachowania strony. Dwumiesięczny termin do wykonania wezwania przez Skarżącego upłynął z dniem 20 września 2011 r.
W skardze kasacyjnej Skarżący zaskarżył powyższe postanowienie w całości zarzucając naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:
- 1) art. 73 P.p.s.a. poprzez uznanie, że można przyjąć fikcję prawną doręczenia pisma stronie skarżącej;
- 2) art. 67 § 1 P.p.s.a. poprzez doręczenie pisma osobie niebędącej stroną postępowania i która nie jest pełnomocnikiem strony;
- 3) art. 300 P.p.s.a. w zw. z § 37 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 stycznia 2002 r. w sprawie szczegółowych czynności sądów w sprawach z zakresu międzynarodowego postępowania cywilnego oraz karnego w stosunkach międzynarodowych (Dz. U. Nr 17, poz. 164, z późn. zm.) - powoływanego dalej jako "rozporządzenie MS z dnia 28 stycznia 2002r., poprzez niewystąpienie w ramach pomocy prawnej do właściwych organów państwa obcego o ustalenie miejsca zamieszkania Skarżącego;
przez co wypełniona została dyspozycja art. 174 pkt 2 P.p.s.a.
W związku z tak postawionymi zarzutami wniesiono o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej Skarżący wskazał, iż Sąd pierwszej instancji niesłusznie przyjął, że w analizowanym przypadku doszło do skutecznego doręczenia, gdyż nie mógł mieć pewności, że ustalony na podstawie oświadczenia S. S. (zapewne autorowi skargi kasacyjnej chodziło o współskarżącą A. S. - uwaga NSA) adres zamieszkania Skarżącego jest prawidłowy. Zdaniem Skarżącego, w przypadku błędnego zaadresowania pisma nie jest dopuszczalne zastosowanie doręczenia zastępczego. Następnie Skarżący powołując się na art. 300 P.p.s.a. i § 37 pkt 4 rozporządzenia MS z dnia 28 stycznia 2002 r. stwierdził, że w ramach pomocy prawnej Sąd powinien zwrócić się z odpowiednim wnioskiem do właściwych organów o potwierdzenie (zweryfikowanie) danych adresowych Skarżącego. Sąd natomiast oparł swoje domniemanie doręczenia wezwania na próbach doręczenia pisma zgodnie z prawidłowymi, w jego ocenie, danymi adresowymi Skarżącego.
W ocenie Skarżącego, Sąd naruszył art. 67 § 1 P.p.s.a., gdyż z okoliczności sprawy nie wynika w żaden sposób, żeby S. S. posiadała jakiekolwiek umocowanie do reprezentowania Skarżącego w toczącym się postępowaniu, ani też nie została ustanowiona pełnomocnikiem do doręczeń.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga kasacyjna jest niezasadna.
Mając na uwadze treść tej skargi, na wstępie należy wyjaśnić, że stosownie do art. 183 § 1 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny związany jest granicami skargi kasacyjnej. Oznacza to, że przepis ten pozwala Sądowi tylko na badanie, czy - oprócz istnienia powodów nieważności - rzeczywiście doszło do naruszenia wskazanych w podstawie kasacyjnej przepisów. Naczelny Sąd Administracyjny nie może też samodzielnie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej ani ich uściślać, czy w inny sposób korygować. Dlatego też przytoczenie podstaw kasacyjnych musi być precyzyjne, gdyż z uwagi na związanie sądu kasacyjnego granicami skargi kasacyjnej - Naczelny Sąd Administracyjny może uwzględnić tylko te przepisy, które zostały wyraźnie wskazane w skardze kasacyjnej jako naruszone. Nie jest natomiast władny badać, czy sąd administracyjny pierwszej instancji nie naruszył innych przepisów. Wymogiem skargi kasacyjnej jest nie tylko przytoczenie podstaw kasacyjnych, ale także ich uzasadnienie, co wynika z art. 176 P.p.s.a. Obok wskazania naruszonych przepisów niezbędne jest więc wyjaśnienie, na czym naruszenie to polegało oraz w przypadku podstawy kasacyjnej z art. 174 pkt 2 P.p.s.a. wykazanie, iż mogło ono mieć wpływ na wynik sprawy.
Poczynienie powyższych uwag było niezbędne wobec wystąpienia uchybień w konstrukcji rozpoznawanej skargi kasacyjnej, co objawiało się w sposobie formułowania i uzasadniania zarzutów, zwłaszcza jednak w samym doborze przepisów wskazanych jako naruszone. Uchybienia te negatywnie oddziaływały na możliwość i zakres dokonania merytorycznej kontroli i tym samym skuteczność skargi kasacyjnej.
Skarga ta oparta została na podstawie kasacyjnej wymienionej w art. 174 pkt 2 P.p.s.a., dotyczącej naruszenia przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. W ramach tej podstawy w pierwszej kolejności wskazano na naruszenie art. 73 P.p.s.a., poprzez uznanie, że można przyjąć fikcję prawną doręczenia pisma stronie skarżącej. Przepis ten posiada następująca treść:
"§ 1. W razie niemożności doręczenia pisma w sposób przewidziany w art. 65-72, pismo składa się na okres czternastu dni w placówce pocztowej lub w urzędzie gminy, dokonując jednocześnie zawiadomienia określonego w § 2. § 2. Zawiadomienie o złożeniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy w terminie siedmiu dni od dnia pozostawienia zawiadomienia, umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej, a gdy to nie jest możliwe, na drzwiach mieszkania adresata lub w miejscu wskazanym jako adres do doręczeń, na drzwiach biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe.
§ 3. W przypadku niepodjęcia pisma w terminie, o którym mowa w § 2, pozostawia się powtórnie zawiadomienie o możliwości odbioru pisma w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od dnia pierwszego zawiadomienia o złożeniu pisma w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy.
§ 4. Doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w § 1."
Jak więc z powyższego widać, wskazany ogólnie jako naruszony przepis - art. 73 P.p.s.a. składa się z czterech oddzielnych jednostek redakcyjnych (paragrafów), z których każda posiada odrębną zawartość normatywną. Natomiast w skardze kasacyjnej nie sprecyzowano, do których konkretnie unormowań zawartych w tym artykule odnoszą się zastrzeżenia Skarżącego odnośnie działania Sądu pierwszej instancji.
Niezależnie od powyższego należy zwrócić uwagę, iż mając na uwadze treść przytoczonego przepisu, nie ulega wątpliwości, że określony w nim tryb doręczania pism sądowych odnosi się do obrotu krajowego, nie zaś do doręczeń uskutecznianych za granicą, co miało miejsce w niniejszej sprawie.
Autor skargi kasacyjnej okoliczność tę sam dostrzega, skoro formułując dalsze zarzuty powołuje się na art. 300 P.p.s.a. (odsyłający w sprawach nieuregulowanych w ustawie w zakresie obrotu zagranicznego do odpowiedniego stosowania przepisów o ustroju sądów powszechnych oraz przepisów k.p.c. dotyczących międzynarodowego postępowania cywilnego) oraz przepisy wydanego na podstawie art. 41 § 2 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. Nr 98, poz. 1070, z późn. zm.) rozporządzenia MS z dnia 28 stycznia 2002 r. Jednakże nie podważa skuteczności dokonanego doręczenia, bowiem nie wskazuje jako naruszonego żadnego przepisu tegoż rozporządzenia, który dotyczyłby bezpośrednio trybu dokonywania doręczeń za granicą, gdyż za taki nie może być uważana regulacja zawarta w § 37 pkt 4 wskazanego rozporządzenia stanowiąca, iż przy zwracaniu się o udzielenie pomocy prawnej do przedstawicielstw dyplomatycznych lub urzędów konsularnych Rzeczypospolitej Polskiej, sądów i innych organów państw obcych sądy sporządzają następujące rodzaje wniosków:
- 4) innych nieprzewidzianych w pkt 1-3, a w szczególności nadesłanie akt, informacji, wskazanie świadków lub osób uprawnionych.
Mając na uwadze treść tego przepisu, zarzucanie Sądowi pierwszej instancji jego naruszenia poprzez niezwrócenie się do właściwych organów państwa obcego o ustalenie miejsca zamieszkania Skarżącego, jest zarzutem całkowicie chybionym i jako takim bezskutecznym. Tym bardziej, że autor skargi kasacyjnej podkreślając konsekwentnie konieczność weryfikacji przez Sąd pierwszej instancji adresu podanego przez "S." S., w żadnym fragmencie skargi kasacyjnej nie kwestionował, że pod wskazanym adresem Skarżący zamieszkiwał.
Zauważyć należy, że Sąd pierwszej instancji nie wyjaśnił jednoznacznie, na jakiej podstawie prawnej przyjął, że dokonane w trybie art. 299 § 2 P.p.s.a. wezwanie Skarżącego do ustanowienia pełnomocnika do doręczeń mającego miejsce zamieszkania lub siedzibę w Polsce zostało mu skutecznie doręczone, jednakże w skardze kasacyjnej nie został sformułowany jakikolwiek zarzut, który odnosiłby się do wad uzasadnienia zaskarżonego postanowienia. Sąd pierwszej instancji w postanowieniu tym wskazał natomiast, że podstawę prawną odrzucenia skargi stanowił art. 299 § 1 i § 2 P.p.s.a.
Także i te przepisy nie zostały wymienione w skardze kasacyjnej jako naruszone.
Jak już była o tym mowa, zarzutom skargi kasacyjnej formułowanym w ramach podstawy kasacyjnej z art. 174 pkt 2 P.p.s.a. powinno towarzyszyć wykazanie, że wskazywane uchybienie procesowe mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Nie czyni temu zadość ostatni zarzut skargi kasacyjnej odnoszący się do naruszenia art. 67 § 1 P.p.s.a. Autor skargi kasacyjnej nie wyjaśnił bowiem w żadnym stopniu, jaki wpływ na wynik sprawy mogła mieć okoliczność doręczenia także A. S. odpisu postanowienia o odrzuceniu skargi Skarżącego. W związku z powyższym, można tylko dodać, że postanowienie to zostało skierowane na adres Skarżącego i skutecznie mu doręczone, a z akt sprawy nie wynika, aby Sąd pierwszej instancji doręczając także A. S. odpis tego postanowienia traktował tę osobę jako przedstawiciela ustawowego, pełnomocnika, bądź też pełnomocnika do doręczeń Skarżącego. Doręczenie A. S. odpisu tego postanowienia wynikało natomiast z jej własnej pozycji procesowej w sprawie.
Mając na uwadze powyższe rozważania i wnioski oraz uznając, że skarga kasacyjna nie posiada usprawiedliwionych podstaw, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 182 § 1 i § 3 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.